Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық Колумбияның салишан этносы, Канада.
Salishan ethnic group of British Columbia, Canada
Статимк, сондай-ақ Лиллуэт ('/l//ɪ//l//u//ɛ//t/'), St̓át̓imc немесе Stl'atl'imx (/s//l//æ//t/'/l//iː//ə//m/), – Канаданың Британдық Колумбия провинциясының ішкі аймағындағы Оңтүстік жағалау таулары мен Фрейзер каньоны аймағында қоныстанған ішкі салишан халқы. Статимк мәдениеті Солтүстік-Батыс жағалауының халықтарына тән көптеген ерекшеліктерді көрсетеді: поталах, рулық атаулар, мифология, байлар мен жомарт адамдарға көрсетілетін құрмет, сондай-ақ кейбір қауымдастықтарда тотемдік бағаналар, әсіресе Лил'ват тайпасы (Лил'ват7ул) арасында, олардың тайпалық жерлері мен сауда жолдары Уистлер және Грин-Ривер аңғарларындағы Сквамиш тайпасымен, жағалау Салиш халқымен қабаттасқан. Бүгінде олардың саны шамамен 6259-ға жетеді.
The Statimc , also known as the Lillooet ('/l//ɪ//l//u//ɛ//t/), St̓át̓imc, or Stl'atl'imx (/s//l//æ//t/'/l//iː//ə//m/), are an Interior Salish people located in the southern Coast Mountains and Fraser Canyon region of the Interior of the Canadian province of British Columbia. Statimc culture displayed many features typical of Northwest Coast peoples: the potlatch, clan names, mythology, prestige afforded the wealthy and generous, and totem poles in some communities, especially in the Lil'wat First Nation (Lil'wat7ul), whose tribal lands and trade routes in the Whistler Valley and Green River Valley overlapped with those of the Squamish First Nation, a Coast Salish people. Today they total about 6259.
Топтар
Статимцтер тілдік, мәдени және географиялық жағынан екі негізгі тайпаға немесе алғашқы халықтарға бөлінеді. Жоғарғы Статимк (Жоғарғы Лилует немесе Фрейзер өзенінің Лилуеті) қазіргі Фрейзер өзені бойындағы Лилует қаласының жанында өмір сүреді. Олар өздерін STLA'tlei mu wh деп атайды және Statimcets диалектісінде сөйлейді. Төменгі Статимк (Төменгі Лилует немесе Маунт-Карри Лилуеті) Пембертон аңғарындағы қазіргі Маунт-Карри маңында және Skookumchuk-қа қарай оңтүстікте орналасқан. Олар өздерін LEEL' wat OOL – «Нағыз халық», «Нағыз Лилует» (осы сөздерден «Lillooet» және «Lilwat» сөздері шыққан) деп атайды және Ucwalmícwts диалектісінде сөйлейді. Көлді Лилует (Lexalexamux немесе Tsala'lhmec – «Көл халқы») – Сетон көлі мен Андерсон көлінің маңындағы Жоғарғы Статимк пен Төменгі Статимк аумақтары арасында тұратын, кейде ғана мойындалатын топ. Олардың ұрпақтары бүгінгі Н'куатква алғашқы ұлысы (Андерсон көлі үнді тайпасы деп те аталады) және Сетон көлі алғашқы ұлысы (Сетон көлі үнді тайпасы деп те аталады). Тарихи тұрғыдан, бұл топқа Сетон көлінің басында, Лилуетке жақын орналасқан және Скимкаимкс деп белгілі болған топ та кірді.
The Statimc are divided linguistically, culturally and geographically into two main tribes or First Nations. The Upper Statimc (Upper Lillooet or Fraser River Lillooet), living near the present city of Lillooet on the Fraser River. They refer to themselves as STLA'tlei mu wh talk and speak Statimcets dialect. The Lower Statimc (Lower Lillooet or Mount Currie Lillooet), living in the vicinity of today's Mount Currie in the Pemberton Valley and south to Skookumchuk. They refer to themselves as LEEL' wat OOL – 'The true People', 'The true Lillooet' (of which were the words 'Lillooet' and 'Lilwat' derived) and speak Ucwalmícwts dialect. The Lakes Lillooet (Lexalexamux or Tsala'lhmec – 'Lake People'), a group only sporadically recognized, living between the territories of Upper Statimc and Lower Statimc around Seton Lake and Anderson Lake – whose descendants are today's N'quatqua First Nation (also known as Anderson Lake Indian Band) and Seton Lake First Nation (also known as Seton Lake Indian Band), historically a group at the foot of Seton Lake, near Lillooet, known as the Skimka'imx were also included in this group.
Тарих
Олардың бірнеше түрлі тұрғын үйлері болды – ұзын ағаш үйлер, қысқы жер үйлер және жазғы қабық немесе кілеммен жабылған шатырлар, олар Китли-Крик археологиялық ескерткішіндегілерге ұқсас еді. Экономиканың негізін шабақ және басқа балықтар құрады, көптеген жануарлар (аю, қой, карибу, бұғы және ұсақ сүтқоректілер) аңға түсіріліп, қапталды, ал жидектер мен жемістер жиналды. Басқа топтармен соғыс сирек кездесетін, тайпалар арасындағы қарлы-қапсалы сауда көбірек қалыпты жағдай болды. Цилхокоттин-Статимк соғысы Статимк халқы үшін қатты соғыс болды және олардың ұлт ретінде сақталуына қауіп төндірді. Цилхокоттиндер Статимк тайпаларының барлық 11 тобына шабуыл жасап, әйелдер мен балаларды құлдарға айналдырды. Екі ұлт Статимк аумағындағы «Көп тамырлы жерде» (Құрым аңғарында) кездесті, онда Статимк жеңіске жетті. Басшы Инк-Кик-Ти (Хантер Джек) сол шайқастағы соғыс бастығы болды және 1845 жылы бейбіт келісімге келді.
They had several types of dwellings—long plank houses, winter earthlodges, and summer bark or mat covered lodges, not unlike those at the Keatley Creek Archaeological Site. Salmon and other fish were the basis of the economy, and numerous animals (bear, sheep, caribou, deer, and small mammals) were hunted and trapped, and berries and fruit were gathered. Warfare with other groups was unusual, with intensive intertribal trade the more typical state of affairs. The Tsilhqot’in St’at’imc war was one brutal war for the St’at’imc and threatened their survival as a nation. The Tsilhqot’in raided all 11 bands of the Statimc and took women and children as slaves. Both nations met at many roots (Graveyard Valley) in the St’at’imc territory at which the Statimc were victorious. Chief In Kick Tee (Hunter Jack) was the warchief in that battle and made a peace treaty in 1845.
Лилует тайпасының мәлімдемесі
Лилует тайпасының декларациясы 1911 жылы Спенс көпірінде жарияланды және бұл декларация 20 ғасырдың басында Сетон Портажда белең алған отарлаушылардың басып алған жерлеріне қатысты ұлттың меншік құқығын жариялау болып табылады. Сондай-ақ, ол Статимцет тілінде сөйлейтін халықтардың барлық дәстүрлі аумақтарына қатысты меншік құқығының жалпы принципін білдіреді. Лилует тайпасының декларациясы – Лилует тайпасының халықаралық құқық бойынша ел ретіндегі мәртебесін әлемге алғаш рет ресми түрде жариялаған құжаты. Бұл декларация бүгінгі күні құрылған Лилует тайпасының әртүрлі ұйымдарының, мысалы, Статимц басшылар кеңесінің, Лилует тайпалық кеңесінің және In SHUCK ch ұлысының негізгі құжаты ретінде қарастырылады. Декларация тайпаны ел ретіндегі біртұтас күшке біріктіреді.
The declaration of the Lillooet Tribe was made in 1911 in Spences Bridge and is the nation's declaration of ownership over lands that had been seized by non native settlers at Seton Portage at the onset of the 20th century, and is considered a general statement of principle regarding ownership of all traditional territories of the Statimcets speaking peoples. The Declaration of the Lillooet Tribe is the Lillooet Tribe's first formal declaration to the world of the tribes status as a Country, in International terms, as they understood them at that time. The Declaration is mentioned as the foundation document of all the various organizations of the Lillooet Tribe in place today, such as the Statimc Chiefs Council, Lillooet Tribal Council and the In SHUCK ch Nation. The Declaration brings the tribe together at the grassroots level as a Country.
Тіл
Статимк халқының ата-бабалар тілі – Лиллуэт (сондай-ақ Статимцетс деп те аталады, сондай-ақ St̓át̓imcets деп жазылады немесе кейде тіпті S̓á̓imxəc, айтылуы [ˈʃtɬʼætɬʼɪmxətʃ]), Ішкі Салиш тобының мүшесі, оған көршілес Секвепемк (Шусвап) және Нлака’памукс (Томпсон) халықтарының тілдері кіреді.
The ancestral language of the Státimc people is Lillooet (also known as Statimcets, also spelled St̓át̓imcets or sometimes even Sƛ̓áƛ̓imxəc, pronounced [ˈʃtɬʼætɬʼɪmxətʃ]), a member of the Interior Salish group which includes the languages of the neighbouring Secwepemc (Shuswap) and Nlaka'pamux (Thompson) peoples.