Кіріспе

веб-сайт Батыс және Орталық Торрес бұғазы аралдарының мифологиясында Кибукут "Көкжиектің шегі" (қысқартылған түрі Кибу) – ата-бабалардың рухтары мен аугхадалдық "тотемдік құдайлардың" мифтік жері, әлемді қоршап тұрған аспан күмбезінің (дапар) ар жағында бар деп саналады, оның басты кіреберісі алыс батысқа қарай көкжиекте жатыр.

Мағынасы

Кибу сөзінің негізгі мағынасы – тік, кең нысанның орта тұсы, мысалы, белдің кіші бөлігі, төбешіктің орта бөлігі және көкжиек. Әлемді аударылған жарты кокос қабығы (жарты шар) сияқты елестетеді, оның төменгі жағы аспанмен жабылған жер болып табылады.

Ерекшеліктері

Кибукут және оның қысқартуы Кибу – маркайлардың жері (өлгеннен кейін Кибуға барған адамдардың рухтары) деген сөздің арнайы, діни мағынасы. Дәстүрлі Торрес бұғазы дінін тотемдік және ата-бабаларға табыну формасы бар деп сипаттауға болады, сондықтан маркайлар – ата-бабалар және оларға ерекше құрмет көрсетіледі. Кибукут әртүрлі тотемдік аймақтардан тұрады, мысалы kœdal "крокодил", thabu "жылан", baidham "акула", samu "касуар", kursi "шекеш бас акула", dhœibaw "жабайы ақ түйнек", және тағы да басқалары. Өлгеннен кейін мари "жан" Боигуға барады, одан кейін маркайға айналады, ал оны Аугад аймағына жеткізу үшін келген маркай туыстары күтеді. Аугад – бувайдың "тотемдік ру/тобы" бастауы. Дәстүрлі мифологияда әлем (аркат "шұңқыр/зеңбірек", апагоева "қаз/шұңқыр/бақша", guguwabthiyaizinga "қиналған, жалбарынушы", сама "тамақ допшасы") жарты шардың түбінде орналасқан, ал оның үстінде және айналасында аспан күмбезі (дапар) бар. Маркайлар Кибукут "Көрініс шегінде" өмір сүреді, оның басты қақпасы батыста. Дегенмен, маркайлар көбінесе қайта оралып келеді. Кибукут шындығында әлемді қоршап тұрады, сондықтан маркайларды шығыстан батысқа, сондай-ақ батыстан шығысқа қарай, көктен түсіп келе жатқанда немесе кейде жер астынан Apangab "Жер асты жолы" арқылы шығып келе жатқанда көруге болады. Бұл – маркайлар мен басқалар, мысалы, dhogai "ұзын құлақты сиқыршы әйелдер", maidhalaig "байтұмақтар" сияқтылардың жер астынан және теңізден бір жерден екінші жерге саяхаттау үшін пайдаланатын мифтік жол. Маркайға айналудан бұрын рух мари деп аталады. Мари – адамдардың тірі кезіндегі немесе өлгеннен кейінгі жандары. Басқа жаққа өту жолы солтүстік-батыс Торрес бұғазындағы Боигудан батысқа қарай құмды жағалауда жасалады. Боигуда мари белгі қалдырады немесе маримулаимœбаигпен "рухпен сөйлесушімен" сөйлесіп, өзінің қалай өлгенін және егер өлтірілген болса (егер солай болса, кім өлтіргенін) хабарлайды. Бұл Боигудағы зираттың жанында, ауылдың батысында жасалады. Бұрын белгілі бір бувайдың марилері мұны Батыстағы тағы бір қасиетті орын – Тувамда жасаған.

Кибукут және басқа халықтармен қарым-қатынас

Басқа жаққа өту кезінде, Боигудан батысқа қарайғы құм сілкіністерінде, тірідегідей қара (кубикуб) мари ақ (гамулнга) түске енеді (бұл көптеген Тынық мұхиты және Австралия халықтары арасында кең таралған сенім). Сондықтан, Азия және Еуропалықтар Торрес бұғазына келгенде, бастапқыда олар қайтып оралып келе жатқан маркайлар деп есептелді. Қазіргі тілде маркай атауы көбінесе еуропалықтарды атау үшін қолданылады, бірақ енді азиялықтарды емес. Дегенмен, мұны әдепсіздік деп санайды, ал дұрыс атаулары – Yurupau Mœbaig "Еуропалық" немесе Gamulmœbaig "(Ақ) Түсті адам". Маркайдың таңдаған көлік құралы – маркайгуб "рух жел", яғни солтүстік-батыс муссон маусымында пайда болатын су айдындары, маркайлар әлемге келуге ең жақсы көретін уақыт. Макасаре және осыған ұқсас индонезиялық балықшылар Солтүстік Австралияға осы маусымда келгендіктен, олар маркаймен байланысты болды. Су айдындарын маркайбайва немесе маркайбау (диалект айырмашылықтары) деп те атайды, немесе қысқасымен баайва / бау; яғни маркайдың найзасы, баайва / бау – найзаны атау үшін қолданылатын арнайы сөз. Маркайбайвалар маркайлардың тасбақа мен дугонг аулау үшін қолданатын найзалары ретінде көрінеді.