Кіріспе

Lemuridae – Мадагаскар және Комор аралдарында табиғи ортада өсетін стрепсиринді приматтар тұқымдасы. Олар Мадагаскарда лемуриформдар арқылы ұсынылады және лемурлардың ең көп шоғырланған аймақтарының бірі болып табылады. Бұл, лемурлар деп белгілі бес тұқымдастың бірі. Бұрын бұл жануарлар маймылдар мен гоминидтердің эволюциялық ата-бабалары деп есептелген, бірақ қазір бұл пікір дұрыс емес деп саналады. Олар ресми түрде лемуридтер деп аталады.

Сипаттамалары

Лемуридтер – орташа мөлшердегі ағаш өсімдіктерінде тіршілік ететін приматтар, құйрығын қоспағанда 32-56 см ұзындықта болады, ал салмағы 0,7-5 кг аралығында. Олардың ұзын, қалың құйрықтары мен әртүрлі түсті жұмсақ, жүнді түктері бар. Артқы аяқтары алдыңғы аяқтарынан сәл ұзын, бірақ толық төрт аяқты қозғалысқа кедергі келтірмейді (спорттық лемурлардан өзгеше). Көптеген түрлері өте епті және ағаштар арасында бірнеше метрге секіріп өтеді. Олардың иіс сезу қабілеті және екі көзбен қарау (бинокулярлық көру) жақсы дамыған. Басқа лемурлардан айырмашылығы, лемуридтердің бір түрін (сақиналы құйрықты лемур) қоспағанда, барлық түрлерінде көздің түнгі көруді жақсартатын жарық шағылыстыратын қабаты – тапетум люцидумы жоқ. Тарихи тұрғыдан алғанда, сүтқоректілердің белсенділік циклдары қатаң түрде күндізгі немесе түнгі болып бөлінеді, бірақ түрлер арасында кең ауқымда өзгеруі мүмкін. Лемурлардың белсенділігі жалпы алғанда түнгі тіршілік ететіннен күндізгі тіршілік ететінге қарай эволюциялаған. Кейбір лемурлар катемерлі болып табылады, яғни жануарлардың белсенділік үлгісі күндізгі де, түнгі де емес. Лемуридтер шөппен қоректенеді, жемістер, жапырақтар және кейде нектар жейді. Көбінесе олардың тіс формуласы былай болады: Лемурдың диетасы шектеулі емес, себебі олардың тамақтануы жеміс жеуге, дәнді жеуге, жапырақ жеуге, жәндік жеуге, барлық жеуге және қыртысты жеуге қатысты тағамдардан тұрады. Кейбір қазба қалдықтары адам қызметіне жақын жерлердегі олардың тіс жазбаларындағы өзгерістерді көрсету арқылы қазіргі лемурлар туралы білімді кеңейтуге көмектесті. Бұл, мысалы, қара лемур мен жалпы қоңыр лемур сияқты лемур түрлерінің негізгі диетасын екінші деңгейлі тағам көздеріне ауыстыруға мәжбүр болғанын көрсетеді. Көптеген лемуридтерде анасы 120-140 күнге созылатын жүктілік кезеңінен кейін бір немесе екі жас туады. Қасқырлы лемурлар – екіден алтыға дейін балапандары болатын нағыз ұрықтары бар жалғыз лемуридтер. Олар көбінесе әлеуметтік жануарлар, кейбір түрлерінде отызға дейін жететін топтарда өмір сүреді. Кейбір жағдайларда, мысалы, сақиналы құйрықты лемурларда топтар ұзақ сақталады және анық үстемдік иерархиясы бар, ал басқаларында, мысалы, жалпы қоңыр лемурларда топ мүшелігі күннен күнге өзгереді және нақты әлеуметтік құрылымы жоқ сияқты. Көптеген лемур түрлері қорғалатын түрлерге жатады; екі түрі өте қауіпті, бір түрі жойылу қаупі бар, ал бес түрі осал деп саналады.

Тіршілік ету ортасы

Мадагаскардың жоғары маусымдық құрғақ жапырақты орманды аймағы құрғақ және ылғалды маусымдарды кезектестіріп тұрады, бұл оны лемурлар үшін ерекше қолайлы етеді. Лемур түрлерінің әртүрлілігі аймақтағы ағаш түрлерінің саны артаған сайын жоғарылайды, сондай-ақ бұзылмаған орманға қарағанда бұзылған орман аймақтарында да жоғары болады. Субфоссильді жазбалардан алынған мәліметтер, қазір жойылған көптеген лемурлардың іс жүзінде қазіргі лемурлардан гөрі құрғақ климатта өмір сүргенін көрсетеді.