Мадагаскардың шағын приматы - Сұр егеуқұйрық лемур

Кіріспе

Мадагаскардан келген кішкентай примат.

| range map = Microcebus murinus range map.svg
| range map alt = Мадагаскардың Африка жағалауынан картасы, батыс жағалау бойында, оңтүстік-шығыстағы шағын аймақта және оңтүстіктегі белгісіз аймақта (қызыл түспен) ерекшеленген таралу аймағын көрсетеді. | range map caption = Microcebus murinus таралуы

Бұл лемур Малагаси тілінде аймаққа қарай әртүрлі атаулармен белгілі. Толанаро (Форт-Долфин) маңында оны "пондики" деп атайды. Таралу аймағының солтүстік жағында "циди" деп, ал Морондава маңында "койцики", "титиливаха" және "вакиандры" деп атайды. Көп жағдайда, бұл Малагаси атаулары оның ареалында өмір сүретін, көзге көрінетін айырмашылығы жоқ басқа да мысық лемур түрлеріне де қолданылады.

Таксономия

Өзінің аты айтқандай, сұр тышқан лемуры – лемур, приматтардың бір түрі, және Strepsirrhini қатары мен Lemuriformes инфрақатарына жатады. Әртүрлі лемур түрлерінің D-цикл ДНК тізбектерінің филогенетикалық талдаулары сұр тышқан лемурының қызғылт сұр тышқан лемурына (M. griseorufus) ең жақын туыс болуы мүмкін екенін көрсетеді. 1777 жылы ағылшын суретшісі Джон Фредерик Миллер өзінің «Icones animalium et plantarum» еңбегінде сұр тышқан лемурының қолмен боялған суретін жариялады және Lemur murinus есімді екі атауын берді. 1834 жылы француз табиғаттанушысы Этьен Джефруа Сент-Илаир бұл түрді Microcebus туысына көшірді. M. murinus 1931 жылғы алғашқы маңызды таксономиялық қайта қарау мен 1972 жылы жүргізілген кең ауқымды далалық зерттеулер аралығында өзінің туысының жалғыз түрі болды, сондай-ақ Мадагаскардағы барлық тышқан лемурлары үшін қолданылатын атау ретінде де танылды. Далалық зерттеулер қоңыр тышқан лемурын (M. rufus), бұл кездегіде субтүр саналған, аралдың оңтүстік-шығыс бөлігіндегі ерекше, бірге тіршілік ететін түр ретінде анықтады. Осы қайта қараудан кейін сұр тышқан лемурының солтүстік, батыс және оңтүстік құрғақ аймақтарында тіршілік ететін барлық тышқан лемурларын білдіретіні болжалды, ал қоңыр тышқан лемуры шығыс жаңбырлы ормандарындағы тышқан лемурларын білдірді. Соңғы кезде тышқан лемурларының таралуы мен түрлері туралы ғылыми түсініктер күрделене түсті.

Тынығу

Мысық лемурі тұқымдасының барлық мүшелері сияқты, сұр мысық лемурі де, әсіресе Оңтүстік жарты шардағы салқын, құрғақ қыста, қысқа мерзімдік күнделікті тоңғару күйіне түсетіні белгілі. Приматтарда кездесетін бұл сирек қасиет, сонымен қатар түрді кең географиялық ареалда байқаудың оңайлығы, оны зерттеу үшін үлгілік организм ретінде танымал етеді. Сұр мысық лемурі, қазіге дейін зерттелген мысық лемурларының арасында бірегей, себебі ол ұзақ мерзімдік тоңғаруды көрсететін жалғыз түр, бірақ бұл мінез-құлық тек бір ғана жерде байқалған. Тоңғару кезінде сұр мысық лемурінің метаболизмі баяулайды және оның дене температурасы қоршаған орта температурасына дейін төмендейді. Бұл оларға ұзағырақ тоңғару күйінде қалуға және метаболизм ресурстарын сақтауға мүмкіндік береді. Сұр мысық лемурі бастапқы және екінші жапырақты ормандарда кездеседі, бірақ екінші жапырақты ормандарда олардың саны аз. Бұл себебі сұр мысық лемурінің санының өзгеруі, олардың құрғақ маусымда тоңғару қабілетімен байланысты, әсіресе ұрғашыларында, олар әдетте еркектерге қарағанда ұзақ қыстайды. Бастапқы ормандарда олар күнделікті тоңғаруды немесе қыстауды дене температуралары төмен болғанда сақтай алады, бірақ үлкен ағаштар аз болатын екінші деңгейлі ормандарда температура жоғарырақ болып, сұр мысық лемурінің ұзақ мерзімге тоңғаруын сақтау қабілетін шектейді. Сонымен қатар, екінші деңгейлі ормандардағы сұр мысық лемурінің дене массасы бірінші деңгейлі ормандардағыларға қарағанда төмен, сондай-ақ тіршілік ету көрсеткіші де төмен. Бұл, мүмкін, дене массасы аз болғандардың тоңғаруға түсу ықтималдығының төмендігінен туындайды, сондықтан олар тоңғаруды сақтай алатындарға қарағанда шамамен 40% көбірек энергия жұмсайды. Приматтардың ұйқыға келу және кішкентай дене мөлшері сияқты ерекше қабілеттері зерттеушілерді ата-бабалары лемурлардың, және мүмкін ата-бабалары приматтардың да мысық лемурларымен кейбір қасиеттерді ортақтасқан болуы мүмкін деген болжамға жетеді. Осылайша, сұр мысық лемурі лемурлар мен приматтардың эволюциясын зерттеу үшін қайтадан үлгілік организм ретінде қолданылуда. Океан ағымдарының қазіргіден кері болғаны, яғни мұндай оқиғаға жағдай жасағаны анықталғанға дейін, ұйықтау қабілеті жоқ кез келген жануардың мұндай сапарды жасауына тым көп уақыт кетеді деп есептелген. Сондықтан, мысық лемурлары, мысалы сұр мысық лемурі, ата-бабалары лемурлармен осы плезиоморфтық (ата-бабалық) қасиетті ортақтасқан деп саналды.

As with all members of the mouse lemur genus, the gray mouse lemur is known to enter short states of daily torpor, particularly during the cool, dry Southern Hemisphere winter. This rare trait in primates, coupled with the ease of observing the species within its wide geographic distribution makes it a popular subject for research as a model organism. The gray mouse lemur is unique among the mouse lemurs studied so far because it is the only species to exhibit prolonged seasonal torpor, but this behavior has only been observed to occur in one locality. During torpor, the gray mouse lemur's metabolic rate slows and its body temperature drops to the ambient temperature, as low as During the cooler months of May though August, the species selects tree holes closer to ground level, where ambient temperatures remain more stable. This allows them to remain in torpor longer, and to conserve metabolic resources. While the gray mouse lemur is found in both primary and secondary deciduous forests, they have lower population densities in secondary forests. This is because variations in gray mouse lemur abundance are linked to their capacity to enter torpor during the dry season, especially for females, which tend to hibernate longer than males. In primary forests, they can maintain daily torpor or hibernation as long as their body temperatures remain below , but in secondary forests that have fewer large trees, temperatures are higher and inhibit the gray mouse lemur's ability to maintain torpor for prolonged periods of time. In addition, the gray mouse lemur in secondary forests tend to have a lower body mass than those in primary forests, as well as lower survival rates. This is likely because those with lower body mass are less likely to enter torpor, and therefore expend around 40% more energy than those that do maintain torpor. This unusual ability for a primate to exhibit dormancy, in addition to the diminutive size, has led researchers to speculate that ancestral lemurs, and possibly ancestral primates, may have shared some traits with mouse lemurs. Consequently, the gray mouse lemur has once again been used as a model organism for studying lemur and primate evolution. Before the discovery that ocean currents were the opposite of what they are today, thus favoring such an event, it was thought that it would have taken too long for any animal not capable of entering a state of dormancy to survive the trip. Therefore, the mouse lemurs, such as the gray mouse lemur, were thought to have shared this plesiomorphic (ancestral) trait with the ancestral lemurs.

Байланыс

Дауыстар мен иіс – осы түр ішіндегі негізгі коммуникация құралдары. Жеке аумақтар несеп және нәжіс арқылы иіспен белгіленеді. Бұл байланыс іздеу, жұптасу, қашықтықтан хабар алмасу, дабыл және қиындық туралы шақыруларды қамтиды. Басқа әлеуметтік сүтқоректілер сияқты, дауыстар жеке тұлғаның жынысын және сәйкестендіруін көрсетеді. Сонымен қатар, қауымдастықтар арасында диалекттер анықталған. Еркектердің жұптасу көрсетілімінің бөлігі болып табылатын еркектердің трилді шақыруы, құстардың әні сияқты, кең жолақты жиілікті модуляцияланған буынның реттелген тізбегінен тұрады, оның жиілігі 13-35 кГц аралығында және ұзақтығы 0,3-0,9 секундты құрайды, минутына 1,5 ретке дейін қайталанады. Әр аймақтың көршілес қауымдастықтардан ерекшеленетін өзіндік трилді шақыру тақырыбы бар, ал жергілікті еркектер осы тақырыпта жеке-жеке трилді шақыруларды шығарады. Бұл шақырулар генетикалық тұрғыдан бағдарламаланбаған. Ойын кезінде жас еркектер трилді шақырудың бастапқы әрекеттерін жасайды, олардың өзгеру деңгейі жоғары. Зерттеулер көрсеткендей, еркек тышқан лемурлары өз үйінен жаңа ауданға көшірілген кезде көршілерінің диалектілеріне ұқсас болу үшін диалектті саналы түрде өзгертеді. Бұл агрессияны азайтуға және ересек болғаннан кейін туған тобынан көшіп келген иммигрант еркектердің әлеуметтік қабылдануын арттыруға мүмкіндік береді.

Өсімдіктер мен өсімдіктер

Жұптасу жүйесі көп еркек және көп әйел ретінде сипатталады. Еркектер жұптасу маусымы басталар алдында үстемдік иерархиясын орнатады, алайда, жабайы табиғатта жүргізілген кейбір зерттеулер еркектер арасында агрессия немесе дайын әйелдер үшін көзге көрінетін бәсекелестік байқалмағанын көрсеткен. Тұтқындықтағы еркектер өте агрессивті болып, қатаң үстемдік иерархиясын құрайды. Бұл тұтқындықтағы еркектердің плазмасындағы тестостерон деңгейі сүтқоректілерде кездесетін ең жоғары деңгейге жете алады, тіпті үстем еркектің иісі бағынышты еркектің тестостерон деңгейін төмендетіп, жыныстық белсенділігін тежеуі мүмкін. Жұптасу маусымында ғана еркектердің өлім-жітім көрсеткіші әйелдерден жоғарылайды. Сұр тышқан лемуры жалпы түрде жыныстық ерекшеліктері білінбейді, бірақ дене массасы бойынша маусымдық жыныстық диморфизм тіркелген. Екі жыныстың да дене массасы жыл бойы тамаққа қолжетімділікке байланысты өзгереді, жаңбырлы маусымда ең жоғары шарына жетеді, ал жыныстардың әртүрлі мінез-құлқы осы өзгеруде жыныстық айырмашылықтарға алып келеді. Мысалы, еркектердің дене массасы жұптасу маусымы алдында ұлғаяды, себебі бұл, әдетте, еркектердің сперматозоидтар арасындағы бәсекелестікте сәттілікке жетуіне көмектесетін ұрықтардың көлемінің айтарлықтай өсуімен байланысты. Әйелдер қыркүйек пен қазан айлары аралығында 45-55 күн бойы дайын тұрады, ал еструс 1-5 күнге созылады. Сұр мысық лемуры отбасылық сақтандырудың бір түрі ретінде бірлескен өсіруді пайдаланады. Аналықтар балаларын басқа аналықтардың ұяларына ауыстырып береді, сондай-ақ өз балалары емес, басқа балаларды күтіп, баптайды. Бұл сүт емізіп жүрген аналыққа физиологиялық тұрғыдан үлкен жүк болуы мүмкін, бірақ ол көп энергия жұмсайды, алайда, жалпы алғанда, жоғары өлім-жітім қаупі бар жақын туысқан топтарының өмір сүруін қамтамасыз етуге пайдалы болуы мүмкін. Үш көбейтілу маусымында жүргізілген зерттеулер жақын туысқан аналықтардың, көбінесе, қолайлы ұялардың жетіспеуі кезінде, ортақ ұяның қорғану үшін артықшылықтары болғанда немесе терморегуляциялық пайдалары болғанда, көбейтілу топтарын құратынын көрсетті. Бала асырап алу кезінде, ата-анасы қайтыс болғанда және жақын туысқан аналық балаға қамқорлықты өз мойнына алғанда, бұл жоғары өлім-жітім қаупі бар топтар үшін пайдалы деп саналады.

The mating system is described as multi male and multi female. Males establish dominance hierarchies prior to the mating season, however, some studies in the wild have shown no male aggression or visible competition for receptive females. Males in captivity become highly aggressive and form strict dominance hierarchies. These captive males may show the highest plasma testosterone levels found in mammals, and even the odor of a dominant male can lower the testosterone levels and sexually inhibit a subordinate male. Only during the mating season does male mortality rise above that of female mortality. The gray mouse lemur is considered overall sexually monomorphic, but seasonally fluctuating sexual dimorphism in terms of body mass has been recorded. While the body mass of both sexes fluctuates over the year as a function of food availability, being highest in the rainy season, the differing behavioral repertoires of the sexes lead to sex specific patterns in this fluctuation. For example, male body mass increases prior to the mating season due to a substantial increase in testes volume that likely enhances the males' success in sperm competition. The females are receptive for 45 to 55 days between September and October, with estrus lasting 1 to 5 days. The gray mouse lemur uses cooperative breeding as a form of family insurance. The female regularly transfers her offspring to other females' nests—and likewise grooms and cares for offspring other than her own. While this can have a high physiological cost on a lactating female that is already expending a lot of energy, it can be beneficial overall to insuring survival among closely related groups with high mortality risk. A study that took place over three breeding seasons showed that closely related females form breeding groups mainly when there is a shortage of suitable roosts; when there is an advantage of a communal nest for defense, or when there are thermoregulatory benefits. In the event of offspring adoption, when a parent dies and a closely related female takes over care, it is believed that this is beneficial to groups with high mortality risk.

Қорғау мәртебесі

1975 жылы сұр мысық лемуры жойылып бара жатқан түрлердің халықаралық саудасы туралы конвенцияның (CITES) 1-қосымшасына енгізілді, осылайша оның жойылу қаупі бар екені жарияланды және ғылыми зерттеулер сияқты коммерциялық емес мақсаттардан басқа, түрлерінің халықаралық саудасына тыйым салынды. 2008 жылғы Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) Қызыл тізімінде оның саны азайып бара жатқан, бірақ алаңдаушылық тудырмайтын түр (LC) ретінде тіркелген. 1960 және 1970 жылдардағы зерттеулер 1968 және 1970 жылдар аралығындағы қарқынды ағаш кесу салдарынан дене салмағының төмендеуіне, ұя салу үшін кішірек ағаштардың пайдаланылуына және ең ірі ұялау топтарының мөлшерінің (15-тен 7-ге дейін) азайғанына нұсқау береді. Сұр мысық лемуры Мадагаскардың ең көп кездесетін шағын жергілікті сүтқоректілерінің бірі болып саналады және ол жеті ұлттық паркте, бес арнайы қорықта, Беренти жеке қорығында және Мандена қорғау аймағындағы басқа да жеке қорғалатын ормандарда табылған. Бұл мысық лемурының түрі тұтқында өте жақсы көбейеді, бірақ кейбір ірі, күндізгі лемурлар сияқты зообақтарда кеңінен көрсетілмейді. 1989 жылы АҚШ және Еуропадағы 14 Халықаралық түрлер туралы ақпараттық жүйе (ISIS) және ISIS-ке кірмейтін мекемелерде 370-тен астам жеке лемурларға жағдай жасалды, олардың 97%-ы тұтқында туған. 2009 жылдың наурыз айында 167 жеке лемур ISIS-тің 29 мекемесінде, соның ішінде Дьюк лемур орталығында тіркелді.