Кіріспе

Орташа мөлшердегі Азия құсы, ұзын созылған құйрық қауырсындары бар.

Кең қанатты дронго (Dicrurus paradiseus) – Азияға тән орташа мөлшердегі құс, ерекшелігі – ұзын сыртқы құйрық қауырсындары, олардың торы тек ұштарында ғана шектеледі. Олар Dicruridae тұқымдастығындағы басқа дронголармен бірге орналасады. Олар орманды жерлерде жиі ашық жерде тұрып, көптеген басқа құстардың дыбыстарын нақты қайталап, әртүрлі дауыстық шақырулары арқылы назар аударады. Бір гипотеза бойынша, осы дауыстық еліктеулер азық іздейтін түрлердің араласуына көмектеседі, бұл көптеген жәндіктер бірге азықтанатын орман құстарының қауымдастығында байқалады. Осы дронголар кейде басқа азықтанатындар ұстаған немесе қоздырған жәндіктерді ұрлайды, және тағы бір идея – дауыстық еліктеу оларға кішкентай құстардың назарын аударуға көмектеседі, соның арқасында олар тонаумен айналысады. Олар күндізгі өмір салтын ұстанады, бірақ таң атқанға дейін де, кешкі кезде де белсенді болады. Олардың кең таралуы мен ерекше аймақтық айырмашылықтарына байланысты, оқшаулану және генетикалық дрейф арқылы түр пайда болуының көрнекті мысалдарына айналды.

Сипаттама

Азиядағы кең таралған ареалында бұл дронголардың ең ірі түрі болып табылады және ерекше құйрық қауырсындарымен және тұмсығының үстінен басталып, басының жоғары бөлігіне дейін созылатын, түршесіне қарай әртүрлі мөлшердегі иілген қауырсыннан тұратын шоғырымен оңай анықталады. Құйрығындағы бұралаған қауырсындар ерекше көзге түседі және ұшқанда екі ірі ара қара құсты қуа жатқандай көрінеді. Шығыс Гималайда бұл түрді кішкентай ракеталы дронгомен шатастыруға болады, бірақ соңғысының құйрық қауырсындары жалпақ, ал шоғыры дерлік жоқ. Бұл кең таралған түрге ерекше айырмашылықтары бар популяциялар кіреді және бірнеше түршелері сипатталған. Номинативті түрі Оңтүстік Үндістанда, негізінен Батыс Гатт тауларының орманды аймақтарында және Үндістан түбегінің төбелік ормандарында кездеседі. Шри-Ланкадағы түршесі – цейлоник, ол номинативті түрге ұқсас, бірақ сәл кішірек. Гималайда кездесетін grandis түршесі ең ірісі, жылтыр, ұзын мойын қауырсындарына ие. Андаман аралдарынан шыққан otiosus түршесінің мойын қауырсындары қысқа, ал шоғыры өте төмендеген, ал Никобар аралдарындағы nicobariensis түршесінің алдыңғы шоғыры ұзын, ал мойын қауырсындары otiosus түршесіне қарағанда кішірек. Номинативті түрдің үлгілері кейде Шри-Ланка дронгосымен шатастырылып жатады. Оңтүстік-Шығыс Азия аралдарындағы популяцияларда мүңкісінің пішіні, шоғырының мөлшері және құйрық қауырсындарының түрінде айқын айырмашылықтар бар. Борнеодағы brachyphorus (=insularis), Бангайдағы banguey түршелерінде шоғыр жоқ (banguey түршесінің алдыңғы қауырсындары иіліп алға қарай бағытталған), ал microlophus (=endomychus; Натунас, Анамбас және Тиоманс) және platurus (Суматра) түршелерінде шоғыр өте төмендеген. Оңтүстік-Шығыс Азия аралдары мен материгінде formosus (Ява), hypoballus (Таиланд), rangoonensis (Солтүстік Бирма, бұрынғыда орталық Үнді популяциялары да осы түршеге жатқызылған) және johni (Хайнан) сияқты көптеген түршелер белгілі. Жастардың түсі солғын, оларда шоғыр болмауы мүмкін, ал қанаттарын жаңартқан құстарда ұзын құйрық қауырсындары болмайды. Қауырсын қанаттың ішкі бөлігінен пайда болады, бірақ рахис шпательден жоғары бұрылып тұрғандықтан, сыртқы бөлігінде орналасқандай көрінеді.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Бұл түрдің таралу аймағы батыс Гималайдан басталып, шығыс Гималай және Мишми тауларына дейін созылады. Олар Үндістан түбегінің таулы аймақтарында және Батыс Гаттарда табалады. Содан батысқа қарай Борнео және Ява аралдарына дейін, материк пен аралдар арқылы таралады.

Мінез-құлық және экология

Басқа дронголар сияқты, бұл түрлер де негізгі қоректік заттары жәндіктер, бірақ жемістерді де жейді және гүлді ағаштарға нектар іздеп келеді. Қысқа аяқтары болғандықтан, тік отырып, көбінесе биік, ашық бұтақтарға қонды. Олар агрессивті мінезді және кейде үлкен құстарды, әсіресе ұя салған кезде, тобымен шабуылдайды. Олар басқа құстардың ескерту дауыстарын дәл еліктей алады, бұл дауыстар аралас түрлер тобында өзара әрекеттесу арқылы үйреніледі. Бұл өте ерекше, себебі құстардың дауыстық еліктеуі бұрын еліктелген дауыстың бастапқы контекстін білмейтін деп есептелген. Сұр тотықтар адам сөйлеуін дұрыс жағдайда қолданатыны белгілі, бірақ табиғатта мұндай мінез-құлықты көрсетпейді. Осы дронгоның басқа түрлердің ескерту дауыстарын контекстке сезімтал түрде қолдануы, адамның бірнеше шетел тіліндегі пайдалы қысқа фразалар мен сөздерді үйренуіне ұқсас. Шікра құсының алдында ерекше дабыл дыбысы естіледі, ол қатты "квей квей квей ши куку ши куку ши куку неге!" деп жазылған. Олар сондай-ақ түрлердің шақыруларын еліктейді (кейбір жағдайларда, оның дауыстарын еліктегенде, джунгли баблері сияқты бас және денесін қозғап, қанаттарын серпілтеді) және бұл аралас түрлер тобын құруға қатысады деген болжам бар. Кейбір жерлерде олар аралас түрлер тобындағы басқа құстарға, әсіресе күлкілі құрттарға паразит болады, бірақ көбінесе өзара пайдалы және бірге тіршілік ететін қатынастарда болады. Көптеген бақылаушылар бұл дронгоның азық іздейтін тоқылдақтармен араласатынын байқаған, ал бір құстың макакалар тобының соңынан ергені туралы хабарлама бар. Үлкен жапырақ құйрықты дронго өзінің табиғи ареалында тұрақты көбейетін құс. Үндістанда көбейту маусымы сәуірден тамызға дейін созылады. Олардың танысу ритуалы бұтақтарда секіру және айналу, сондай-ақ затты құлатып, ауада ұстап алу сияқты ойынға ұқсас мінез-құлықты қамтуы мүмкін. Әдетте 3-4 жұмыртқа туады. Жұмыртқалары кремі түсті, кең жағында қызғылт қоңыр дақтар жиі орналасқан.

Мәдениетте

Көптеген Үндістан аймақтарында оның ерекше ысқырығынан туындаған "котвал" деген жергілікті аты бар (ол "полицей" немесе "қорғаушы" деген мағынаны білдіреді, олар осыған ұқсас дыбыс шығаратын сыбызғы қолданған). Осы ат қара дронгоға да, басқа жерлерде Бхимрадж немесе Бринградж деп те аталады. Солтүстік-шығыс Үндістанның мизо тілінде бұл құйрық қауырсынды вакуль деп атайды және мизо халқы салтанаттарда құйрық қауырсынды қолданады. 1950 жылдарға дейін ол Үндістанның кейбір аймақтарында тұтқында ұсталған. Оның өте төзімді және қарға сияқты, әртүрлі тамақтана алатыны айтылған. Эдвард Шейфер үлкен ракеталы құйрықты дронгоны қытай және жапон буддалық мәтіндерінде айтылған құдайлық калавинка құстарының негізі деп қарастырды.