Кіріспе
1927 жылғы шілде көтерілісі (Венадағы Әділет сарайының өртенуі, Wiener Justizpalastbrand деп те аталады) 1927 жылғы 15 шілдеде Австрияның астанасы Венада басталған үлкен көтеріліс болды. Көтеріліс үш ұлтшыл жартылай әскери топ мүшесінің екі социал-демократиялық «Республикалық қорғау одағы» мүшесін өлтіргені үшін ақталғаннан кейін басталды және полиция күштері наразылық білдіріп тұрған көпшілікке оқ атып, 89 адамды өлтірді, ал бес полицей қаза тапты. 600-дан астам наразы және шамамен 600 полицей жарақат алды.
The July Revolt of 1927 (also known as the Vienna Palace of Justice fire, Wiener Justizpalastbrand) was a major riot starting on 15 July 1927 in the Austrian capital, Vienna. The revolt was sparked by the acquittal of three nationalist paramilitary members for the killing of two social democratic Republikanischer Schutzbund members and culminated with police forces firing into the outraged crowd and killing 89 protesters, and five policemen died. More than 600 protestors and around 600 policemen were injured.
Өмірбаян
Бұл қақтығыс Австрияның Социал-демократиялық партиясы мен бай өнеркәсіпшілер мен Католик шіркеуін қамтитын оңшыл одақ арасындағы шиеленістің салдары болды. 1920 жылдардың басында Австрияда полковник Герман Хилтль басқаратын ұлтшыл Frontkämpfervereinigung Deutsch Österreichs және Социал-демократиялық Republikanischer Schutzbund сияқты көптеген жарымәскери күштер құрылған болатын.
Шаттендорф атысы
1927 жылы 30 қаңтарда Republikanischer Schutzbund тобы Бургенландтың Шаттендорф қаласында демонстрация өткізді. Демонстрация аяқталған соң, Frontkämpfervereinigung Deutsch Österreichs ұйымының мүшелері пойыз стансасына қайтып бара жатқан Schutzbund мүшелеріне шабуыл жасап, бірнешеуін жарақаттады, ал Бірінші дүниежүзілік соғыс ардагері Маттиас Цсмарицті және сегіз жасар Йозеф Гроссингті өлтірді. Оқ ату оқиғасы үлкен резонанс тудырды, 2 ақпанда өткен екі құрбанның жерлеу рәсіміне мыңдаған адам қатысты, ал кәсіподақтар жерлеу күні бүкіл Австрия бойынша 15 минуттық жалпы ереуіл жариялады. Бірнеше айдан кейін, 5 шілдеде Венада оқ атуға қатысқан деген айыппен Frontkämpfervereinigung ұйымының үш мүшесінің соты басталды. Сот барысында, адвокаты Уолтер Риль қорғаған үш күдікті өздерін-өздері қорғап баққандарын айтты. Тоғыз күннен кейін, 14 шілдеде қазылар алқасы оларды кінәсіз деп таныды.
Жалпы ереуіл
Бұл "Шаттендорф үкімі" жалпы ереуілге әкелді, оның мақсаты христиандық-әлеуметтік партияның канцлері Игнац Зейпель басқаратын үкіметті құлату еді. Жаппай наразылықтар 15 шілде күні таңертең, ашулы халық Вена университетінің басты ғимаратына шабуыл жасауға тырысқанда басталды. Наразылар Австрия парламенті ғимаратына дейін барғанша полиция бөлімшесіне және газет ғимаратына шабуылдап, зақым келтірді. Полиция оларды кері қайтарғаннан кейін, олар Әділет сарайының алдындағы алаңға келді. Түскі уақытта наразылар ғимараттың терезелерін сындырып, ішкі жиһаздарды қиратып, құжаттарды өртеп жіберді. Ұзақ өтпей ғимарат өртеніп кетті. Өрт жылдам тарады, себебі Венаның өрт сөндірушілеріне бірнеше наразылар шабуыл жасады, олар шлангтарды кесіп тастады, соның салдарынан таңертеңге дейін өртті тоқтату мүмкін болмады. Австрияның бұрынғы (және кейінгі) канцлері Иоганн Шобер, сол кезде Вена полициясының бастығы болған, наразылықты күшпен басып тастады. Ол социал-демократ мэр Карл Зайцті Австрия қарулы күштерін шақыруға көндіруге тырысты, бірақ Зайц бас тартты. Шобер христиандық-әлеуметтік партияның қорғаныс министрі Карл Вогенді де осылай істеуге шақырды. Ақырында, Шобер полиция күштерін әскери мылтықтармен жабдықтап, егер өрт сөндірушілер кедергісіз жұмыс істей алмаса, ғимаратты күшпен тазартатынын жариялады. Полиция атыс ашып, 5 полицей және 89 наразыны қаза таптырды.
Мағынасы мен естелігі
20 ғасырдың философы, ғалым және әлеуметтік сарапшысы Карл Поппер 24 жаста болған және наразылық кезінде Венада тұрған. 1976 жылғы автобиографиясында ол осы оқиғаны экстремизмнің көрінісі деп еске алды: «Мен ең жаман нәрсені күте бастадым: Орталық Еуропаның демократиялық тіректері құлап, тоталитарлық Германия тағы бір соғыс бастайды». Құрбандарға арналған ескерткіш Венаның Орталық зиратында орнатылды. 2007 жылы президент Хайнц Фишер Әділет сарайындағы тақта ашты. Heeresgeschichtliches мұражайында өрттен зақымдалған сот құжаттары, Schutzbund және Frontkämpfer формалары сияқты бірнеше артефакттар қойылған.