Кіріспе

Канададағы бағалы қағаздар заңнамасына шолу

Канаданың бағалы қағаздарды реттеуі 10 провинциялық және 3 аумақтық үкіметтері құрған заңдар мен агенттіктер арқылы жүзеге асырылады. Әрбір провинция мен аумақта бағалы қағаздар комиссиясы немесе оған теңдес орган бар, олардың әрқайсысының провинциялық немесе аумақтық заңнамасы бар. Басқа ірі федерациялардан өзгеше, Канадада федералдық деңгейде бағалы қағаздарды реттеуші орган жоқ. Дегенмен, көптеген провинциялық қауіпсіздік комиссиялары «паспорттық жүйе» бойынша жұмыс істейді, сондықтан бір комиссияның мақұлдауы басқа провинцияда тіркелуге мүмкіндік береді. Алайда, жүйеге қатысты алаңдаушылықтар сақталып тұр. Мысалы, Онтарио (Канаданың ең ірі капитал нарығы) «паспорттық режимге» қатыспайды. Әрбір провинция мен аумақтың бағалы қағаздарды реттеушілері Канадалық бағалы қағаздар әкімшілігін (CSA) құру үшін бірікті. Провинциялық бағалы қағаздарды реттеу жүйесіне қатысты алаңдаушылықтар Канадада ұлттық бағалы қағаздар жүйесін құру туралы көп рет талаптарға әкелді. 2021 жылдың маусым айынан бастап Канада үкіметі ұлттық бағалы қағаздарды реттеу жүйесін құру жөнінде жұмыс істеп жатыр, ол мыналарды қамтамасыз етуге бағытталған:
Канада бойынша инвесторлардың жақсы және біркелкі қорғалуы;
қауіпсіздікке байланысты қылмыстармен күресу үшін нормативтік және қылмыстық құқық қорғауды жақсарту;
Канаданың қаржы жүйесінің тұрақтылығын жақсы қолдау үшін жаңа құралдар;
нарықтағы жаңа тенденцияларға жылдам жауап беру саясаты;
инвесторлар үшін төмен шығындарға әкелетін бизнес үшін оңайлатылған процестер;
Канада үшін тиімді халықаралық өкілдік және беделін арттыру.

Канаданың бағалы қағаздарды реттеу жүйесі

Канадада федералдық деңгейде бағалы қағаздарды реттеуші орган жоқ. Оның орнына, әрбір провинция мен территорияда бағалы қағаздар комиссиясы немесе оған балама билік пен заңнама бар. Провинциялық үкіметтер 1912 жылы Манитоба провинциясынан бастап реттеуші агенттіктер құрды; екі онжылдықтан кейін Канаданың Құпия кеңесі Lymburn v Mayland [1932] AC 318 ісінде мұндай заңнама провинциялық мүлік және азаматтық құқықтар саласындағы өкілеттік шегінде рұқсат етілгенін шешті. Әрбір провинциялық бағалы қағаздарды реттеуші өзін-өзі қаржыландыратын комиссия немесе үлкен мемлекеттік департаменттерде қаржыландырылатын ұйым болып табылады, әдетте тиісті Әділет министрлігіне бағынады. Бағалы қағаздарды реттеуші провинцияның бағалы қағаздар туралы заңнамасын басқарады және сәйкесінше, өзінің ережелері мен регламенттерін қабылдайды. Реттеуші ұйымның мүшелері мен олардың қызметкерлерін реттеудің көп бөлігі үшін ұлттық өзін-өзі реттеу ұйымы – Канадалық инвестициялық реттеу ұйымының (CIRO) жұмысына сенеді. Бағалы қағаздарды реттеуге жауапкершілік бағалы қағаздарды реттеушіден бастап, бағалы қағаздарды реттеуге жауапты министрге және, соңында, әрбір провинцияның заң шығарушы органына дейін жетеді. Провинциялық реттеушілердің ең ірісі – Онтарио Бағалы қағаздар комиссиясы (OSC). Басқа маңызды жергілікті реттеушілер – Альберта Бағалы қағаздар комиссиясы, Британдық Колумбия Бағалы қағаздар комиссиясы және Autorité des marchés financiers (Квебек). Қаржылық сауаттылық, инвестициялар және қаржылық шешімдер қабылдау жөніндегі халыққа білім беру провинциялық реттеушілердің екінші дәрежелі мақсаты болып табылады. OSC осы мақсат үшін коммерциялық емес ұйым – Инвесторларды оқыту қорын (IEF) құрды. OSC қаржыландыратын, бірақ тәуелсіз түрде әрекет ететін IEF-тің басты мақсаты – канадалықтарға қаржылық сауаттылықты арттыру үшін қажетті қаржылық құралдар мен ақпаратты ұсыну.

Канадалық бағалы қағаздар әкімшілері

Провинциялық және аумақтық реттеушілер Канаданың бағалы қағаздар әкімшілері (CSA) арқылы Канаданың капитал нарықтарына қатысты ережелерді, саясаттарды және тәжірибелерді үйлестіру және келісу үшін бірлесіп жұмыс істейді. Бұл Канада нарықтарына, бағалы қағаздар шығарушыларға және инвесторларға қызмет ететін басқарушы ұйым. Ірі провинциялық бағалы қағаздар реттеушілері де түрлі халықаралық ынтымақтастық ұйымдары мен келісімдерге қатысады. 2009 жылдың 12 қаңтарында Топ өзінің соңғы есебін жариялады, онда олар қолданыстағы құрылымға қатысты бірнеше алаңдаушылықтарды атап өтті, сондай-ақ федералды қаржы министріне және бағалы қағаздарды реттеуге жауапты провинциялық және аумақтық министрлерге «Бағалы қағаздар туралы заң» жобасын ұсынды. Топ 13 юрисдикция бойынша шешімдерді келісуді қажет ететін фрагменттелген құрылымның капитал нарығының оқиғаларына Канаданың бағалы қағаздар реттеушілеріне жылдам және шешімді жауап беруін қиындататынына алаңдады. Осы қиындықтың бір мысалы – 2008 жылдың қыркүйек айында АҚШ және Ұлыбритания сияқты Канаданың халықаралық әріптестерінің уақытша тұрақтандыру шарасы ретінде белгілі бір акцияларды қысқа сатуды шектеуін қабылдауы. Канаданың жауабы АҚШ пен Ұлыбританияның үйлестірілген күш-жігерінен қалып қойды және провинциялар бойынша біркелкі болмады. Екінші мысал – 2007 жылдың тамызында банктік емес активтермен қамтамасыз етілген коммерциялық қағаздар (ABCP) нарығын тоқтату мен CSA-ның ақпараттық қағазын жариялау арасындағы кешігу. Ақпараттық қағаз болашақта мұндай капитал нарығының күйреуін болдырмау үшін бірнеше ұсыныстарды қарау үшін жазылған. Топ қолданыстағы реттеуші құрылымның жауап беру жылдамдығын төмендетуге бейім екенін анықтады, бұл Канаданы нарықтық тәуекелдерге сезімтал етеді және оның беделіне әсер етеді. Топ сондай-ақ Канаданың провинциялық мандаттар жүйесінің капитал нарығының дамуына жауап беру үшін қажетті ұлттық жауапқа сәйкес келмейтініне алаңдаушылық білдірді, олар ұлттық және халықаралық ауқымда кеңейеді. Оның міндеті – Канада Үкіметінің құзырына жататын капитал нарықтарын реттеу қабілеттерін дамытуға көмектесу. Оның міндеттеріне ұсынылған федералдық «Капитал нарықтарының тұрақтылығы туралы заңның» табысты басқарылуына дайындалуға көмектесу; ынтымақтастық капитал нарықтарын реттеу жүйесін құруға қолдау көрсету; және Канаданың Қаржы министрлігінің Қаржы секторы саясаты бөліміне кеңес беру кіреді.

Өмірбаян

Соңғы 45 жыл ішінде тәуелсіз сарапшылар мен академиялық талдаушылардың көпшілігінің зерттеулері Канаданың бағалы қағаздарды реттеушісін құруды қолдады, бұл 1964 жылғы Портер есебінен және 1965 жылғы Кимбер есебінен басталды. Соңғы он жылда ұлттық реттеушіні құруға жасалған тымырсықтар ерекше күшті болды, соның ішінде Ақылдылар комитеті, Кроуфорд тобы және Бағалы қағаздарды реттеу жөніндегі сарапшылар тобының есебі берілді. 2009 жылғы қаңтардағы қорытынды есебінде сарапшылар тобы бірқатар ұсыныстар жасады, олардың ең маңыздысы – Канаданың барлық провинциялары үшін бірыңғай "Бағалы қағаздар туралы заңды" басқару үшін Канаданың бағалы қағаздарды реттеушісін құру. Сарапшылар тобы осы мақсатқа жетуге қадамдар жасау жолын ұсынды, оның бір маңызды қадамы – федералдық реттеу жүйесіне өтуді бақылау үшін көшу және жоспарлау тобын құру. 2009 жылғы 22 маусымда Канада үкіметі осы ұсыныс бойынша әрекет етіп, Канаданың бағалы қағаздар реттеушісін құру жөніндегі Канаданың күш-жігерін басқару үшін Канаданың бағалы қағаздар көшу кеңсесін құру туралы жариялады.