Кіріспе
Мәсіхшілікте шәкірт – Исаға адал ізбасар. Бұл термин Жаңа Келісімде тек Ізгі хабарлар мен Елшілердің істері кітабында кездеседі. Ежелгі әлемде шәкірт – ұстаздың ізбасары немесе оның іліміне адал адам. Шәкірттік – қазіргі түсінікпен студент болумен бірдей емес. Ежелгі кітаптық әлемде шәкірт ұстазының өмірін де, үйретулерін де белсенді түрде үлгі еткен. Бұл – шәкіртті толыққанды қалыптастырып, ұстазының тірі көшірмесіне айналдыратын мақсатты оқушылық еді. Жаңа Келісім Исаның қызмет кезеңіндегі көптеген ізбасарларын жазады. Кейбір шәкірттерге міндеттер берілді, мысалы, Кіші тапсырма, Лұқа Ізгі хабарындағы жетпіс шәкірттің тапсырмасы, Исаның қайта тірілуінен кейінгі Ұлы тапсырма, немесе Пауылдың дінге келуі, оларды елшілер етіп, дүниеге Ізгі хабарды (Құтты хабарды) жариялау міндетімен жүктеді. Иса шәкірт болудің қиынға түсетінін баса айтты.
In Christianity, a disciple is a dedicated follower of Jesus. This term is found in the New Testament only in the Gospels and Acts. In the ancient world, a disciple is a follower or adherent of a teacher. Discipleship is not the same as being a student in the modern sense. A disciple in the ancient biblical world actively imitated both the life and teaching of the master. It was a deliberate apprenticeship which made the fully formed disciple a living copy of the master. The New Testament records many followers of Jesus during his ministry. Some disciples were given a mission, such as the Little Commission, the commission of the seventy in Luke's Gospel, the Great Commission after the resurrection of Jesus, or the conversion of Paul, making them apostles, charged with proclaiming the gospel (the Good News) to the world. Jesus emphasised that being his disciples would be costly.
Ұлы жамағат және жетпіс
Он екі елшіден өзге, Жазық даладағы уағызда басталатын мәтінде шәкірттер деп танылатын әлдеқайда үлкен топ адамдар бар. Сонымен қатар, жетпіс (немесе жетпіс екі, қолданылған дереккөзге байланысты) адам екі-екіден Исаның жолын дайындау үшін жіберіледі (Лұқа 10). Олар кейде "Жетпіс" немесе "Жетпіс шәкірт" деп аталады. Олар ұсынылған кез келген тағамды жеуге, ауруларды емдеуге және Құдай Патшалығы жақындап келе жатқанын таратуға тиіс.
Қажетті емес заттар
Иса күнәкарлармен, салық жинаушылармен және әйелдермен бірге ашық дастархан басында отырып, қарсыластарын таң қалдырды.
Күнәкарлар мен салық жинаушылар
Ізгі хабарларда Исаның араласып жүрген адамдарын "күнәкарлар мен салық жинаушылар" деп сипаттайды. Күнәкарлар – тазалық ережелерін бұзған яһудилер немесе жалпы алғанда 613 мицвоттың кез келгенін бұзғандар, немесе мүмкін Нұх заңын бұзған басқа ұлттар болған. Бірақ халаха 1-ші ғасырда әлі де даулы болған, сонымен қатар Хиллел мен Шаммай және ерте христиандықтағы сүндет дауын қараңыз. Салық жинаушылар Римнің Яһудея провинциясына таңған экономикалық жүйесінен пайда көріп, Галаилеялықтарды өз отандарынан ығыстырып, отбасылық жерлерді алып, алысқа кеткен жер иелеріне сатқан. Сол кездегі мәртебеге негізделген мәдениетте мұндай әрекеттер әлеуметтік нормаға қарсы болды.
Самариялықтар
Самариялықтар, Исаның Ғалилеясы мен Иерусалимнің Яһудеясы арасында орналасқан, яһудилермен өзара антагонизмде болды. Лұқа мен Жохан Евангелияларында Иса өз қызметін самариялықтарға дейін жеткізеді.
Исаға ерген әйелдер
Лұқа (10:38–42) жазбасында Лазардың әпкесі Мәриям мен оның қарындасы Мартаның айырмашылығы көрсетілген. Марта Иса қонақ болғанда "көптеген нәрселерге алаңдап" жүрген, ал Мәриям "жақсы бөлігін" – ұстазының сөздерін тыңдауды таңдаған. Жақия оны "иіссулы маймен Жақынды майлап, шашымен аяқтарын сүрген" (11:2) деп атайды. Лұқаның жазбасында парызшылдың үйіндегі белгісіз "күнәкар" Исаның аяқтарына май құяды. Лұқа Исамен және он екі елшісімен бірге жүрген көптеген адамдар туралы айтады. Олардың ішінде ол үш әйелді атайды: "Магдалалық Мәриям, Иродтың үй басқарушысы Хузаның әйелі Жоханна және Сусанна, сондай-ақ оларға өз қаражатынан көмектескен көптеген басқа әйелдер" (Лұқа 8:2–3). Магдалалық Мәриям мен Жоханна Лұқаның тіріліс туралы баяндауында Исаның денесін дайындауға барған әйелдердің қатарында болды және кейін елшілер мен басқа шәкірттерге бос қабір және "жарық киімдегі екі адамның" сөздері туралы айтты. Магдалалық Мәриям он екі елшіден басқа шәкірттердің арасында ең танымал. Ол туралы басқа әйелдерге қарағанда көп жазылған. Сондай-ақ, оның өміріне қатысты көптеген аңыздар мен әдебиеттер бар. Басқа жақындықты жазушылар Исаның айқышқа шегеленіп өлтірілуіне және тірілісіне куә болған әйелдер туралы әртүрлі пікір білдіреді. Марқа Жақыптың анасы Мәриям мен Саломияны (Иродияның қызы Саломиямен шатастырмау керек) айқышқа шегелену кезінде, ал Саломияны қабірде көрсетеді. Жақия Клеопаның әйелі Мәриямды айқышқа шегелену кезінде атайды. Табита (Доркас) – Жаңа өсиетте аты аталған және шәкірт деп аталған Исаның жалғыз әйел ізбасары.
Клеопа мен жолдасы Еммаус қаласына бара жатқанда
Лұқада Клеопа Еммауста қайта тірілген Иеміздің көрінген екі шәкіртінің бірі (Лұқа 24:18). Иса қайта тірілген күні Клеопа мен оның аты аталмаған бір шәкірті Иерусалимнен Еммаус қаласына қарай жол жүрді. Клеопа мен оның досы соңғы күндері болған оқиғаларды талқылап жатқанда, бір бейтаныс адам олар не туралы сөйлесіп отырғанын сұрайды. Бейтаныс адамды Клеопа мен оның досы кешкі асқа шақырады. Сол жерде ол, батасын беріп, нанды сындырғанда, қайта тірілген Иса екені ашылады, сосын жоғалып кетеді. Клеопа мен оның досы дереу Иерусалимге асығып, басқа шәкірттерге жаңалықты жеткізеді, сонда Иса онда да көрінгенін және тағы да көрінетінін біледі. Бұл оқиға Матай, Марқ және Жохан жазбаларында кездеспейді.
"Бір-біріңді сүйіңдер"
Шәкірттің анықтамасын Исаның өзінің Жаңа өсиетінен, Иоанн 13:34–35 аяттарынан көруге болады: «Сендерге жаңа өсиет беремін: Бір-біріңді махаббатпен сүйіңдер. Мен сендерді сүйгендей, сендер де бір-біріңді сүйіңдер. Егер сендер бір-біріңді сүйсеңдер, барлығы сендердің Менің шәкірттерім екендеріңді біледі». (NRSV) Иса шәкірттік туралы анықтаманы Лұқа Ізгі хабарының 14-тарауында да береді. Ол қарсыластарының яһудилердің сенбі күнін сақтау туралы қойған тұзағын пайдаланып, олардың діни ритуалына қарсы өз ілімін қояды және түрлі, көрінетін әлеуметтік-саяси және әлеуметтік-экономикалық жағдайларды шәкірт болудың мәнімен салыстырады.
"Өзгелесіңдер"
Киелі кітаптағы Ізгі хабарлар, Елшілердің істері және Пауылдың хаттары шәкірттерді Иса Мәсіхтің немесе Құдайдың өзінің үлгісімен еліктеуге шақырады. Еліктеуші болу үшін моральдық мінез-құлықпен көрсететін мойынсұну қажет. Осы Киелі кітапқа негізделген христиан теологиясы шәкірттік – басқа дүниетанымы мен өмір салтынан Иса Мәсіхтің дүниетанымына, ал Үштік теологиясы арқылы Құдайдың өзіне қарай өзгеруді білдіреді. Пауыл елші шәкірттікке жеткенге дейін өзгерудің қажеттілігін баса көрсетіп, шәкірттердің «осы дүниеге ұқсамай», «ойларын жаңарып, түбегейлі өзгергені» жөн екенін айтты, осылайша олар «Құдайдың еркі – жақсы, қанағаттандырарлық және толыққанды нәрсені ажырата алады». Сондықтан шәкірт – жай ғана ақпарат жинақтаушы немесе Иса Мәсіхтің үйретіктеріне сәйкес моральдық мінез-құлықты ғана өзгертетін адам емес, ол Иса Мәсіхтің этикасына толыққанды беріліп, барлық жағынан, соның ішінде Құдайға толық адал болуға ұмтылады. Көптеген христиан дәстүрлерінде шәкірт болу процесі Мәсіхке еліктеу деп аталады. Бұл ұғым Пауылдың хаттарындағы «Құдайдан үлгі алыңдар» (Ефестіктерге 5:1) және «Мен Мәсіхтен үлгі алғандай, сендер де менден үлгі алыңдар» (1 Коринфтерге 11:1) деген сөздерге негізделген. Томас Кемпистің «Христоспен еліктеу» атты еңбегі XIV ғасырда осы идеяны кеңінен таратуға көмектесті.
Ұлы тапсырма
Христиандық дінде кең таралған жаңа шәкірттерді іздеу, яғни прозелитизм амалы бар. Матай ішінде Исаның қызметі басталғанда, алғашқы шәкірттерін – Сімон, Петір және Андрейді шақырып, оларға: «Маған ілесіңдер, мен сендерді адамдарды ұстаушыларға айналдырамын» (Матай 4:19) дейді. Содан кейін, қызметінің соңында Иса Ұлы Міндетті орнатады, барлық қатысушыларға: «Сендер барлық елдерге барып, оларды шәкірт қылып, Әке, Ұл және Киелі Рух атынан шомылдырыңдар, және Мен сендерге бұйырған нәрсенің бәрін сақтауға үйретіңдер» (Матай 28:19-20а) деп бұйырады.
Отбасы және байлық
Иса шәкірттеріне байлықтарынан және туысқандық байланыстарынан бас тартуға шақырды. Оның қоғамында отбасы жеке тұлғаның кімдігінің бастауы болғандықтан, одан бас тарту – дерлік ешкімге айналумен тең еді. Иса осының маңыздылығын күшейту үшін гиперболалық метафора қолданды және басқа да бір метафораны : «Егер біреу Маған келіп, әкесі мен анасынан, әйелі мен балаларынан, бауырлары мен қарындастарынан, тіпті өз өмірінен де жазған болса, ол Менің шәкіртім бола алмайды». Шәкірттік жолдың құнын бағалау туралы осы мәтінге қатысты әртүрлі түсіндірулер бар.
Шәкірттер қозғалысы
"Шәкірттік қозғалысы" (сондай-ақ "Шопандар қозғалысы" деп те аталады) – 1970-ші және 1980-ші жылдардағы кейбір британдық және американдық шіркеулерде пайда болған, күшті ықпалды және даулы қозғалыс. Қозғалыстың доктринасы Жаңа өсиеттегі "бір-біріңізге" қатысты аяттарға және Әулие Пауылдың 2 Тімотеге 2:2-де баяндалған, насаяттау қарым-қатынасына ерекше мән берді. Бірақ, бұл қозғалыс бақылаушылық және зорлық-зомбылыққа бейімдігі үшін сынға ұшырады, мұнда өз шопанына бағынудың маңыздылығына зор көңіл бөлінді. Кейіннен бұл қозғалыстың негізін қалаушыларының бірнешесі айыптады, алайда оның кейбір түрлері бүгінге дейін сақталып қалған.
Радикалды шәкірттік
Радикалды шәкірттік – практикалық теологиядағы бір қозғалыс, ол Исаның нағыз хабарына ұмтылыстан және бағытталған христиандыққа наразылықтан туындады. Чед Майерс және Ли Кэмп сияқты радикалды христиандар, бағытталған христиандық өзінің бастауларынан, атап айтқанда Исаның негізгі үйретіктері мен тәжірибелерінен – екінші жақын бұру және материалдық құндылықтарды қабылдамау сияқты нәрселерден алшақтады деп санайды. "Радикалды" сөзі латын тіліндегі "radix" сөзінен шыққан, ол "тамыр" деген мағынаны білдіреді және христиан шәкірттігінің түбірлік шындықтарына үнемі қайта бағдарлану қажеттігін көрсетеді. Радикалды шәкірттік 1527 жылы Швейцарияның Цюрих қаласында басталған анабаптист реформациясы қозғалысын да білдіреді. Бұл қозғалыс, ішінара, Мартин Лютер, Джон Кальвин және Ульрих Цвингли сияқты протестант реформаторларының реформалары жеткіліксіз болды деген сенімнен өркендеді.