Шахталы-камерлі қабірлер және ежелгі мәдениеттер

Кіріспе

Қабір түрі

Шахта мен камералы қабір – кейбір ежелгі халықтардың қайтыс болғандарды жерлеу үшін пайдаланған камералы қабірдің бір түрі. Олар тас тілімдеріне қазылған шахтадан және түбінде қайтыс болғандарды қоятын төртбұрышты немесе дөңгелек камерадан тұрады. Бұл камералар Мексикадағы қабірлер сияқты бір шахта мен камерадан ғана тұруы немесе ежелгі Египетте салынғандай, әлдеқайда күрделі болуы мүмкін. Мальтадағы Хемксиядағы неолиттік және Иранның Фарс провинциясындағы Дайе ва Доктар қабірлері осы типке жатады. Бұрынғы египеттіктер де осындай қабірлерді пайдаланған. Батыс Мексиканың соңғы протоклассикалық және ерте классикалық дәуір мәдениеттері (қазіргі Колима, Найарит және Халиско штаттары) осындай қабірлерді қолданды және осы мәдениеттер туралы бізге белгілі аз ғана мәліметтердің көп бөлігі осы қабірлерде табылған өнер заттарынан білеміз. Осының нәтижесінде, бұл ерте Батыс Мексика мәдениеттері кейде Батыс Мексика шахталы қабір мәдениеті деп аталады.

Ертедегі мысырлық шахталар мен камералы қабірлер

Ежелгі египеттіктер қолданған ең алғашқы шахталы және камералы қабір – мастаба қабірі.

Батыс Мексика

Батыс Мексика қабірлері "Шахта мен камера мәдениеті" деп белгілі. Ацтектер мен толтектер осы аймақтың бір бөлігін құрайды. Майя мәдениеті Батыс Мексикадан оңтүстікке қарай орналасқан. Батыс Мексика мен Орталық Америка қабірлерінде ұқсас қабірлер кездеседі, ал Эквадор мен Колумбияның кейбір аймақтарында бұл дәстүрлер 20 ғасырға дейін сақталған. Бұл қабірлер жерленгендермен бірге қойылған заттарымен танымал болған. Осы қабірлерді тонау жиі кездесетін жағдай. Мексика суретшілері осы қабірлерден тоналған керамика мен олардың мәдениетін жинауға қызығушылық танытқан, соның ішінде Фрида Кало және Диего Ривера сияқты белгілі суретшілер де болған. Орталық Халискодағы Текила аңғарларын салу кезінде еңбекке көп күш жұмсалды. Қабірлердің байлығы, оларды салуға жұмсалған еңбек және осы мәдениеттердегі әлеуметтік теңсіздіктердің маңызды рөліне байланысты бұл аймақ "шахта қабірлері" дәстүрінің ортасы ретінде танымал. Текила аңғарындағы қабірлерді зерттеуде керамикалық деректер маңызды рөл атқарады.

Орталық Америка және Мезоамерика қабірлері

Жаңа әлемдегі шахталық қабірлерді және Батыс Мексика мен Орталық Америкадағы қабірлерді зерттеу, тонау салдарынан қиынға соқты. Шахталық қабірлер Мезоамерикада кеңінен таралмады, керісінше, Оңтүстік Американың солтүстік-батысында гүлденді. Осыған байланысты Джозеф Б. Маунтджой мен Мэри К. Сэндфорд бұл аймақтың осы қабірлердің бастауы болуы мүмкін деген болжам жасады. Шахталық қабірлер Батыс Мексикада Мезоамерика кезеңінде (б.з.д. 1500 – 200 жж.) және Классикалық кезеңге дейінгі дәуірде (б.з.д. 300 – 150 жж.) пайда болды. Шахталық қабірлердің тереңдігі 10-дан 65 футқа дейін жетеді және олар құрылыстардың астында салынған. Оларды шахталық қабірлер деп атау себебі, қабірдің орнын белгілеу үшін шахта тастары қолданылған. Мұндай қабірлерді салуға жұмсалған еңбек, жоғары әлеуметтік статустағы адамдардың онда жерленгенін көрсетеді. 1993 жылы Халиско штатындағы Уицилапада алғашқы тоналмаған қабір табылды. Шахталық қабірлер көбінесе Мексиканың батысындағы үш штаттың – Халиско, Наярит және Колиманың аумағында кездеседі. Халискода табылған қабірлерде саз балшықтан жасалған, сопақ бетті және жоғары маңдайлы мүсіндер бар. Наяритте боялған әрі ерекше көзге түсетін мүсіндер сақталған. Бұл мүсіндер «Чиннеско» деп аталады, себебі олардың кең араласқан көздері оларға қытай сипаттамасын береді. Колимадағы қабірлерде жануарлардың, адамдардың және өсімдіктердің қуыс пішінді мүсіндері табылды, олар жылы қоңыр түсті шүберектен (қолмен қалыптаған сулы саздан) жасалған. Бұл жерде табылған басқа мүсіндер – керамикалық иттер. Керамикалық иттер – түксіз иттер, олар мәдениетте маңызды рөл атқарады, себебі олардың әртүрлі қызметтері бар: өлгендерді күзету, емдеу және азық-түлік көзі болу. Шахталық қабірлерде тамақ салынған керамикалық ыдыстар, мұныштар, кристалдар, жаде және конх қорытпалары сияқты басқа да сыйлықтар да кездеседі. Сипан қабірі Сипанның билеушісі деп есептеледі, оның ішінде сегіз адамның денелері табылды, олар Сипанның әйелдері мен қызметшілері болуы мүмкін. Моче мәдениетінің тоналған қабірлеріндегі суреттер өте маңызды, себебі олардың жазба тілі болмаған. Керамикалық көріністер мен қабырғадағы суреттер Мочелердің сенімдерінің негізгі бөлігі болған құрбандық шалу рәсімін көрсетеді. Мочелер үшін құрбандық шалу маңызды болғандықтан, олар өз жауынгер ділдарына қанды тостағанда ұсынып, оның қанағаттануын күткен. Сипанда екі тоналмаған қабір табылды. Екі қабірде де Моче элитасы мен жауынгерлердің денелері болған. Археологтар жауынгерлердің аяқтары жоқ екенін растады. Бұл жауынгерлердің өмірден кейінгі әлемде өз бекеттерін тастап кетпеуі үшін ритуалдық ампутация жасалғаны болжанып тұр. Триклиниум қабірі қайтыс болған адамды құттықтаған, өйткені ол өмірден кейінгі әлемді қабылдады. Бұл қабір – этрусктің камералық қабірі, ол Италияда орналасқан.

Research into New World shaft tombs and the Western Mexico and Central American tombs has been difficult due to looting. Shaft tombs did not prosper in Mesoamerica, as they did in northwestern South America, which has led to Joseph B. Mountjoy and Mary K. Sandford suggesting that northwestern South America could be the origin of these tombs. Shaft tombs appeared in Western Mexico during the Mesoamerican period (1500 BCE – 200 CE) and also during the Pre classic period (300 BCE – 150 CE). Shaft tombs vary from 10 to 65 feet deep and built under structures. A reason why they are called shaft tombs is because they use shaft stones to mark the location of the tomb. The labor required to build these tombs indicate that higher social classes were buried in them. In 1993 the first un looted tomb was discovered at Huitzilapa in Jalisco. Shaft tombs were normally found in three Western Mexican states: Jalisco, Nayarit, and Colima. In Jalisco the tombs found have figurines that are made from clay, have elongated faces and high foreheads. At Nayarit there are sculptures that have painted details and wildly separate eyes. These figures are called Chinnesco because their widely separate eyes give them a Chinese like appearance. Tombs at Colima have hallow figures of animals, humans and plants which are made from warm brown slip (watery clay molded by hand). Other figurines that are also found at this site are ceramic dogs. Ceramic dogs are hairless dogs and are very important to their culture as they have multiple roles in the underworld. These include being the watch dog to the dead, healers, and a source of food. Shaft tombs also contain other offerings such as pottery containing food, beads, crystals, jade and conch shells. The Sipan tomb has been deemed Lord of Sipan, enclosed with eight other individuals, presumably wives and servants of Sipan. The paintings in the looted tombs of the Moche are essential because they did not have a written language. The pottery scenes and the wall drawings depict how sacrifice was a core component to the Moche and their beliefs. Sacrifice was essential for the Moche so they could offer their warrior priest blood in a goblet to appease him. There were two Sipan tombs that were unlooted. In both tombs, there was a moche elite as well as a warrior. It was confirmed by archaeologists that the warriors had no feet. It is assumed that there were ritual amputations performed to make sure that the warriors could not abandon their post in the afterlife. The Tomb of the Triclinium celebrated the deceased because they were embracing the afterlife. This tomb is an Etruscan chamber tomb. It is located in Italy.