Кіріспе

1972 жылғы Doctor Who сериалының «The Mutants» – британдық ғылыми-фантастикалық телехикая Doctor Who сериалының тоғызыншы маусымының төртінші сериясы. Ол 1972 жылдың 8 сәуірінен 13 мамырына дейін BBC1 арнасында аптасына алты бөлімнен тұратын сериялар түрінде алғаш рет көрсетілді. Сериал 30-шы ғасырдағы Жер колониясы Солостың үстінде және одан жоғарыда өтеді. Сериалда Солос маршалы (Пол Уитсон-Джонс) Солостың атмосферасын өзгертіп, оны адамдар үшін тыныс алуға қолайлы, ал туған жерлік солондар үшін қолайсыз етуді жоспарлайды. Осы уақытта, шетелдік уақыт саяхатшысы Үшінші Доктор (Джон Пертуи) солондардың өмірлік циклі туралы жоғалған мәліметтерді қамтитын таблеткалар жиынтығын солондық Киге (Гаррик Хагон) тапсырады.

Сюжет

30 ғасырда Жер империясы құлдырап, Солос планетасын отарлау жоспарлары жасалуда. Әскери және фанатикалық Маршал және басқа да адам сарбаздары, «Үстемдер» деп белгілі, оны және бөлінген тайпалық солондарды аспаннан Skybase One ғарыш станциясынан басқарады. Маршал Жер әкімшісінің деколонизация жоспарына қарсы шығып, планетада дамып келе жатқан буынты жануарларға ұқсас мутанттарды немесе «Муттарды» жоюға құштар. Соллониялықтар оккупацияға қарсы тұратындар мен мутанттарды ауру деп санап, оларды жою үшін «Үстемдермен» бірлесіп жұмыс істейтіндерге бөлінген. Маршал мен солониялық Варан, оның ұлы, әкімші тәуелсіздікті растамас бұрын өлтірілуін қамтамасыз етеді. Үшінші Доктор мен Джо Skybase-ке келеді, Уақыт Лордтары ТАРДИС-ті сонда тасымалдады, тек қана тағайындалған алушыға ашылатын капсуламен, ол Ки, әкімшінің өлтірілуіне айыпталған тағы бір солониялық сияқты. Ки Солос бетіне қашып, Джоны да алып кетеді. Сол жерде күн сәулесіне ұшыраған атмосфера адамдарға улы. Ки-дің көмегімен Джо аман қалады. Доктор Маршал мен оның бас ғалымы Ягердің Солосты терраформациялауды жоспарлап отырғанын біледі, планетаны адамдарға бейімдеуді, бірақ жергілікті өмірге емес. Маршал Варанның ұлын өлтіріп, оған сатқындық жасайды. Осыған жауап ретінде Маршалдың ең жоғары лауазымды офицерлері Стаббс пен Коттон Доктормен жасырын одақтасады. Қазір қашқан Варан Докторды тұтқынға алып, Солостың үңгірлеріне қашады, бірақ оны құтқаруға көндіреді. Олар алғашқыда ойлағандай жануар емес, мутанттарға тап болады. Доктор Ки мен Джомен қайта қосылып, капсуланы Ки-ге береді. Ол ашылып, Ки бұза алмаған ежелгі жазулар бар тақташаларды көрсетеді. Маршал үңгірлерді залалсыздандырады, бірақ солониялық антропологияның сарапшысы, ғалым Зондергаард топты құтқарады, кейіннен ол Жер бақылауына жемқорлық туралы хабарлауға тырысқанын, бірақ үндемегенін және қорқып қашып кеткенін түсіндіреді. Доктор мен Зондергаард тақташаларды ұзақ Солон күнтізбесі деп түсіндіреді. Үңгірлерді зерттеу барысында Доктор таэзий сәулесін шоғырландырып, түрлендіретін линзалық тас табады. Күнтізбе мен тастан ол мутанттар фазасы – Солон өмірінің табиғи бөлігі екенін анықтайды. Жарым-жартылай мутацияланғанға қарамастан, Варан Skybase-ке шабуыл жасайды, ол сәтсіз аяқталады және көптеген жауынгерлерімен бірге өледі. Маршал Джо, Ки, Стаббс және Коттонды тұтқындап, Стаббс қашып құтылу кезінде қаза табады. Доктор Зондергаардсыз Skybase-ке оралады, ол үңгірдегі радиациялық аурудан әлсірегендей көрінеді. Жер үкіметі оқиғаны тексеру үшін тергеуші жібереді. Маршалдың терраформациялау әрекеті сәтсіз аяқталып, қоршаған ортаны уландырады. Докторды планетаны Ягер технологиясымен тез арада тазартуға мәжбүрлеу үшін Маршал Джо мен қалғандарын радиоактивті таэзиймен жабдықталатын бөлікке қамап қояды. Тергеуші тергеу үшін келеді, бірақ Маршал Доктордың мәжбүрлеуімен қолдаған өтіріктерін айтады. Бақытымызға орай, тұтқындар өз тағдырынан құтылып, тергеушіге жағдайдың шындығын көруге көмектесу үшін уақытында жетеді. Енді сауыққан Зондергаард та куәлік беру үшін келеді. Өкінішке қарай, бір мутант тергеушіні қорқытып, Маршалдың бұйрығын қайта жаңартып, жаратылыстарды жоюды ұсынады. Енді билік етудің ұлылығы туралы ойлардан тепе-теңдігін жоғалтқан Маршал Зондергаардты, Джоны (Доктор оған жасырын түрде линзалық тасты береді), Коттонды және Ки-ді жанармай құю бөліміне қайтарады, Тергеушінің серігін тұтқынға алады, олар Жаңа Жердің (Солоста) алғашқы мәжбүрлі азаматтары болады және терраформациялау процесін аяқтауды бұйырады, бірақ Доктордың жасырын механикалық саботажы Ягерді өлтіреді. Осы уақытта Ки линзалық таспен таэзий сәулесін сіңіріп, тез өзгеріп, сәулелі періштеге ұқсас суперқұрылысқа айналады және тұтқындарды құтқарады. Әділдік орнату үшін Ки Маршалдың денесін жоққа шығарады. Зондергаард пен Коттон соллониялықтардың мутацияларына көмектесу үшін қалуға шешім қабылдайды, ал Джо мен Доктор Уақыт Лордтарынан алған тапсырмаларын орындап, қашып кетеді.

Өндіріс

Бұл әңгіменің жұмыс атаулары "Тәуелсіздік" және "Жаңа пайда болғандар" болды. Жазушылар Боб Бейкер мен Дейв Мартин, сондай-ақ продюсер Барри Леттс, "Мутанттар" сериалының расизмге қарсы хабарлама тасымалдауын жоспарлады. Әңгіменің негізін Леттс ұсынған, ол бұл идеяны 4-ші маусымға ұсынған, бірақ сценарий редакторы Джерри Дэвис оны қабылдамады. Әңгіменің бастапқы кадрында тұманнан камераға қарай шаршаңқы, жалғызбасты, сақалды кейіпкер (Сидни Джонсон) баяу қозғалып келеді. Жанкүйерлер де, Джон Пертуи де бұл көріністі Монти Пайтонның "Ұшқыш циркінің" көптеген эпизодтарының басындағы "Бұл" кейіпкерімен салыстырды. Солос кен орындары Бромли маңындағы Чизлхерст үңгірлерінде түсірілді. Олар сондай-ақ, сауда орталығына айналудан бұрын Солос планетасының түсірілім алаңы болған Блювотер карьерінде және Солос үңгірлеріне кіретін жер болған Стоун Хаус Ферм үңгірлерінде де түсірді.

Баспаға шығарылған

Терренс Дикс жазған осы сериалдың романы 1977 жылдың қыркүйек айында Target Books баспасынан шықты.

Үй медиасы

Бұл әңгіме 2003 жылдың ақпан айында VHS форматында шықты және Джон Пертуидің осы форматта шыққан соңғы екінші әңгімесі болды. 2011 жылдың 31 қаңтарында оқиға DVD форматында жарық көрді. 2023 жылдың наурызында оқиға Blu-ray үшін жаңартылған форматта қайта шығарылды, ол 9-шы маусымның басқа төрт әңгімесімен бірге Doctor Who The Collection Box Set жинағына енгізілді. Бұл сериалдың музыкасы 2003 жылы Doctor Who: Devils' Planets – Tristram Cary-дің музыкасы альбомының бір бөлігі ретінде жарық көрді.