Егіс далаларындағы шеңберлер құпиясы

Кіріспе

Егістік алқабындағы үлгі – дөңгелек пішіндегі егістіктерді жасауға арналған суару әдісі.

Егістік шеңбері, егістік құрылымы немесе жүгері шеңбері – дәнді дақылдарды, әдетте астықты, тегістеу арқылы жасалған үлгі. Бұл термин алғаш рет 1980-ші жылдардың басында Колин Эндрюс қолданған. Тьюран мемлекеттік университетінің физика профессоры Танер Эдис егістік шеңберлерін "жалғандықтардың қатарына жатады" деп сипаттаған. Егістік шеңберлерінің пайда болу себептері табиғи құбылыстар немесе шетелдік әсер деп жорамалданғанымен, мұндай түсіндірмелерге ғылыми дәлелдер жоқ, ал барлық егістік шеңберлері адамның іс-әрекетімен байланысты. 1970-жылдардан бері егістік шеңберлері туралы хабарлардың саны едәуір артқан. Оларды ғылыми тұрғыдан аз зерттеген. Ұлыбританиядағы шеңберлер ландшафт бойынша кездейсоқ орналаспайды, көбінесе жолдарға, орташа және тығыз қоныстанған аймақтарға, сондай-ақ Стоунхендж немесе Эйвбери сияқты мәдени мұра ескерткіштеріне жақын жерде кездеседі. 1991 жылы екі әйелзат, Даг Бауэр мен Дейв Чорли, Англияда көптеген шеңберлер жасағанын мойындады, олардың біреуі тергеушілер тарапынан адам күшімен жасау мүмкін емес деп сипатталған. 1991 жылы метеоролог Теренс Миден бұл хабарламаны қазіргі егістік шеңберлерімен байланыстырды, бұл мәлімдеме Эрих фон Деникеннің пікірлерімен салыстырылды. 1880 жылы Nature журналының редакторына жазған хатында әуесқой ғалым Джон Рэнд Капрон егістіктегі бірнеше тегіс дақылдардың күмәнді жағдайларда қалай пайда болғанын және мүмкін "циклоникалық желдің әсерінен" туғанын сипаттап, "алыстан қарағанда, дөңгелек дақтар ( ) олардың барлығы дерлік бірдей сипатқа ие болды: ортасында тік тұрған бірнеше сабақтар, бастары ортаны айналатын дөңгелек бойымен біркелкі орналасқан, ал сыртында зардап шекпеген сабақтардың шеңбері" деді.

20 ғасыр

1932 жылы археолог Э.К. Кервен Чичестер маңындағы Стоутон Даун даласында төрт қара сақинаны байқады, бірақ тек біреуін зерттей алды: «арпаның 'жатып қалған' немесе басылған шеңбері, ал ішкі аймақ сәл үйілген». 1963 жылы Патрик Мур Уилтширдегі картоп егістігіндегі кратерді сипаттады, оны белгісіз метеорлық дене тудырған деп санайды. Жақын маңдағы бидай далаларында бидайдың түзуленген дөңгелек және эллипс тәрізді аймақтары болды. «Спираль тәрізді тегістеу» іздері табылды. Ол бұл кратерге қарай бағытталған ауа ағындарынан туындаған болуы мүмкін деп ойлады. Астроном Хью Эрнест Батлер осыған ұқсас кратерлерді байқап, олардың нөсер жаңбырынан пайда болғандығын айтты. 1960 жылдары Тулли, Квинсленд, Австралия және Канададағы батпақ қамысы мен қант бақшаларында НЛО көру және дөңгелек пішіндес құрылымдар туралы көптеген хабарлар келді. Ең танымал оқиға – 1966 жылғы Таллидегі «ұя», онда фермер табақ пішіндес нысанның батпақтан 30 немесе 40 фут (12 м) биікке көтеріліп, содан кейін ұшып кеткенін көрді. Ол зерттеу барысында ұзындығы 32 фут, ені 25 фут болатын, дөңгелек тәрізді аймақты тапты, онда шөп шеңбер бойымен сағат тілімен су деңгейіне дейін жатқан, ал қамыстар топырақтан жұлынып шыққан. Жергілікті полиция қызметкері, Австралия Корольдік әуе күштері және Квинсленд университеті бұл құбылыстың себебі төменгі ағыс, шаң дауылы немесе су айдыны сияқты табиғи факторлар болған деген қорытындыға келді. 1973 жылы Қорғаныс министрлігінің (Әуе кеңсесі) Қоғаммен байланыс директоры Г.Дж. Одгерс журналиске «тақтайшаның» себебі шаң дауылымен көтерілген қалдықтар болуы мүмкін екенін жазды. Британдық әзілкештер Даг Бауэр мен Дэйв Чорли 1978 жылы Таллидегі «ұя» оқиғасынан шабыттанып, британдық жүгері далаларында егін шеңберлерін жасауды бастағанын айтты. Супер ақылды құмырсқалар жасаған геометриялық егін шеңберін бейнелеген алғашқы фильм – 1974 жылғы ғылыми-фантастикалық фильм «IV кезең». Бұл фильм құбылысты бастаған әзілкештерге ықпал еткен болуы мүмкін. 1960 жылдан бері Уилтширде НЛО зерттеушілердің саны артып, аймақта «ұялар» пайда болды деген әңгімелер тарады, бірақ олар ешқашан суретке түсірілмеген. 1997 жылы Оксфорд ағылшын тілінің сөздігі 1988 жылғы «Journal of Meteorology» журналында BBC фильмін атаған «егін шеңберлері» терминінің алғашқы қолданылуын тіркеді. «Егін шеңбері» терминін 1970 жылдардың соңында немесе 1980 жылдардың басында Колин Эндрюс енгізген. Егін шеңберлері туралы хабарлардың көп бөлігі 1970 жылдардың соңында пайда болып, тарады, өйткені көптеген шеңберлер ағылшыл ауылдарында пайда бола бастады. Бұл құбылыс 1980 жылдардың соңында Хэмпшир мен Уилтширдегі егін шеңберлері туралы ақпарат құралдары хабарлағаннан кейін кеңінен танылды. Бауэр мен Чорлидің 1991 жылы олар көптеген шеңберлерге жауапты екенін мәлімдегеннен кейін, шеңберлер әлемнің барлық жерінде пайда бола бастады. Фермерлер егіндеріне келтірілген зиянға алаңдаса да, егін шеңберлерінің пайда болуына жергілікті тұрғындар көбінесе қуанды, туризмнің өсуінен және ғалымдардың, егін шеңберлерін зерттеушілердің және рухани тәжірибелерді іздейтін адамдардың келуінен пайдаланды. Егін шеңберлеріне деген қызығушылық нарығы автобус немесе тікұшақпен шеңберлерге турлар, жаяу серуендер, футболкалар және кітап сатуды қамтамасыз етті.

In 1932, the archaeologist E. C. Curwen observed four dark rings in a field at Stoughton Down near Chichester, but could examine only one: "a circle in which the barley was 'lodged' or beaten down, while the interior area was very slightly mounded up." In 1963, Patrick Moore described a crater in a potato field in Wiltshire that he considered was probably caused by an unknown meteoric body. In nearby wheat fields, there were several circular and elliptical areas where the wheat had been flattened. There was evidence of "spiral flattening". He thought they could be caused by air currents from the impact, since they led towards the crater. Astronomer Hugh Ernest Butler observed similar craters and said they were likely caused by lightning strikes. During the 1960s, there were many reports of UFO sightings and circular formations in swamp reeds and sugarcane fields in Tully, Queensland, Australia, and in Canada. The most famous case is the 1966 Tully "saucer nest", when a farmer said he witnessed a saucer shaped craft rise 30 or 40 feet (12 m) from a swamp and then fly away. On investigating he found a nearly circular area 32 feet long by 25 feet wide where the grass was flattened in clockwise curves to water level within the circle, and the reeds had been uprooted from the mud. The local police officer, the Royal Australian Air Force, and the University of Queensland concluded that it was most probably caused by natural causes, like a down draught, a willy willy (dust devil), or a waterspout. In 1973, G. J. Odgers, Director of Public Relations, Department of Defence (Air Office), wrote to a journalist that the "saucer" was probably debris lifted by the causing willy willy. British pranksters Doug Bower and Dave Chorley say they started creating crop circles in British cornfields in 1978, inspired by the Tully "saucer nest" case. The first film to depict a geometric crop circle, in this case created by super intelligent ants, is the 1974 science fiction film Phase IV. The film has been cited as a possible inspiration or influence on the pranksters who started this phenomenon. Since the 1960s, there has been a surge of UFOlogists in Wiltshire, and there were rumours of "saucer nests" appearing in the area, but they were never photographed. In 1997, the Oxford English Dictionary recorded the earliest usage of the term "crop circles" in a 1988 issue of Journal of Meteorology, referring to a BBC film. The coining of the term "crop circle" is attributed to Colin Andrews in the late 1970s or early 1980s. The majority of reports of crop circles have appeared and spread since the late 1970s as many circles began appearing throughout the English countryside. This phenomenon became widely known in the late 1980s, after the media started to report crop circles in Hampshire and Wiltshire. After Bower's and Chorley's 1991 statement that they were responsible for many of them, circles started appearing all over the world. Although farmers expressed concern at the damage caused to their crops, local response to the appearance of crop circles was often enthusiastic, with locals taking advantage of the increase of tourism and visits from scientists, crop circle researchers, and individuals seeking spiritual experiences. The market for crop circle interest consequently generated bus or helicopter tours of circle sites, walking tours, T shirts, and book sales.

Құқықтық салдарлар

1992 жылы 17 жастағы Габор Такач пен Роберт Далос егін шеңберін жасағаннан кейін заңдық шараларға ұшыраған алғашқы адамдар болды. 1992 жылдың 8 маусымында Такач пен Далос, ауыл шаруашылығына мамандандырылған Венгрияның жоғары мектебі – Санкт-Стефан ауыл шаруашылығы техникумының студенттері, Будапешттен оңтүстік-батысқа қарай 69 шақырым жердегі Секешфехервар маңындағы бидай егістігінде шеңбер пішіндес егін дақылын жасады. Қыркүйек айында олар Венгрия телеарнасында сұхбат беріп, бұл шеңбердің жалған екенін ашты, шеңбер жасалғанға дейін және кейін алынған суреттерді көрсетті. Нәтижесінде, жердің иесі «Аранькалас» компаниясы жасөспірімдерді 630 000 форинт (~ 3000 АҚШ доллары) көлеміндегі зиянды өтеу үшін сотқа берді. Сот төрешісі студенттердің тек шеңбер ішінде келтірілген зиянға ғана жауапты екенін шешті. 2000 жылдың қарашасында оған 100 фунт стерлинг айыппұл және 40 фунт стерлинг процессуалдық шығындар салынды. 2008 жылға дейін Ұлыбританияда егін шеңберлерін жасау арқылы келтірілген қылмыстық зиян үшін ешкім сотталған жоқ.

Жасау

Өсімдіктердегі шеңберлер туралы ғылыми консенсус – олардың адамдар жасаған әстел, жарнама немесе өнер екендігі. Бауэр мен Чорли сияқты, сондай-ақ "Today" газеті Пат Дельгадоны алдаған, немесе канадалық фермердің досы Канаданың егіндік шеңберлерін зерттеу желісінің зерттеушісін алдаған. Карл Саган 1995 жылы жарық көрген "The Demon Haunted World: Science as a Candle in the Dark" кітабында егіндік шеңберлерді Бауэр мен Чорли және олардың ізбасарлары жасаған деген қорытындыға келеді, ал ғарышкерлердің (UFOlogists) шеңберлердің сыртқы әлемнен келгендігіне сену үшін әстелді дәлелдерді қасақана назардан тыс қалдыратынын болжайды. Көптеген басқалар да күрделі егіндік шеңберлерді қалай жасауға болатынын көрсетті. Scientific American журналы 1991 жылы Англияның солтүстігінде егіндік шеңберлер жасауды бастаған Мэтт Ридлидің мақаласын жариялады. Ол қарапайым құралдарды қолдану арқылы техниканы дамытудың қаншалықты оңай екендігі туралы жазды, бұл кейінірек байқаушыларды оңай шатастыруы мүмкін. Ол "The Wall Street Journal" сияқты оңай алданып қалған "сарапшылар" туралы хабарлады және адамдар неге әлі түсіндірілмеген құбылыстарға қатысты мистикалық түсіндірмелерге сенгісі келетіндігі туралы ойланды. Астық шеңберін жасау әдістері қазір интернетте жақсы сипатталған. Кейбір егін формацияларына компаниялар жарнама ретінде төлейді. Ридли газеттерде сынға ұшыраған мақалалар жазғанда, оны "үкіметтік дезинформация таратуда" және Ұлыбританияның әскери барлау қызметі MI5-те жұмыс істеген деп айыптады. 1980 және 1990 жылдардағы ғылыми журналдарда, мысалы Science Illustrated, өсімдіктер физикалық күштен емес, микротолқындық сәулеленуден бүлінгенін көрсететін хабарламаларды оқуға болады. Журналдарда адамның ықпалының болмауы және ерекше сәулеленудің өлшемдері туралы да маңызды есептер болды. Бүгінде бұл псевдонауқа саналады, ал сол кезде ол күрделі зерттеулердің нысаны болды. Сол кезде, оқиғалардың артында белгісіз фактор тұрғандығын айтуға болады, кемінде GPS-тің жұртшылыққа қолжетімді болмауы себепті.

The scientific consensus on crop circles is that they are constructed by human beings as hoaxes, advertising, or art. like Bower and Chorley and tabloid Today hoaxing Pat Delgado, or a friend of a Canadian farmer hoaxing a field researcher of the Canadian Crop Circle Research Network. In his 1995 book The Demon Haunted World: Science as a Candle in the Dark, Carl Sagan concludes that crop circles were created by Bower and Chorley and their copycats, and speculates that UFOlogists willingly ignore the evidence for hoaxing so they can keep believing in an extraterrestrial origin of the circles. Many others have demonstrated how complex crop circles can be created. Scientific American published an article by Matt Ridley, who started making crop circles in northern England in 1991. He wrote about how easy it is to develop techniques using simple tools that can easily fool later observers. He reported on "expert" sources such as The Wall Street Journal who had been easily fooled, and mused about why people want to believe supernatural explanations for phenomena that are not yet explained. Methods of creating a crop circle are now well documented on the Internet. Some crop formations are paid for by companies who use them as advertising. When Ridley wrote negative articles in newspapers, he was accused of spreading "government disinformation" and of working for the UK military intelligence service MI5. In science magazines from the 1980s and 1990s, for example Science Illustrated, one could read reports suggesting that the plants were bent by something that could be microwave radiation, rather than broken by physical impact. The magazines also contained serious reports of the absence of human influence and measurement of unusual radiation. Today, this is considered to be pseudoscience, while at the time it was subject of serious research. At that time, it was also more likely that an unknown factor was behind the incidents, not least seen in light of the fact that GPS was not available to the public.

Қатынасты өнер

Егіндік шеңберлеріне ұқсас үлгілерді қарда да жасауға болады, шаңғы, қарға арналған аяқ киім немесе қарапайым аяқ киіммен жүру арқылы. Егіндік шеңберлеріне ұқсас үлгілер құмда да жасалуы мүмкін. Орман ішінде, әсіресе қарлы аймақтарда ағаштарды кесу арқылы суреттер жасауға болады. 1994 жылы Норвегияның Лиллехаммер қаласында өткен Олимпиада ойындарына арнап, ареналардың біріне жақын орманға Олимпиада алауын ұстаған жүгірушінің 360 метрлік стилделген суреті салынды.

Ауа райы

Астық шеңберлерінің ерекше метеорологиялық құбылыстардың нәтижесі болуы мүмкін деген пікір бар, олардың ішінде сирек кездесетін құйынды дауылдар мен шар тәрізді шағын найзағайлар да бар, бірақ осы себептердің біреуінің де астық шеңберін жасағанына ешқандай дәлел жоқ. 1880 жылы әуесқой ғалым Джон Рэнд Капрон «Табиғат» журналының редакторына астықтағы кейбір шеңберлер туралы хат жазып, оларды жақында болған дауылдың салдары деп айтты, олардың пішіні "кейбір құйынды желдің әсерін көрсетеді" деді. 1980 жылы метеоролог және физик Теренс Миден осы шеңберлердің Оңтүстік Англия төбелерінің әсерінен пайда болған құйынды дауылдардың салдары деп болжады. 1991 жылы ауа райы теориясы күйреп, Хокингтің алдау туралы айтқандары Боуэр мен Чорлидің осы шеңберлерді жасағанын мойындауымен расталды. 1991 жылдың соңында Миден күрделі пішіндері бар шеңберлерді алдаушылар жасағанын мойындады.

Паранормальды

1980 жылдары бұқаралық ақпарат құралдарының кеңінен назарына іліккеннен бері, егіндік шеңберлер әртүрлі паранормальдық, уфологиялық және аномалистік зерттеушілердің күмәндануларына себеп болды, олардың пікірінше, олар ғажайып метеорологиялық құбылыстардан бастап, ғарыштан келген жаратылыстардың хабарламаларынан пайда болған болуы мүмкін. Сондай-ақ, егіндік шеңберлердің геопатогендік белдеулермен (лей сызықтарымен) байланысы бар деген болжамдар да бар. Паранормальдық құбылыстарды қолдайтындардың кейбіреулері егіндік шеңберлерді шарлы найзағайдың салдары деп санайды және олардың өрнектері соншалықты күрделі болғандықтан, оларды бір жаратылыс басқарып отыруы керек деген пікірде. Ұсынылған жаратылыстар: Гаяның жаһандық жылыну мен адамның ластауына тоқтау салу туралы өтініші; Құдай; табиғаттан тыс күштер (мысалы, үнділік девалар); ұсынылған "кванттық өріс" арқылы адамзаттың ұжымдық санасы; және ғарыштан келген жаратылыстар. Жергілікті халықтың "ғарыштан келген жаратылыстардың" НЛО арқылы егіндік шеңберлердің пайда болуына жауапты екендігіне сенгеніне жауап ретінде, Индонезияның Ұлттық Аэронавтика және Ғарыш институты (LAPAN) егіндік шеңберлерді "адамның қолынан жасалған" деп сипаттады. LAPAN-ның астрономия және астрофизика ғылымдарының профессоры Ид: "Біз бұл "құбылыстың" ғылыми тұрғыдан дәлелденбейтініне келісімізге келдік", - деді. Басқалармен қатар, паранормальдық әуесқойлар, уфологтар және аномалистік зерттеушілер күмәнді топтар мен ғалымдар, оның ішінде Күмәнді Тергеу Комитеті тарапынан псевдонаулық деп сынға алынған гипотетикалық түсіндірмелер ұсынды. Ғарыштан келген жаратылыстың болуын растайтын ешқандай сенімді дәлел ұсынылмады.

Жануарлар қызметі

2009 жылы Тасмания арал мемлекетінің бас прокуроры австралиялық валлабилердің дәрілік мақсатта заңды түрде өсірілетін опиум мактарының егістігінде, осы мақтарды жеп, мас болғаннан кейін дөңгелектей қозғалып, дақылдарда шеңберлер жасағанын мәлімдеді.

Өсімдіктердің өзгеруі

Бірнеше ғалым (физик Эльтжо Хазельхофф, қаза болған биофизик Уильям Левенгуд) шеңберлердің ішіндегі және сыртындағы егістер арасындағы айырмашылықтарды анықтады, оны адам жасаған емес дегеннің дәлелі ретінде көрсетті. 1994 жылғы мақаласында ол шеңберлердің ішіндегі дәндердегі кейбір бұрмаланулар шеңбер ішіндегі дәндердің орналасуымен байланысты екенін тапты.

Магнетизм

2000 жылы 17 жыл бойы егіндік шеңберлерін зерттеген Колин Эндрюс, олардың 80% адам жасаған деп санайтынын, ал қалған, әлдеқандай күрделі емес суреттері бар шеңберлерді Жердің магнит өрісінің үш градусқа қабаттасуымен түсіндіруге болатынын мәлімдеді. Бұл қабаттасу тоқ тудырады, ол егінділерді "электр тогымен соққыға" ұшыратып, оларды жазыңқыратып, шеңбер түрінде қалыптастырады.

Фольклорлық

Өсімдік шеңберлерін зерттеушілер қазіргі заманғы өсімдік шеңберлерін олар жасанды түрде жасалмайды деген пікірді қолдау үшін ескі халық ауыз әдебиетімен байланыстырды. Өсімдік шеңберлері мәдениетке тәуелді: олар көбінесе дамыған және секуляризацияланған Батыс елдерінде, адамдар Жаңа дәуір сенімдеріне, соның ішінде Жапонияға жақын, бірақ олар басқа аймақтарда, мысалы мұсылман елдерінде мүлдем пайда болмайды. Саңырауқұлақтар егіннің дөңгелек аймақтарының өлуіне себеп болуы мүмкін, бұл "сақиналар" туралы ертегілердің пайда болуына әкелді. Аңыздарда жарық шары жиі кездеседі, бірақ ешқашан өсімдік шеңберлерімен байланыстырылмайды. 17 ғасырдағы ағылшын ағаш кескіні "Шайтанның шөбін шабуы" шайтанды орақпен егістікте дөңгелек пішінде шөп шабуда бейнелейді. Суреттің жанындағы жазбада фермер, шөп шабушының еңбекақысына наразы болып, "өзі шайтанның" осы жұмысты орындағанын қалағанын айтады. Өсімдік шеңбері зерттеушісі Джим Шнабель бұл оқиғаны өсімдік шеңберлерінің тарихи алғышарты деп санамайды, себебі сабақтар бүгілмеген, кесілген. Фермерге дөңгелек пішін оның себебін шайтанның істегеніне көрсетті. 1948 жылғы неміс әңгімесі "Он екі аққу" (Die zwölf Schwäne) бойынша, бір фермер әр таңертең егістігінде дөңгелек пішінде басылған астық табады. Бірнеше әрекеттен кейін, оның ұлы он екі ханшайымды аққуға айналып, киімдерін шешіп, далада билеп жатқанын көреді. Саңырауқұлақтардың тудырған өсімдік сақиналары осындай ертегілерге шабыттандырған болуы мүмкін, себебі халық ауыз әдебиетінде осы сақиналарды билейтін қасқырлар немесе перилер жасаған деп есептеледі.