Кіріспе

Бауырдың созылмалы аутоиммундық ауруы.

Аутоиммундық гепатит, бұрын люпоидты гепатит, плазмалық жасушалы гепатит немесе аутоиммундық созылмалы белсенді гепатит деп аталатын, бауырдың созылмалы аутоиммундық ауруы, организмнің иммундық жүйесі бауыр жасушаларына шабуыл жасағанда пайда болады, нәтижесінде бауыр қабынуына ұшырайды. Көрінетін бастапқы белгілерге шаршау, құлайғандық, бұлшықет аурулары, салмақ жоғалту немесе қызба, сарғаю және оң жақ жоғарғы жақтағы іш ауруы сияқты бауырдың жедел қабыну белгілері жатуы мүмкін. Аутоиммундық гепатитпен ауыратын адамдарда бастапқыда ешқандай белгі байқалмайды және ауруды әдеттегі қан талдауы кезінде бауыр функциясының бұзылуын анықтау арқылы, белок деңгейінің жоғарылауы немесе іш қуысы операциясы кезінде бауырдың қалыптан тыс көрінуі арқылы анықтауға болады. Бауыр жасушаларының бетіндегі МНЖ II класты рецепторлардың аномальды болуы, генетикалық бейімділік немесе бауырдың жедел инфекциясы салдарынан, организмнің өзіне қарсы жасушалық иммундық жауапты тудырып, аутоиммундық гепатитке әкеледі. Бұл бұзылған иммундық жауап бауырдың қабынуына себеп болады, бұл шаршау және цирроз сияқты қосымша симптомдар мен асқынуларға әкелуі мүмкін. Ауру көбінесе жасөспірімдер мен 20 жастағылардың, сондай-ақ 40-50 жас аралығындағы науқастарда диагностикаланады. Әйелдерге ерлерге қарағанда жиірек кездеседі.

Белгілері мен симптомдары

Аутоиммундық гепатит толыққанды симптомсыз (12–35% жағдайларда) немесе созылмалы бауыр ауруының белгілерімен, сондай-ақ жедел немесе тіпті күшті бауыр жеткіліксіздігімен көрініс беруі мүмкін. Әдетте адамдар шаршау, жалпы денсаулықтың нашарлауы, әлсіздік, салмақ жоғалту, оң жақ жоғарғы жақтағы іш ауруы, нашарлық, анорексия, қышыну, жүрек ауруы, сарқылу немесе кішкентай буындарға әсер ететін буын ауруы сияқты бірінші немесе бірнеше ерекше емес, ұзаққа созылатын белгілермен келеді. Сирек жағдайларда бөртпе немесе түсініксіз қызба пайда болуы мүмкін. Әйелдерде етеккірдің тоқтауы (аменорея) жиі кездеседі. Физикалық тексеру қалыпты болуы мүмкін, бірақ созылмалы бауыр ауруының белгілерін де көрсетуі мүмкін. Көптеген адамдарда бастапқыда трансаминазалардың себепсіз жоғарылауы сияқты зертханалық аномалиялар ғана байқалады және олар басқа себептермен тексеру кезінде диагноз қойылады. Ал кейбіреулері диагноз қойылған кезде циррозға шағылысады. Себебі нақты анықталмаған. Пациенттердің 60% - ында созылмалы гепатитпен байланысты белгілер байқалады, бірақ вирустық инфекцияның серологиялық дәлелі жоқ. Ауру тегіс бұлшық еттерге қарсы аутоантителолармен күшті байланысты. Нақты гендер мен бастаушы факторлар анықталмаған, бірақ зерттеулер HLA DR3 серотипімен ерте басталатын, ауыр аурудың және HLA DR4 серотипімен кеш басталатын аурудың байланысын көрсетеді.

Диагностика

Аутоиммунды гепатиттің диагнозын қою үшін басқа этиологиялық факторларды (мысалы, вирустық, тұқым қуалайтын, метаболистік, холестаздық және дәрілік заттардың салдарынан туындаған бауыр ауруларын) жоққа шығарғаннан кейін, клиникалық, зертханалық және гистологиялық қорытындылардың жиынтығы ең тиімді болып табылады. Гистологиялық тексеру талабы бауыр тінін алуға мүмкіндік беретін, әдетте тері арқылы инемен жасалатын бауыр биопсиясын қажет етеді.

Автоантителолар

Қанда табылатын бірқатар нақты антиденелер (антиядролық антидене (ANA), тегіс бұлшық етке қарсы антидене (SMA), бауыр және бүйрек микросомаларына қарсы антиденелер (LKM 1, LKM 2, LKM 3), ерігіш бауыр антигеніне (SLA), бауыр-қарыншақ антигеніне (LP) және митохондрияға қарсы антидене (AMA)) пайдалы, сондай-ақ иммуноглобулин G деңгейінің жоғарылауын анықтау да маңызды. Митохондрияға қарсы антиденелердің болуы біріншілік өт жолдарының холангитін көрсетеді. Гипергаммаглобулинемия да диагностикалық құндылығы бар.

Диагностикалық балл

Ішкі аутоиммундық гепатит тобы халық арасындағы зерттеулерде клиникалық диагноз қою үшін стандартталған бағалау жүйесін жасады, бірақ жекелеген жағдайларда тиімділігі төмен. Клиникалық қолдануға арналған қарапайым бағалау жүйесіне аутоантиденелердің титрі, жалпы IgG деңгейі, бауырдың гистологиялық зерттемесі және диагностикалық бағалау үшін вирустық гепатиттің болмауы кіреді.

Болжам

Емделмеген жағдайда, симптоматикалық аутоиммундық гепатитпен ауыратын адамдардың он жылдық өмір сүру көрсеткіші 50% құрайды. Бірақ, емделген жағдайда он жылдық өмір сүру көрсеткіші 90% жоғары. Емдеудің артықшылықтарына қарамастан, аутоиммундық гепатитпен ауыратын адамдардың трансплантация қажеттілігі болмай өмір сүру көрсеткіші жалпы халықтан төмен. Бауыр трансплантациясының нәтижелері көбінесе жақсы, бес жылдық өмір сүру көрсеткіші 80% аспайды. Аутоиммундық гепатитпен ауыратын науқастарда шизофрения және биполярлық бұзылыс сияқты психикалық денсаулық мәселелері кейінірек пайда болуы мүмкін екенін көрсететін мықты дәлелдер бар.

Эпидемиология

Аутоиммунды гепатит кез келген нәсілге және жасқа жататын адамдарда дамуы мүмкін, бірақ көбінесе әйелдерде кездеседі. Жалпы жағдайлардың 80 пайызы 1-ші типті болып табылады, онда әйелдер ерлерге қарағанда 4 есе жиірек ауырады; 2-ші типтің жағдайында әйелдер ерлерге қарағанда 10 есе жиірек ауырады. Еуропалық зерттеулер көрсеткендей, 100 000 тұрғынға 1-2 адам шағылысады, ал аурудың таралуы 100 000 тұрғынға 10-25 адамды құрайды. Аурудың екі бимодальді өрбуі 10-20 жас аралығында және кейін 40-50 жас аралығында байқалады.