Мысыр-Газа шекарасының контрабандалық туннельдері

Кіріспе

Мысыр мен Газа шекарасында қазылған контрабандалық туннельдер – Газа секторындағы контрабандалық туннельдер, олар Мысыр мен Газа шекарасындағы Филадельфия жолының астында қазылған. Бұл туннельдер Газа секторындағы блокаданы бұзу мақсатында, отын, азық-түлік, қару-жарақ және басқа да тауарларды Газа секторына өткізу үшін қазылған. 1979 жылы Египет пен Израиль арасындағы бейбіт келісімге қол қойылғаннан кейін, Газа секторының оңтүстігіндегі Рафах қаласы осы буферлік аймақпен екіге бөлінді. Қаланың бір бөлігі Газаның оңтүстік бөлігінде, ал кішігірім бөлігі Мысырда орналасқан. Израиль 2005 жылы Газадан шыққаннан кейін Филадельфия дәлізі 2007 жылға дейін Палестина басқаруына берілді. 2007 жылы Хамас билікті басып алғаннан соң, Египет пен Израиль Газа секторымен шекараларын жапты. 2009 жылы Египет қолданыстағы туннельдерді тоқтату және жаңаларын қазуды қиындату үшін жер астындағы кедергілер құрылысын бастады. 2011 жылы Египет Газа секторымен шекарадағы шектеулерді жеңілдетіп, палестиналықтарға еркін өтуге мүмкіндік берді. 2013-2014 жылдары Египет әскері 1200 контрабандалық туннельдің көп бөлігін жойды.

Өмірбаян

Газа секторындағы контрабандалық туннельдер – Газа мен Египет шекарасы арқылы өтетін туннельдер, олар Рафах шекаралық өткелін айналып өту үшін пайдаланылады, ол тек қана ерекше жағдайларда, тіпті ашылса да қолданылады. Израиль Синайдан шыққаннан кейін, 1983 жылы алғашқы туннельді тауып алғаны туралы мәлімет бар. 1982 жылы Египет пен Израиль арасындағы бейбіт келісімнен кейін қайта сызылған шекара Рафахты египеттік және газалық бөліктерге бөлді. Туннельдер бұрын шекараның бір жағындағы Рафахтағы үйлердің жертөлелерінен басталып, екінші жағындағы Рафахтағы үйлерге дейін созылатын. OCHA мәліметінше, Карни мен Рафах бақылау-өткізу пункттері қайта жабылып, «Газаның 1,4 миллион халқы үшін ауыр жеке және экономикалық қиындықтар туды». Мыңдаған саяхатшылар шекараның екі жағында да қамалып қалды. Газа секторының блокадасы кейбір негізгі тауарлардың, әсіресе құрылыс материалдарының, отынның, тұтыну тауарларының, дәрі-дәрмектер мен медициналық жабдықтардың жетіспеушілігіне себеп болды. Импорт шектеулері, соның ішінде негізгі құрылыс материалдарына қойылған шектеулер, Египетпен шекара астындағы туннельдердің көбеюіне әкеп соқты. Израиль палестиналықтардың еркін қозғалуын шектегендіктен, көптеген газалықтар үшін туннельдер Газадан шығудың және Газаға кірудің жалғыз жолы болып табылады.

Қолдану

Туннельдер арқылы отын, газ, цемент, құрылыс материалдары, шикізат, пестицидтер, тұқым, ауыл шаруашылығы құралдары, консерванттар, қаптама материалдары, қосалқы бөлшектер, мал, зообақтағы жануарлар, азық-түлік, дәрі-дәрмек, киім, автокөлік бөлшектері, құрылыс заттары, қару-жарақ және жалпы сәндік заттар сияқты кең ауқымды тауарлар контрабандалық жолмен тасымалданды. Алғашқыда туннельдер тұтыну тауарлары мен дәрі-дәрмектерді тасымалдау үшін қолданылды. Бірінші Интифада кезінде (1987 жылдың желтоқсанынан 1993 жылға дейін) кейбір, одан да құпия туннельдердің, жауынгерлік топтар қару-жарақ пен ақша әкелу үшін пайдаланғаны айтылды.

Отын

Газаның жалғыз электр стансасының басты отын көзі – туннельдер арқылы отынның контрабандасы еді. Ішуге жарамды суды тұщыландыру үшін электр энергиясы қажет. 2013 жылы Мысыр жүздеген туннельдерді бұзды, ал Израиль Керем-Шалом шекаралық өткізу пунктін жапты. Бұл оқиғалар салдарынан отын тапшылығы туындап, электр стансасы тоқтатылды. Мысыр президенті Абдель Фаттах әл-Сиси басқаратын үкіметтің туннельдерге қарсы күшті шараларынан туындаған отын тапшылығы мен бағаның өсуі 2014 жылы Газадағы сарқынды суларды тазарту стансаларының жұмысын тоқтатты. Тазартылмаған сарқынды сулар Газа жағалауына құйылды, бұл ауыр экологиялық ластануға және жағажайларда жүзуге тыйым салуға себеп болды.

Адамдарды тасымалдау

Палестиналықтардың қозғалыс еркіндігі шектелгендіктен, адамдарды тасымалдаудың жетілдірілген жүйесі құрылды, оның ішінде саяхатқа рұқсат ретінде қолданылатын билеттер сатылады. Газадан және Газаға билет бағасы көрсетілген қызметке байланысты 30-дан 300 долларға дейін (2012 жылғы деректер бойынша) құрады. 2012 жылы көлікпен саяхаттау мүмкін болды. 2012 жылы Рамазан айында туннельдер арқылы жүру танымал болды. Израильдің шекаралық өткізу пункттерінен тек қана ерекше жағдайларда өтуге рұқсат беріледі, ал Рафах өткізу пункті шектеулі мерзімге ғана ашылады, тіпті кейде ашылмай да қалуы мүмкін. Сондықтан туннельдер аймақ тұрғындары үшін жалғыз мүмкіндікке айналды.

Туннельдер контрабандашылар мен террористердің Израильге өтуге қолданатын бағыты болып табылады, Израиль армиясы оны еврей әрпі "Хет"-іне ұқсас болғандықтан "Хет жолы" деп атады. Бұл бағыт Газадан басталып, Мысырдың Синай түбегіне, содан кейін Израильдің нашар күзетілген шекаралық бөлігіне дейін созылады.

Бала еңбегін пайдалану

Николас Пелхамның «IPS Journal of Palestine Studies» журналында жариялаған мақаласына сәйкес, контрабандалық туннельдерде бала еңбек етіп, оны «шапшаңдықтарымен» ақтауға тырысады. Адам құқықтарын қорғайтын ұйымдар Газа үкіметіне бала еңбегін тоқтатуға шақырғанмен, бала еңбегін реттеу жұмыстары нашар жүргізілуде. Нетаньяхуға жауап ретінде Палестинаны зерттеу институты туннельдердің ХАМАС бақылауында болғанын, бірақ оларға иелік етпегенін немесе басқармаға қатыспағанын, сондай-ақ «Израильдің қатаң блокадасына жауап ретінде, ол аумаққа құрылыс материалдары, бензин және тіпті макарон сияқты тауарлардың кіруін қатаң бақылап, кейде толығымен тыйым салған» екенін еске салды. Институт сондай-ақ «Пелхам премьер-министрдің сөзінде айтылғандай, балалардың әскери мақсаттар үшін, әсіресе Израильге қарай туннель салуға қолданылғанын ешқашан көрсетпегенін» білдірді, бірақ «Газадағы басқарушы орган ретінде ХАМАС бала еңбегін болдырмау жөніндегі өзінің директиваларын іске асырмаған». Институт мақаладағы қателікті түзете келе, ХАМАС өкілдерінің мәлімдемесіне сәйкес, 2012 жылға дейін туннельдерде кем дегенде 160 бала емес, 160 адам қаза тапқанын нақтылады. IPS 2014 жылғы Израиль-Газа қақтығысы кезінде Израиль бомбалау салдарынан 541 бала және 3084 адам жарақат алғанын атап өтті. Көптеген туннельдердің инженерлік және құрылыс жағынан жоғары сапалы екеніне қарамастан, кейбіреулерінде электр энергиясы, желдеткіш, интерком және теміржол жүйесі бар болса да, олар әлі де өте қауіпті және құлау қаупі бар. Көптеген туннельдердің кіреберістері Газаның оңтүстік қаласы Рафахтың ішінде немесе маңындағы ғимараттарда орналасқан. Израиль қорғаныс күштері (IDF) мұның контрабандалық туннельдерді болдырмау мақсатында жасалғанын және Рафахқа жасалған шабуылдар мен үйлердің астындағы туннельдер мен шахталарды жою туннельдерді жабудың ең тиімді жолы екенін мәлімдеді. IDF өкілі туннельдерді жойғанда «туннельдерді нақты анықтауға және мүмкіндігінше аз зақым келтіруге барынша күш салатынын» айтты. Израиль, Египет, АҚШ және Солтүстік Атлантика шарты ұйымының (НАТО) басқа да елдері Газаға құрлық және теңіз арқылы контрабанданы тоқтатуға немесе баяулатуға уәде берді. 2014 жылғы Израиль-Газа қақтығысы кезінде Израиль шекарадан өтетін туннельдерді толық жою мақсатымен Газаға қарсы құрлықтық шабуылға кірісті. IDF Газада болған апталар ішінде барлығы 31 туннельді жойды. 2014 жылдың 11 тамызында IDF осы туннельдерді анықтауға қолданылатын жүйені сәтті сынағанын хабарлады. Бұл жаңа жүйе туннельдерді табу үшін сенсорлар мен арнайы хабар таратушыларды пайдаланады. IDF даму құны 1,5 миллиард шекелге дейін жетеді деп күтеді және оны осы жылдың ішінде пайдалануға беруге болады.

According to an article by Nicolas Pelham in the IPS Journal of Palestine Studies, child labor is employed in the smuggling tunnels with the justification that children are more "nimble." Despite calls from human rights groups for the Gaza government to stop the practice, regulation of child labor is lax. In a response to Netanyahu, Institute for Palestine Studies recalled that the tunnels were regulated by but largely not owned or operated by Hamas, and were a "response to Israel’s imposition of a draconian blockade that drastically controls and at times has banned almost all goods entering the territory, from construction materials, and gasoline, down to such items as pasta." The response further stated that "Pelham never suggests, as the prime minister seemed to imply in his comments, that children were ever used to build tunnels for military purposes, least of all into Israel", although "Hamas, as the governing authority in Gaza, did not implement its own directives to prevent the use of child labor". The Institute corrected an error in the article: There had not been at least 160 children been killed in the tunnels, according to Hamas officials, but rather 160 persons as of 2012. IPS noted that more than 541 were children and some 3084 wounded by the Israeli bombing in the 2014 Israel–Gaza conflict that was ongoing at the time. While many tunnels are of a generally high quality of engineering and construction – with some including electricity, ventilation, intercoms, and a rail system – they are still very dangerous and are prone to cave ins. The openings to many tunnels are found within buildings in or around Gaza's southernmost city of Rafah. The Israel Defense Forces (IDF) maintain that this was done in order to prevent smuggling tunnels, and that incursions into Rafah and the destruction of tunnels and/or shafts under homes was the most effective means to close the tunnels down. An IDF spokeswoman has stated that in destroying tunnels, the IDF exercises "the utmost care to pinpoint the tunnels and do as little damage as possible". Israel, Egypt, the United States, and other North Atlantic Treaty Organization (NATO) countries have pledged to stop or slow smuggling to Gaza by land and sea. During the 2014 Israel–Gaza conflict, Israel launched a ground offensive into Gaza with the primary objective being to fully destroy the cross border tunnels. In total 31 tunnels were destroyed during the weeks the IDF was in Gaza. On 11 August 2014 the IDF announced they had successfully tested a system that could be used to detect these tunnels. This new system uses a combination of sensors and special transmitters to locate tunnels. The IDF expects development to cost up to NIS 1.5 billion, and could be deployed within the year.

Мысырдың қабылдаған шаралары

Мысырдың Газа мен Мысыр шекарасында жер асты қоршау салу сияқты бірқатар шаралар қабылданды. 2009 жылдың соңында Мысыр контрабандалық туннельдерді пайдалануды тоқтату мақсатында жер асты кедергісін салуға кірісті. Дегенмен, контрабандаға қарсы күштер әлі де шектеулі және жеткіліксіз. 2011 жылы Мысыр өзінің шекарасы мен Газа секторы арасындағы контрабандашылардың бірнеше туннельдерін жабуды бастады. 2012 жылдың 5 тамызында 16 мысырлық шекара полициясының террористік шабуылда қаза табуынан кейін Мысыр армиясы шекарадағы күшін арттырды. Осыдан кейін, мысырлық армия контрабандалық туннельдерді суға тоқтырып жойғаны туралы хабарлар пайда болды. 2013 жылы ХАМАС-ты қолдаған үкіметті құлатуға байланысты Мысыр төңкерісінен кейін Мысыр армиясы көптеген туннельдерді жойды, нәтижесінде «бағалар өсті, дүкен сөрелері бос қалды, отын жетіспеуіне байланысты коммуналдық қызметтер тоқтап, саяхат шектеулерге ұшырады». 2013 жылы Мысыр армиясы Синай мен Газаны байланыстыратын контрабандалық туннельдерді жабу үшін жаңа тактика қолданды: оларды кәріс сумен суға тоқтыру. Түннельдер және әртүрлі елдердің ұлттық қауіпсіздікке қауіп төндіретін бұл қауіптерді жою үшін қолданған әдістері әдебиетте талқыланды. 2013 жылы Мысыр президенті Әл-Сиси билікке келгеннен кейін, Мысыр армиясы Газа мен Мысыр аумағы арасындағы туннельдерді жоюға бағытталған белсенді науқанды бастады. 2014 жылдың тамызына қарай Мысыр армиясы 1659 контрабандалық туннельді жойды. Палестина президенті Махмуд Аббас контрабандалық туннельдерді жоюға келісті, олардың 1800 миллионерді жасағанын және олар қару-жарақ, есірткі, ақша және жалған құжаттар жасау үшін қолданылғанын айтты. Бұрын Аббас туннельдерді су басу арқылы жабуды немесе жоюды және туннель кіреберістері бар үйлердің иелерін, оның ішінде үйлерін бұзу арқылы жазалауды ұсынған болатын. 2015 жылдың 11 қыркүйегінде Мысыр армиясы Жерорта теңізінен суды туннельдерге қаулап құюды бастады. Палестиналық бірнеше топтар шекараны теңіз суымен су басуды айыптап, оның қоршаған орта мен жер асты суларына қауіп төндіретінін мәлімдеді. 2016 жылдың ақпан айында су тасқыны экологиялық апатқа айналып, миллиондаған палестиналықтардың күнкөрісіне зиян келтіргені хабарланды. Мысыр президенті Әл-Сисидің сөзіне сүйенсек, туннельдерді су басу Палестина басшылығымен келісім бойынша жүзеге асырылды.

Some measures such as Egypt's construction of an underground fence along its side of the Gaza–Egypt border have been taken. In late 2009 Egypt started construction of a subterranean barrier in an attempt to curb the use of smuggling tunnels. Nevertheless, anti smuggling capabilities remain limited and constrained. In 2011, Egypt began sealing a series of smugglers’ tunnels between its border and the Gaza Strip. The Egyptian army has increased its deployment along its border since 5 August 2012, when 16 Egyptian border police were killed in a terror attack. Since then there have been reports that the Egyptian army has been destroying smuggling tunnels by flooding them. In 2013, following the 2013 Egyptian coup d'état that ousted the pro Hamas government, the Egyptian army has destroyed many of the tunnels, with the effect that "prices have soared, shelves are empty, utilities have suspended operations for lack of fuel and travel is restricted once again". In 2013, the Egyptian military started resorting to a pungent new tactic to shut down the smuggling tunnels connecting Sinai and Gaza: flooding them with sewage. Smuggling tunnels and the various methods different countries have used to address the types of threats tunnels pose to national security has been discussed in the literature. After President el Sisi assumed leadership of Egypt in 2013, the Egyptian Army launched an aggressive campaign of destroying tunnels between Gaza and Egyptian territory. As of August 2014, the Egyptian Military destroyed 1,659 smuggling tunnels. Palestinian President Mahmoud Abbas agreed with the destruction of smuggling tunnels, arguing that they had produced 1,800 millionaires, and were used for smuggling weapons, drugs, cash and equipment for forging documents. Abbas had previously recommended the sealing or destruction of the tunnels by flooding them and then punishing the owners of the homes that contained entrances to the tunnels, including demolishing their homes. On 11 September 2015, the Egyptian army began to pump water from the Mediterranean Sea into the tunnels. A number of Palestinian factions condemned the flooding of the border with sea water, because it posed a serious threat to the environment and ground water. In February 2016, it was reported that the flooding was creating an environmental disaster and having a catastrophic effect on the basic livelihoods of millions of Palestinians. According to Egyptian President el Sisi, flooding of the tunnels had been carried out in coordination with the Palestinian Authority.

Буферлік аймақ

2014 жылдың қазан айында 33 мысырлық сарбаз қаза тапқаннан кейін Мысыр палестиналық Рафах пен мысырлық Рафах арасында қауіпсіздік аймағы құру мүмкіндігін жариялады, осы аймақта көптеген туннельдер орналасқан деп саналады. Алғашқыда қауіпсіздік аймағының ені 500 метр болды, бірақ 2014 жылдың 18 қарашасында Мысыр оны 1 км-ге дейін кеңейтетінін мәлімдеді. 2014 жылғы 29 желтоқсанда қауіпсіздік аймағы тағы 5 км-ге дейін кеңейтілді.