Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
веб-сайт Батыс және Орталық Торрес бұғазы аралдарының мифологиясында Кибукут "Көкжиектің шегі" (қысқартылған түрі Кибу) – ата-бабалардың рухтары мен аугхадалдық "тотемдік құдайлардың" мифтік жері, әлемді қоршап тұрған аспан күмбезінің (дапар) ар жағында бар деп саналады, оның басты кіреберісі алыс батысқа қарай көкжиекте жатыр.
the website
In the mythology of the Western and Central Torres Strait Islanders, Kibukuth "Horizon's End" (abbreviated form Kibu) is the mythical land of the ancestoral spirits and the awgadhal "totemic gods", believed to exist beyond the sky dome (dapar) surrounding the world, with its main entrance over the horizon far to the west.
Мағынасы
Кибу сөзінің негізгі мағынасы – тік, кең нысанның орта тұсы, мысалы, белдің кіші бөлігі, төбешіктің орта бөлігі және көкжиек. Әлемді аударылған жарты кокос қабығы (жарты шар) сияқты елестетеді, оның төменгі жағы аспанмен жабылған жер болып табылады.
The basic meaning of the word kibu is midpoint of an upright broad object, such as small of back, mid slope of a hill, and horizon. The world is envisaged as like an upturned half coconut shell (a hemisphere) with the bottom part being the earth covered by the overarching sky.
Ерекшеліктері
Кибукут және оның қысқартуы Кибу – маркайлардың жері (өлгеннен кейін Кибуға барған адамдардың рухтары) деген сөздің арнайы, діни мағынасы. Дәстүрлі Торрес бұғазы дінін тотемдік және ата-бабаларға табыну формасы бар деп сипаттауға болады, сондықтан маркайлар – ата-бабалар және оларға ерекше құрмет көрсетіледі. Кибукут әртүрлі тотемдік аймақтардан тұрады, мысалы kœdal "крокодил", thabu "жылан", baidham "акула", samu "касуар", kursi "шекеш бас акула", dhœibaw "жабайы ақ түйнек", және тағы да басқалары. Өлгеннен кейін мари "жан" Боигуға барады, одан кейін маркайға айналады, ал оны Аугад аймағына жеткізу үшін келген маркай туыстары күтеді. Аугад – бувайдың "тотемдік ру/тобы" бастауы. Дәстүрлі мифологияда әлем (аркат "шұңқыр/зеңбірек", апагоева "қаз/шұңқыр/бақша", guguwabthiyaizinga "қиналған, жалбарынушы", сама "тамақ допшасы") жарты шардың түбінде орналасқан, ал оның үстінде және айналасында аспан күмбезі (дапар) бар. Маркайлар Кибукут "Көрініс шегінде" өмір сүреді, оның басты қақпасы батыста. Дегенмен, маркайлар көбінесе қайта оралып келеді. Кибукут шындығында әлемді қоршап тұрады, сондықтан маркайларды шығыстан батысқа, сондай-ақ батыстан шығысқа қарай, көктен түсіп келе жатқанда немесе кейде жер астынан Apangab "Жер асты жолы" арқылы шығып келе жатқанда көруге болады. Бұл – маркайлар мен басқалар, мысалы, dhogai "ұзын құлақты сиқыршы әйелдер", maidhalaig "байтұмақтар" сияқтылардың жер астынан және теңізден бір жерден екінші жерге саяхаттау үшін пайдаланатын мифтік жол. Маркайға айналудан бұрын рух мари деп аталады. Мари – адамдардың тірі кезіндегі немесе өлгеннен кейінгі жандары. Басқа жаққа өту жолы солтүстік-батыс Торрес бұғазындағы Боигудан батысқа қарай құмды жағалауда жасалады. Боигуда мари белгі қалдырады немесе маримулаимœбаигпен "рухпен сөйлесушімен" сөйлесіп, өзінің қалай өлгенін және егер өлтірілген болса (егер солай болса, кім өлтіргенін) хабарлайды. Бұл Боигудағы зираттың жанында, ауылдың батысында жасалады. Бұрын белгілі бір бувайдың марилері мұны Батыстағы тағы бір қасиетті орын – Тувамда жасаған.
The common reference of Kibukuth, and its abbreviation Kibu to the land of the markai (the spirits of people who have travelled to Kibu after death) is a specialised, religious use of the word. Traditional Torres Strait religion can be characterised as totemic with a form ancestor worship, and as such the markai are the ancestors, and are specially revered. Kibukuth is made up of different totemic territories, those of kœdal "crocodile", thabu "snake", baidham "shark", samu "cassowary", kursi "hammer head shark", dhœibaw "wild white yam", among many others. After death, the mari "soul" travels to Boigu, just past which it becomes a markai, and is met by markai relatives who have come to take it to the augadh territory. The augadh generates the buwai "totemic clan/moiety". In the traditional mythology, the world (arkath "hole/pit", apagoewa "underfurrow/ditch/garden", guguwabthiyaizinga "coiled up abject", sama "food ball") is at the bottom of a hemi sphere, with the sky dome (dapar) above and around it. The markai live in Kibukuth "Horizons End", the main gateway of which is in the west. However, the markai often come back to visit. Kibukuth actually surrounds the world, so markai can be seen passing from east to west as well as west to east, coming down from the sky, and sometimes even coming up from under the ground via Apangab "Netherway/Underway", the mythical pathway under the earth used by markai and others, such as dhogai "long eared witch women", maidhalaig "magic men", and others to travel under the earth and the sea from place to place. Before becoming markai, the spirit is called a mari. Mari are the souls of people while still alive ort just after death. The passage to the other side is made on sand banks just west of Boigu, in north west Torres Strait. At Boigu, the mari either leave a sign or otherwise talk to the mariumulaimœbaig "spirit talker", to let people know how he or she died, and if he or she was murdered (and if so, who killed them). This is done where the cemetery is at Boigu, just west of the village. Previously, the mari of certain buwai did this at Thuwam, another sacred site in western Boigu.
Кибукут және басқа халықтармен қарым-қатынас
Басқа жаққа өту кезінде, Боигудан батысқа қарайғы құм сілкіністерінде, тірідегідей қара (кубикуб) мари ақ (гамулнга) түске енеді (бұл көптеген Тынық мұхиты және Австралия халықтары арасында кең таралған сенім). Сондықтан, Азия және Еуропалықтар Торрес бұғазына келгенде, бастапқыда олар қайтып оралып келе жатқан маркайлар деп есептелді. Қазіргі тілде маркай атауы көбінесе еуропалықтарды атау үшін қолданылады, бірақ енді азиялықтарды емес. Дегенмен, мұны әдепсіздік деп санайды, ал дұрыс атаулары – Yurupau Mœbaig "Еуропалық" немесе Gamulmœbaig "(Ақ) Түсті адам". Маркайдың таңдаған көлік құралы – маркайгуб "рух жел", яғни солтүстік-батыс муссон маусымында пайда болатын су айдындары, маркайлар әлемге келуге ең жақсы көретін уақыт. Макасаре және осыған ұқсас индонезиялық балықшылар Солтүстік Австралияға осы маусымда келгендіктен, олар маркаймен байланысты болды. Су айдындарын маркайбайва немесе маркайбау (диалект айырмашылықтары) деп те атайды, немесе қысқасымен баайва / бау; яғни маркайдың найзасы, баайва / бау – найзаны атау үшін қолданылатын арнайы сөз. Маркайбайвалар маркайлардың тасбақа мен дугонг аулау үшін қолданатын найзалары ретінде көрінеді.
In the passage over to the other side, at the sandbanks west of Boigu, the mari, which is black (kubikub) just as in life, becomes white (gamulnga) (this is a belief common to many Pacific and Australian peoples). Therefore, when Asians and Europeans visited Torres Strait, they were at first believed to be markai returning. In the modern language, markai is still often used to refer to Europeans, though no longer to Asians. However, this is considered to be impolite, and the correct term is either Yurupau Mœbaig "European" or Gamulmœbaig "(Light) Coloured Person". One favourite means of transport of the markai is the markaigub "spirit wind", that is to say, waterspouts, which appear in the North West Monsoon season, the favourite time for the markai to come to the world. As this was the season the Makkasarese and similar Indonesian fishermen came to Northern Australia, they were associated with the markai. Waterspouts are also called markaibaywa or markaibaw (diakect differences), or baaywa / baw for short; that is to say markai spear, baaywa/baw being a special word for spear. The markaibaywa are seen as the spears the markai use to hunt turtle and dugong.