Бельговаки тайпасы – ежелгі Галлиядағы (қазіргі Пикардия) белгілі тайпа. Цезарьмен шайқасып, римдықтарға қарсы күрескен. Тарихы, этнонимі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Белгиялық тайпа Белловактар (галл: Bellouacoi) – темір дәуірі мен рим дәуірінде қазіргі Бове қаласының жанында, қазіргі Пикардия аймағында қоныстанған белгиялық тайпа. 57 ж.б.д. Цезарьдан жеңілгеннен кейін, олар 52 ж.б.д. Верцингеторикс басқарған галлдық көтеріліске әлсіз қолдау көрсетті. Дегенмен, Белловактар 51 ж.б.д. Римге қарсы қарсылық ұйымдастырды.
Belgic tribe
The Bellovaci (Gaulish: Bellouacoi) were a Belgic tribe dwelling in the modern Picardy region, near the present day city of Beauvais, during the Iron Age and the Roman period. After they were defeated by Caesar in 57 BC, they gave lukewarm support to the Gallic revolt led by Vercingetorix in 52 BC. The Bellovaci nonetheless organized resistance against Rome in 51 BC.
Атауы
Олар Цезарь (б.з.б. 1-ші ғасырдың ортасы) Bellovacos және Bellovaci, Страбон (б.з.б. 1-ші ғасырдың басында) Belloákoi (Βελλοάκοι), Плиний (б.з.б. 1-ші ғасыр) Bellovaci және Птолемей (б.з.б. 2-ші ғасыр) Belloúakoi (Βελλούακοι) деп атаған. Белловаци этнонимі – галл тіліндегі Bellouacoi (дара түрі Беллуакос) сөзінің латыншаға аударылған түрі. Соңғысы bello ('күшті, зор') түбірінен шыққан, бірақ uaco жұрнағының мағынасы белгісіз. Ол 'қисайған' (лат. uaccilare сөзімен салыстырыңыз) дегенді білдіруі мүмкін, немесе ирланд тіліндегі fachain ('талап ету') және шотланд гаэль тіліндегі fachail ('соғыс, жанжал') сөздерімен байланысты болуы мүмкін. Бове қаласы, б.з.д. 400 жыл шамасында Bellovacorum ('Белловактар қаласы', 874 жылы Belvacus, 1132 жылы Biauvais) деп аталады, бұл қала бельгиялық тайпаның атымен аталған.
They are mentioned as Bellovacos and Bellovaci by Caesar (mid 1st c. BC), Belloákoi (Βελλοάκοι) by Strabo (early 1st c. AD), Bellovaci by Pliny (1st c. AD), and as Belloúakoi (Βελλούακοι) by Ptolemy (2nd c. AD). The ethnonym Bellovacī is a latinized form of Gaulish Bellouacoi (sing. Bellouacos). The latter derives from the stem bello ('strong, forceful'), but the translation of the suffix uaco is uncertain. It could mean 'curved' (cf. Lat. uaccilare), or else be related to the Irish fachain ('striving') and the Scottish Gaelic fachail ('fight, strife'). The city of Beauvais, attested ca. 400 AD as civitas Bellovacorum ('civitas of the Bellovaci', Belvacus in 874, Biauvais in 1132), is named after the Belgic tribe.
География
Белловактардың аумағы Амбианидің оңтүстігінде, Терайн аңғарында жатқан. Олар Veliocasses-пен табиғи шекара құрайтын орманды төбелерді бақылап тұрды. Шығысында Суессиондер тұрды, олар Белловактардың Оиз өзенінен әрі кеңеюіне мүмкін болатын қауіптің алдын алуға күшті болды. Олардың цивитасының астанасы Рим дәуірінде Цезаромаг (қазіргі Бове) деп аталды. Белловактар, әлдеқайда ықтимал, Гурне-сюр-Арондедегі төбелік бекінісін бақылаған, онда Амбиани және Виромануилерді күтіп қабылдаған жәрмеңкелер өткен болуы мүмкін.
The territory of the Bellovaci was located in the Thérain valley, south of the Ambiani. They dominated on wooded heights, which constituted a natural frontier with the Veliocasses. To the east lived the more powerful Suessiones, who were probably able to contain potential expansions of the Bellovaci beyond the Oise river. The capital of their civitas was known as Caesaromagus (present day Beauvais) during the Roman era. The Bellovaci most likely controlled the hill fort Gournay sur Aronde, in which sanctuary may have been a site of fairs welcoming the Ambiani and Viromandui.
Экономика
Олардың территориясы Сена және Сомма өзендері арасындағы жол бойында орналасқан. Б.з.б. бірінші ғасырда олар орталық Галлиядағы Эдуи тайпасының тәуелділері болған. Белловаки тайпасына тиесілі ерекше алтын монеталардың табылмауы олардың экономикалық қуаты орташа болғанын көрсетеді.
Their territory straddled the route from the Seine to the Somme valleys. They were clients of the Aedui in central Gaul by the first century BC. The lack of specific gold coinage related to the Bellovaci also suggests a moderate economic power.
Римдік жаулап алу
Бұл шабуыл Компиен орманында, Суессиондықтар мекендеген аймақта болды. Белловактар осы аумақты басып алуға тырысты, бұл жағдай Юлий Цезарьдің үлкен қауіпке ұшырауына алып келеді деп қорқытты және ол Римнің басымдығын көрсету үшін араласудың пайдалы екенін шешті. Белловактар партизандық соғыс тактикасын қолданды, әсіресе римдік азық-түлік іздеушілерді нысанаға алды. Ал Цезарьдің стратегиялық жоспары Белловактар күштерін ашық алаңға шығару болды.
This campaign occurred in the Compiègne Forest, in an area that had been occupied by the Suessiones. The Bellovaci intended to conquer this territory, a situation that Julius Caesar feared would expand into a greater threat and he decided it would be useful to intervene to prove Roman superiority. Bellovaci employed guerrilla warfare, in particular targeting Roman foragers. Meanwhile, Caesar's strategic plan was to draw the Bellovaci forces out into open ground.
Жаулап алу
Цезарь әскерлерін Суессион аумағына енгізуге бұйрық берді, бірақ Белловактармен жеке өзі бетпе-бет кездесуді таңдады. Коррей басшылығындағы Белловактар Сент-Марк тауында лагерь құрды, егер Цезарь үш легионмен келсе, тікелей шабуыл жасауға, ал одан көп әскермен келсе, партизандық тактика қолдануға ниеттенді. Римдік лагерь Сент-Пьер тауында орналасқан және екі шаңқау мен екі қорғаныс қатарымен күшті нығайтылған. Бұл жорықтың оқиғаларын Аул Хирций жазды, бірақ оның тұжырымдары аймақтың географиясымен толық сәйкес келмейді – ол Белловактардың "батпақпен қоршалған биік орманды жерде" лагерь құрғанын ғана айтты. Белловактар рим әскерлерінің келуіне таң қалды, ал Юлий Цезарь жаудың үлкен күшіне қорқыныш білдірді, тіпті ол (Цезарь) өзімен бірге төрт легион, тайпалар және бірнеше шарауат пойыздары бар, шамамен 30 000 адамнан тұратын үлкен әскерді алып келгеніне қарамастан. Ешкім шайқас бастаған жоқ. Алғашқы ұрыстар Белловактар аумағын қоршаған батпақта әртүрлі нәтижелермен өткен шағын қақтығыстар болды. Бельгиялық жауынгерлер римдік азық іздеушілерге қарсы орманға тұзақтар қойып, өте қолайлы жағдайды сақтап, Цезарьді Требонийден үш легион күшін қосымша шақыруға мәжбүр етті. Римдік күштердің келуінен сескенген және қоршаудан қорқып, Коррей түні бойы шайқасқа жарамсыз әскерлерінің көп бөлігін қашып кетуге жіберді. Олар мұны сәтті істеді, бірақ рим әскері араласса, оларды ұстап алуға мүмкіндік болған.
Caesar ordered troops into the territory of the Suessiones, but chose to confront the Bellovaci himself. The Bellovaci, led by Correus, camped at Mount St. Marc, intending to attack head on if Caesar brought three legions, and to use guerrilla tactics if he brought more. The Roman camp was located at Mount St. Pierre, and heavily fortified with two ditches and two lines of defences. The events of this campaign were recorded by Aulus Hirtius, though his findings do not entirely correspond with the geography of the region – he provided only that the Bellovaci camped at a “high wooded place surrounded by marsh”. The Bellovaci were surprised by the arrival of Roman troops, and Julius Caesar was intimidated by the size of enemy forces, even though he (Caesar) had a large force of about 30,000 men with him, including four legions, tribes, and a few baggage trains. Neither initiated battle. The battles were initially small confrontations with varying success across the marsh surrounding Bellovaci territory. The Belgic warriors set traps in the woods for Roman foragers, and maintained an immensely advantageous position to the point that Caesar was forced to call for reinforcements of three legions from Trebonius. Intimidated by the pending arrival of Roman reinforcements and fearing a siege, Correus sent many of his battle incapable troops to escape in the night. They accomplished this successfully, though Caesar's troops may have been able to catch them had they attempted to intervene.
Жеңіс пен жаулап алудан кейінгі кезең
Ақырында Цезарь Сент-Марк тауының батпақты жері арқылы көпір салып, әскерін Белловактар лагерінің оқ-дәрі жеткізілетін қашықтығына орналастырды. Коррей және Белловактар түнде 10 миль қашықтықтағы мықтырақ лагерьге шегінді, римдік әскерлерді шатастыру үшін оттық сызық қолданды және римдіктердің оларды қууын қиындату үшін артынан тұзақтар қойды. Сосын Коррей Цезарь әскеріне шабуыл жасауға тырысты, бірақ барлық әскерін емес, шамамен 6000 адамын Цезарьтың азық-түлік іздейтін жеріне жіберді. Цезарь бұл туралы естіді, бірақ қалай екені белгісіз, және шабуыл басталғанда қарсы шабуылға дайын күштерді жинады; алайда ол келген кезде Белловактар жеңіліп, олардың басшысы Коррей қаза тапты. Шайқастан кейін Белловактар Цезарьдың кешірімділігіне таң қалды, оны Дивисиак түсініксіз жолмен қамтамасыз етті; «Белло Галлико» бойынша, көтеріліс көшбасшылары Британияға қашты.
Eventually, Caesar built a bridge crossed the marsh by Mount St. Marc, positioning his troops within missile range of the Bellovaci camp. Correus and the Bellovaci retreated in the night to a stronger camp 10 miles away, using a line of fire to blind the Roman troops, leaving traps in their wake to impede Roman pursuit. Correus then attempted an ambush on Caesar's troops, though not their entire number, sending about 6000 of his men to a spot where he believed Caesar would forage for food. Caesar heard of this, although it is not clear how, and has reinforcements ready to attack once the ambush is set off; however by the time he arrives, the Bellovaci were defeated, and their general Correus killed. After the battle, the Bellovaci were allegedly impressed by Caesar's clemency, which was secured through unclear means by Diviciacus; according to the Bello Gallico the leaders of the revolt fled to Britain.