Кіріспе
Американдық хоккей жаттықтырушысы Джон Торторелла (24 маусым 1958 жылы туған) – американдық кәсіби хоккей жаттықтырушысы және бұрынғы ойыншы, Ұлттық хоккей лигасының (НХЛ) «Филадельфия Флайерс» командасының бас жаттықтырушысы. Торторелла бұған дейін НХЛ-дің «Коламбус Блю Джекетс», «Нью-Йорк Рейнджерс», «Тампа Бэй Лайтнинг» және «Ванкувер Канукс» командаларының бас бапкері болған. Ол 2004 жылы «Тампа Бэйді» Стэнли кубогының чемпионы етіп шығарды. 500 жеңіске жеткен алғашқы американдық НХЛ жаттықтырушысы және 2023–24 маусымының соңында 742 жеңісімен барлық уақытта тоғызыншы орында тұр. Ол екі рет НХЛ-дің үздік жаттықтырушысы ретінде Джек Адамс сыйлығын жеңіп алды. Торторелла өзінің ашық және кейде қақтығысқа бейім мінезімен танымал, соның ішінде өз ойыншыларын және БАҚ өкілдерін сынаған жағдайлар да болды. Торторелла «Тампа Бэйде» жұмыс істеген кезінде қақпашылар міндетін үнемі ауыстыру жүйесімен де белгілі болды, бұл жүйе «Нью-Йорк Рейнджерс» бас бапкері болғаннан кейін тоқтатылып, Хенрик Лундквистті тұрақты қақпашы ретінде пайдаланған. Бұл жүйе 2019–20 НХЛ маусымында «Коламбус Блю Джекетс» командасымен қайта қолданылды, Джонас Корписало мен Элвис Мерзликинстің қақпашы жұбы ретінде көзге көтерілуімен.
John Tortorella (born June 24, 1958) is an American professional ice hockey coach and former player who is the head coach for the Philadelphia Flyers of the National Hockey League (NHL). Tortorella was previously the head coach of the NHL's Columbus Blue Jackets, New York Rangers, Tampa Bay Lightning, and Vancouver Canucks. He led Tampa Bay to the 2004 Stanley Cup championship. He is the first American born NHL coach to reach 500 wins and as of the end of the 2023–24 he is ninth all time in wins with 742. He has twice won the Jack Adams Award as the NHL's top coach. Tortorella is well known for his outspoken and sometimes confrontational nature, which has included criticizing his own players and members of the media. Tortorella is also known for his system of regularly rotating goaltending duties during his time in Tampa Bay, a system which was discontinued when he became head coach of the New York Rangers and used Henrik Lundqvist as the regular starting goalie. This system returned in the 2019–20 NHL season with the Columbus Blue Jackets, with the emergence of Joonas Korpisalo and Elvis Merzļikins as the goaltender tandem.
Ойын мансабы
Торторелла Массачусетс штатының Конкорд қаласындағы Конкорд Карлайл орта мектебінде оқыды және ол мектептің спорттық даңқ залының қабырғасында тізімделген (1976). Джонның інісі Джим, қақпашы, де қабырғада тізімделген. "Кәделік итальян" деген лақап атымен танылған Торторелла Мэн университетінде үш жыл (1978–1981) оң қанатта ойнады. Университетті бітіргеннен кейін Торторелла Швецияға барып, Kristianstads IK командасында бір жыл ойнады (1981–1982). Швециядағы маусымынан кейін ол АҚШ-қа оралып, Атлантикалық жағалау хоккей лигасында (АХЛ) төрт жыл кәсіби хоккей ойнады (1982–1986). Осы жылдары ол Hampton Roads Gulls, Erie Golden Blades және Virginia Lancers командаларында өнер көрсетті. Торторелла ешқашан НХЛ-де ойын өткізбеген.
ECHL және AHL командалары
Торторелланың жаттықтырушылық мансабы Американдық хоккей лигасының (АХЛ) «Рочестер Американс» командасымен және Шығыс жағалау хоккей лигасының (ЭХЛ) «Вирджиния Лансерс» командасымен басталды. Ол 1996 жылы «Рочестер Американс» командасымен Кальдер кубогын жеңіп алды. ECHL негізін қалаушылар Генри Брэбхам мен Билл Коффи Тортореллаға Солтүстік Каролина штатының Уинстон-Салем қаласындағы «Рамада» қонақүйінде өткен кездесуде лиганың атын ұсынғаны үшін алғыс айтады. Ол кезде Торторелла Брэбхамның «Вирджиния Лансерс» командасының бас бапкері болған, бірақ 1988 жылы ECHL-дің алғашқы маусымы басталар алдында «Лансерс» командасынан кетіп, Америка хоккей лигасының (АХЛ) «Нью-Хейвен Найтхокс» командасының көмекші бапкері болды.
Тампа шығанағының найзағайлары
Торторелла 2000–01 жылдары «Тампа-Бэй Лайтнинг» командасын маусым ортасында бас бапкер ретінде алмастырды. Ол төрт жыл бойы лиганың ең нашар командаларының бірі болған құрамды қабылдады, олар осы кезеңде әр маусымда 50 немесе одан көп ойынды ұтыпты. Оның басшылығымен команда соңғы 43 ойынның тек 12-сінде ғана жеңіске жетіп, дивизионда соңғы орынды иеленді. Келесі маусымда команда Оңтүстік-Шығыс дивизионында үшінші орынға ие болғанына қарамастан, плей-оффқа ілікпеді. Дегенмен, олар бес жылдан бері алғаш рет өмірдің белгілерін көрсетті, 1996–97 жылдардан бері алғаш рет 60 ұпайдан асты. 2002–03 маусымы Торторелланың бас бапкер ретінде алғашқы жеңісті маусымы болды, себебі «Лайтнинг» Оңтүстік-Шығыс дивизионында жеңіске жетіп, 2003 жылғы плей-оффтың екінші турында «Нью-Джерси Девилс» командасына 4:1 есебімен жеңілді. Маусым соңында ол «Джек Адамс» сыйлығының финалисі ретінде танылды, бірақ жылдың бапкері атағы үшін «Миннесота» командасының бапкері Жак Лемаирге есе жіберді. 2003–04 жылы, Торторелланың командамен төртінші маусымында, «Лайтнинг» Оңтүстік-Шығыс дивизионының титулын жеңіп алып, 106 ұпай жинады – бұл лигадағы екінші үздік көрсеткіш. «Лайтнинг» Шығыс конференциясында бірінші орынды иеленді және «Нью-Йорк Айлендерс», «Монреаль Канадиенс» және «Филадельфия Флайерс» командаларын жеңіп, «Уэльс принці» кубогын жеңді. 2004 жылғы Стэнли кубогының финалында олар Батыс конференциясының чемпионы «Калгари Флеймс» командасын 4:3 есебімен жеңіп, франшиза тарихында алғашқы Стэнли кубогын жеңіп алды. Осылайша Торторелла 13 жылдан бері тұңғыш рет американдық бапкер ретінде бұл жетістікке қол жеткізді. Команда құрылғанына он бір жыл толды. Бұл 2004–05 жылғы НХЛ локаутынан бұрын жеңілген соңғы Стэнли кубогы болды. Стэнли кубогын жеңгеннен кейін бірнеше күн өткен соң Торторелла 2004 жылғы «Джек Адамс» сыйлығын жеңіп алды. 2005–06 маусымының басында, НХЛ-дың локаутан кейінгі алғашқы маусымында, «Тампа-Бэйдің» қақпашысы Николай Хабибулин жаңадан енгізілген жалақы шегіне байланысты командадан кетті. Торторелла 2005–06 маусымында «Лайтнинг» қақпашысы Джон Грэмге қатал болды. Грэм 2006–07 маусымының басында «Каролина Харрикейнз» командасымен келісімшартқа отырды. 2006–07 жылдары екінші команданың ең жақсы 44 ойынын жеңгеніне қарамастан, «Лайтнинг» дивизиондық титулын қорғай алмады. 2008 жылдың 11 наурызында «Нью-Йорк Айлендерс» командасын жеңген кезде Торторелла 235 жеңісімен Боб Джонсонды ең табысты американдық НХЛ бапкері ретінде басып өтті. 2008 жылғы маусым соңында «Лайтнинг» командасынан босатылғаннан кейін Торторелла TSN телеарнасындағы НХЛ студиясында сарапшы болды. Осы кезеңде 2008 жылдың 7 қарашасында Питер Лавиолетте американдық бапкерлер арасындағы жеңіс көрсеткіші бойынша оны басып өтті.
Нью-Йорк рейнджерлері
Торторелла 2009 жылдың 23 ақпанында «Нью-Йорк Рейнджерс» командасының бас бапкері болып тағайындалды, бұрынғы бапкер Том Ренни осы күні қызметтен босатылғаннан кейін. 17 наурызда ол тағы да НХЛ тарихындағы ең көп жеңіске жеткен американдық бапкер атанды, бұл жолы Лавиолеттен өзі басып өтті. 2009 жылғы Стэнли кубогы плей-оффының 5-ші ойынының үшінші периодында Торторелла команда төрешісінің артында бірнеше «Капиталс» жанкүйерлерімен болған жанжалдас үшін НХЛ-дан бір ойынға шеттетілді. Видеожазбаларда жанкүйердің Торторелланы әдейі мазақтағаны көрінеді, содан кейін Торторелла жанкүйерге су бөтелкесін лақтырып, Аарон Воростан шана жабдығын алып, екі шыны арасындағы кеңістікке қадап жіберуге тырысты. НХЛ ережелеріне сәйкес, жанкүйерлермен кез келген физикалық қақтығыс ойыннан қуылтуға әкеп соғады, бірақ ол ойын кезінде ешқандай жаза алмады; алайда, ертесі күні НХЛ оны дисквалификациялады. Лавиолетт 2009 жылы «Филадельфия Флайерс» командасының бапкері болғаннан кейін екі команда арасындағы бәсекелестік одан әрі күшейді, Торторелла мен Лавиолетт НХЛ тарихындағы ең табысты американдық бапкерлер болып саналды. 2010 жылдың 20 қарашасында Торторелла «Рейнджерс» командасы «Миннесота Уайлд» командасын жеңгенде 300-ші НХЛ жеңісіне жеткен алғашқы американдық бапкер атанды. 2011–12 маусымында ол «Рейнджерс» командасын франшиза тарихында үшінші рет 50 жеңіске жеткізіп, 51–24–7 көрсеткішімен (109 ұпай) Шығыс конференциясындағы ең жақсы нәтижеге қол жеткізуге көмектесті. Алайда, «Нью-Йорк» командасы конференция финалда «Нью-Джерси Девилс» командасына алты ойыннан кейін есе жіберді. Маусым соңында Торторелла үшінші рет Джек Адамс сыйлығына ие болуға үміткер болды, бірақ «Сент-Луис Блюз» командасының бапкері Кен Хичкоктан жеңіліс тапты. 2013 жылдың 26 наурызында Лавиолеттің «Флайерс» командасын 5:2 есебімен жеңген Торторелла карьерасында 400-ші жеңіске жеткен алғашқы американдық бапкер атанды. «Рейнджерс» командасы 2013 жылдың 29 мамырында Торторелланы босатып жіберді, себебі «Нью-Йорк» командасы Стэнли кубогы плей-оффының екінші турында «Бостон Бруинз» командасынан шығарылғаннан кейін төрт күн өткен соң бұл шешім қабылданды.
Ванкувер Канукс
Ванкувер Кэнукс Торторелланы команданың жаңа бапшысы ретінде 2013 жылдың 25 маусымында жариялады. Ол Ален Виньоның орнын басты, ал Виньо Рейнджерс клубына Торторелланың орнын алмастыру үшін шақырылған болатын. Торторелла 2013 жылдың 5 қазанында Эдмонтон Ойлерс клубына қарсы өткен ойында 6:2 есебімен тұңғыш рет жеңіске жетті. 2014 жылдың 18 қаңтарындағы ойынның бірінші демалысында Торторелла Калгари Флеймс командасының киім ауыстыратын бөлмесіне кірді, бұл Калгари Флеймс бапшысы Боб Хартлимен сөйлесуге жасалған әрекет болды. Бірінші кезеңнің басында туған төбелеснен кейін Торторелла ашуланып Хартлимен бетпе-бет кездесуге тырысты, оны «Кэнукс» клубының жұлдыз ойыншысын жарақаттау ниетімен құрамға қойғанын айыптады. Торторелланы бірнеше ойыншы мен бапшы физикалық күшпен тоқтатуға мәжбүр болды. Содан кейін НХЛ оны 15 күнге жалақысыз шеттетуге ұйғарды, осы уақытта командамен байланысқа түсуіне тыйым салынды. Торторелла шеттетілген кезде «Кэнукс» клубының көмекші бапшысы Майк Салливан бас бапшы міндетін уақытша атқарды. 2014 жылдың 2 наурызында Торторелла Ванкуверде өткен 2014 жылғы Heritage Classic ойынында Роберто Луонгоның орнына Эдди Леккті алаңға шығаруды жөн көргеніне байланысты дау тудырды. Луонго бұл шешімге наразылық білдірді және екі күннен кейін сатылды. Ол Ванкуверде емес, Вашингтон штатының Point Roberts қаласында тұрды. Торторелла жаттығу күндерінің жеткіліксіздігі үшін ойыншыларынан сын естіді, ол жаттығуға қысқа уақытқа ғана келіп, содан кейін үйіне қайтатын және барлық басқа мәселелерді көмекшілеріне жүктететін. Бұл жағдай бас менеджер Майк Гиллисті ашуландырды, ол Торторелланың кеңсесіне төсек орнатып, оның үйге қайтудың орнына сол жерде ұйықтауына мүмкіндік берді. Торторелланың «Кэнукс» клубымен жұмысы бір маусымға ғана созылды, себебі команда 2008 жылдан бері бірінші рет плей-оффқа қатыса алмады. 2014 жылдың 1 мамырында Торторелла мен көмекші бапшы Майк Салливан бірнеше апта бұрын бас менеджер Майк Гиллис те қызметтен босатылған басқарушылық реформаның бөлігі ретінде жұмыстан шығарылды.
Колумб көк жакеттері
2015 жылдың 21 қазанында Торторелла Тодд Ричардстың орнына «Коламбус Блю Джекетс» командасының бас бапкері болып тағайындалды. «Блю Джекетс» 2015–16 маусымын 0–7–0 есебімен бастағаннан кейін бұл шешім қабылданды. Торторелланы жалдағаны үшін өтемақы ретінде «Ванкувер Канукс» командасы 2017 жылғы НХЛ драфтында 55-ші жалпы таңдау құқығын (Джона Гаджовичті таңдау үшін пайдаланылған) «Блю Джекетс» командасынан алды. 2016 жылдың 19 наурызында «Блю Джекетс» «Нью-Джерси Девилс» командасымен кездесіп, Торторелла НХЛ тарихындағы 26-шы бас бапкер және АҚШ-та туған алғашқы 1000 ойын өткізген бапкер атанды. 2016 жылдың 18 желтоқсанында «Блю Джекетс» «Канукс» командасын 4–3 есебімен жеңіп, Торторелла 500 жеңіске жеткен алғашқы американдық бапкер болды. 2016–17 жылғы НХЛ маусымындағы табысы оған екінші Джек Адамс сыйлығын әкелді. 2019 жылдың 10 қаңтарында Торторелла 600 жеңіске жеткен тұңғыш американдық бапкер және жалпы есеп бойынша 19-шы бапкер атанды. 2019 жылғы Стэнли кубогы плей-оффында Торторелланың «Блю Джекетс» командасы франшиза тарихындағы алғашқы плей-офф сериясын жеңіп, оның бұрынғы командасы «Тампа Бэй Лайтнингті» жеңді. Бұл сондай-ақ, Президент кубогын ұтқан команданың плей-офф ойындарында жеңіске жетпеген алғашқы жағдайы болды, бірақ «Лайтнинг» командасы 62 рет жеңіске жетіп, тұрақты маусымдағы рекордты жаңартты. 2020 жылдың 2 қаңтарында НХЛ Торторелланы 2019 жылдың 29 желтоқсанында мұз айдынындағы төрешілер туралы жасаған сынды пікірлері үшін 20 000 доллар айыппұл төлеуге міндеттеді. НХЛ Торторелладан жыл соңына дейін осындай әрекеттерден бас тартуын талап етті, әйтпесе 25 000 доллар айыппұл салынды. Алайда, 2020 жылдың 25 тамызында Торторелла «Блю Джекетс» командасының плей-офф кезеңінен шығарылғаннан кейін өткен виртуалды баспасөз мәслихатындағы әрекеттері үшін тағы 25 000 доллар айыппұл төледі. Конфликтке қарамастан, ол «Блю Джекетс» командасының бас бапкері ретінде Джек Адамс сыйлығына екінші рет үміткер болды және жалпы есеп бойынша бесінші орын алды. 2021 жылдың 9 мамырында Торторелла келісімшартының мерзімі аяқталғаннан кейін «Блю Джекетс» командасымен өзара келісім бойынша жол бөлісті. Торторелла «Блю Джекетс» командасындағы барлық бас бапкерлердің арасында ең көп жеңіске жеткен бапкер атанды.
Филадельфия флайерлері
Торторелла 2022 жылдың 17 маусымында «Филадельфия Флайерс» командасының бас бапкері болып тағайындалды. 2023 жылдың 29 желтоқсанында Торторелла НХЛ тұрақты маусымындағы 1500-ші ойынын өткізді, бұл НХЛ тарихындағы сегізінші бас бапкер және осы көрсеткішке жеткен алғашқы американдық жаттықтырушы болды. 2024 жылдың 9 наурызында Торторелла төрешілер Уэс Маккоули мен Брэндон Шредермен сөзді дау салғаннан кейін «Тампа Бей Лайтнинг» командасына қарсы өткен ойындан қуылды. Осыған қарамастан, Торторелла бірнеше минутқа «Флайерс» құрамасының жанында қалды, Маккоули мен Шредермен пікір таласын жалғастырды, содан кейін ғана кетті. Келесі күні Торторелла екі ойынға қатысудан шеттетіліп, 50 000 доллар айыппұл салынды.
АҚШ ерлер құрамасы
Торторелла 2008–2009 жылдары АҚШ ерлер ұлттық хоккей құрамасының көмекші жаттықтырушысы болды, Питер Лавиолеттің орнын басып, 2008 жылғы IIHF әлем чемпионатында команданы жетектеп, алтыншы орынды иеленді. Торторелла 2016 жылғы Хоккей әлем кубогінде АҚШ құрамасын жаттықтыруға тағайындалды. Турнирге дейін ол ұлттық әнұран орындалған кезде наразылық білдірген кез келген ойыншыны алаңға шығармауға дайын екенін айтты. Команда топтық кезеңнен өте алмады, барлық үш ойында жеңіліске ұшырады.