Христиандық миссиялар: Таралу тарихы мен әсері

Христиан миссиясы – дін тарату, білім беру, медициналық көмек көрсету. Миссионерлер шетелге сапарлап, түрлі жобалар жүзеге асырады.

24 мин оқу

100%

Дереккөз: Christian mission — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Христиандық миссионерлік қызмет – христиан дінінің атынан жақтарды уағыздау немесе білім беру, медициналық көмек көрсету сияқты басқа да іс-әрекеттерді жүргізу үшін ұйымдастырылған күш-жігер. Миссиялар көбінесе географиялық шекараларды, яғни адамдар мен топтарды шекаралар арқылы жіберуді қамтиды. Жеке адамдар жіберілсе, олар миссионерлер деп аталады және тарихи тұрғыдан миссионерлік бекеттерде орналасқан болуы мүмкін. Егер топтар жіберілсе, олар миссионерлік топтар деп аталады және миссионерлік сапарларға қатысады. Миссионерлік сапарлардың түрлері: қысқа мерзімді, ұзақ мерзімді, қарым-қатынас орнатуға бағытталған және мұқтаж адамдарға көмек көрсету. Кейбір адамдар өмірін толығымен миссионерлік қызметке арнайды. Миссионерлер христиандық сенімді уағыздайды, кейде қасиетті обрядтарды өткізеді, сондай-ақ гуманитарлық көмек пен қызметтер ұсынады. Христиандық ілімдер (көптеген миссиялар ұстанатын "Махаббат туралы ілім" сияқты) діни сенімді өзгертуді талап етпей-ақ көмек көрсетуге рұхсат береді. Дегенмен, кейбір христиан миссионерлері жергілікті халықтардың геноцидіне қатысқан. Мысалы, АҚШ-тың Калифорния штатында осындай миссиялардың нәтижесінде шамамен 100 000 жергілікті тұрғын немесе халықтың үштен бірі қаза болған делінеді.

Христиандық миссионерлік қызметтің тарихы

Ең алғашқы христиандық миссиясы, Ұлы тапсырма және елшілердің таралуы Екінші храм дәуіріндегі яһудилік ішінде белсенді болды. Ерте христиандарға үлгі болған яһудилікке өту рәсімі болды ма, жоқ па, әлі анық емес; толық мәлімет алу үшін Ерте христиандықтағы сүндет дауы туралы бөлімді қараңыз. Көп ұзамай, христиандық миссияның яһудилер емес адамдарға, яһуди дінінен тысқары тарауы күрделі мәселеге айналды, әсіресе Иерусалим соборында. Әулие Пауыл осы кеңеюдің ерте жақтасы болды және христиандық хабарламаны грек және рим мәдениеттеріне бейімдеді, осылайша оның еврей және яһуди тамырларынан тысқары таралуына мүмкіндік берді. Көптен келе жатқан антикалық дәуірден бастап, көптеген миссионерлік қызметтерді діни ордендердің мүшелері жүзеге асырды. Монастырлар қатаң тәртіпті ұстанып, миссионерлік іске, кітапханаларға және тәжірибелік зерттеулерге қолдау көрсетті, олардың барлығы адамның қайғы-қасіретін азайту және христиан Құдайының даңқын арттыру мақсатында жасалған жұмыстар деп есептелді. Мысалы, несториандық қауымдар Орталық Азияның бір бөлігін, сондай-ақ Тибет, Қытай және Үндістанды жаңарып баптады. Цистерциандықтар Солтүстік Еуропаның көп бөлігін жаңарып баптады, сонымен қатар еуропалық егіншіліктің классикалық әдістерін дамытты. Әулие Патрик Ирландияда көптеген адамдарға ізгі хабарды жеткізді. Әулие Давид Уэльсте белсенділік танытты. Орта ғасырларда Рамон Лулл мұсылмандарға уағыз айту және оларды зорлықсыз аргументтер арқылы христиандыққа көндіру идеясын ұсынды. Мұсылмандарға үлкен миссионерлік шаралар жүргізу туралы оның көрегендігі оның өлімімен бірге жойылды және 19 ғасырға дейін қайта жаңғырған жоқ. Христиандық миссиялардың тарихындағы қосымша оқиғаларды табуға болады.

Орта ғасырлар

Орта ғасырларда христиандық монастырлар мен миссионерлер, мысалы, Әулие Патрик және Прагалық Адалберт, білім мен дінді ежелгі Рим империясының шекарасынан тыс жерлерге таратуға атсалысты. VII ғасырда Ұлы Григорий Англияға, ішінде Августин Кентерберийлік миссионерлерді жіберді, ал VIII ғасырда ағылшын христиандары, әсіресе Әулие Бонифаций, Германияға христиан дінін таратуға күш салды. 563 жылы ирландия-шотланд миссиясы басталды. XIII ғасырдың соңы мен XIV ғасырдың басында Францискан миссионерлері, мысалы Вильгельм Рубрук, Иоанн Монтекорвино және Джованни эд Магнолия, Таяу және Қиыр Шығысқа жіберілді. Олардың саяхаттары оларды Қытайға дейін жеткізді, мақсаты – Монғолдарды, әсіресе Монғол империясының Ұлы хандарын (Қытайдағы ортағасырлық Рим-католик миссияларымен байланысты) дінге көндіру болды. XV ғасырдың соңында португал миссионерлері Батыс Африкадағы Конго патшалығында христиан дінін таратуда сәттілікке жетті. 1491 жылы Конго королі Жоао I христиан дінін қабылдады, оның ақсүйектері мен шаруалары да оның жолын ұстанды. Конго патшалығы келесі екі ғасыр бойы христиан дінінде қалды.

1492 жылдан кейінгі католиктік миссионерлік қызметтер

Испания королевасы Изабелла қаржылаған Христофор Колумб экспедициясының басты мақсаттарының бірі – христиан дінін тарату еді. Жаңа ашылымдар дәуірінде Испания мен Португалия Америка және Азиядағы колонияларында көптеген миссиялар құрды. Ең белсенді ордендер – иезуиттер, августиндер, францискандар және доминикандар болды. Португалдар Африкаға миссионерлік сапарлар ұйымдастырды. Бұл тарихтағы ең белгілі миссиялардың кейбірі. Осы миссиялардың бірқатары империализм мен қанаумен байланысты болса, екіншілері (әсіресе Матео Риччидің Қытайға жасаған иезуит миссиясы) салыстырмалы түрде бейбіт болды және мәдени империализмге емес, мәдени сіңіруге баса назар аударды. Португалия мен Испанияда дін мемлекеттің негізгі бөлігі болды және дін таратудың рухани және дүниелік пайдалары бар деп есептелді. Осы елдер өз аумақтарын кеңейтуге тырысқан жерде миссионерлер де көп кешікпей жетіп келді. Тордесильяс шарты бойынша екі мемлекет әлемді өзінің ықпал ету, сауда және отарлау аймақтарына бөліп алды. Азияны дінге өткізу португалдың отаршылдық саясатымен байланысты болды. 1499 жылдан бастап португалдардың Азиямен саудасы тез табысқа жетті. 1540 жылы иезуиттер Үндістанға келген кезде Гоадағы отарлық үкімет крещение алған христиандарға түрлі жеңілдіктер берді. 1552 жылдан бастап шіркеу иезуиттерді Қытайға және Азияның басқа елдеріне жіберді. Голландия (Батавия) миссиясы кезінде (1592–1853), елдегі Рим-католик шіркеуі қудаланғандықтан, шіркеулер мен епархиялар болған жоқ, ал ел тиімді түрде қауымдарды «станциялар» (staties) деп атаған миссионерлік аймаққа айналды. Statie, көбінесе жасырын шіркеу деп аталады, бұл қауымның ғимаратына да, оның орналасқан жеріне де қатысты.

Протестанттық миссионерлік қызметтер

Реформация 16 ғасырдың басында Еуропада басталды. Бір жүз жылдан астам уақыт бойы католик шіркеуімен күреске ден қойған ерте протестант шіркеулері, жалпы алғанда, "кәпір" елдерге миссионерлік жұмысқа күш салмады. Оның орнына, бастапқыда протестанттық дінді тарату ниетімен христиан елдеріне көбірек назар аударылды, сондай-ақ папалық билікті Антихристпен теңестіруге ұмтылыс жасалды. Келесі ғасырларда протестант шіркеулері миссионерлерді көбірек жіберіп, бұрын Евангелие естімеген халықтарға христиандық жаңалықты жеткізе бастады. Солтүстік Америкадағы үндістерге миссионерлік қызмет көрсеткендердің қатарында Ұлы оянудың (шамамен 1731–1755) белгілі уағызшысы Джонатан Эдвардс (1703–1758) болды. Өмірінің соңында ол мансабының басындағы белсенді өмірден зейнетке шықты. Ол 1751 жылы Хаусатония үндістеріне миссионер болып, олардың мәдени империализмге қарсы тұруын ынтамен қолдады. Бұған қоса, осы кезеңде Христиандық және Миссионерлік Одақ Иерусалимде миссионерлік қызметін бастады.

Методистік миссионерлік қызметтер

Томас Коук (1747–1814), американдық методистердің алғашқы епискобы, «методистік миссионерлік істің әкесі» деп танылды. Жаңадан құрылған Америка Құрама Штаттарында, епископальдық әріптесі Фрэнсис Асберимен бірге, жаңа ғана пайда болған методистік шіркеуді нығайтуға уақыт жұмсағаннан кейін, британдық Кок миссионерлік жұмысқа шықты. Америкада болған кезінде Кок методистердің христиандық миссияларды қолдауын және миссионерлік қызметкерлерді даярлауын арттыру үшін белсенді жұмыс істеді. Кок Үндістанға миссионерлік сапарда қайтыс болды, бірақ оның методистер арасындағы мұрасы – миссияға деген құштарлығы – бүгінгі күнге дейін сақталуда.

Баптисттік миссионерлер

Миссионерлік ұйымдар баптистік қозғалыстың барлық құрлықтарда дамуына көмектесті. Англияда 1792 жылы Кеттеринг қаласында Баптисттік миссионерлік қоғам құрылды. Уильям Кэри 1792 жылы "Мұсылман емес халықтарды дінге көндіру үшін христиандардың шара қолдану міндеті туралы сауалнама" атты кітапшасын жазды және Баптисттік миссионерлік қоғамның алғашқы миссионері болды. 1793 жылы ол Калькуттаға (Колкатта) сапар шекті. Кэридің еңбегі құрғақ теологиялық кітап емес, ол қолжетімді географиялық және этнографиялық деректерді пайдаланып, Евангелиені ешқашан естімеген адамдардың санын анықтап, картаға түсірді. Ол "қазіргі заманғы миссионерлік істің әкесі" және "Үндістанның алғашқы мәдени антропологы" деп еске алынады. АҚШ-та қатаң кальвинизмді ұстанатын "Қатты қабық баптистері", "Миссияға қарсы баптистері" немесе "Ескі мектеп баптистері" барлық миссионерлік кеңестерді, Библия трактаттарын және қосымшалық қоғамдарды Киелі кітапқа қарсы деп санады. Бұл топ Американың оңтүстігінде ең күшті болды. Дегенмен, баптисттік діннің бағыты 1814 жылы Халықаралық миссиялар және 1845 жылы Халықаралық миссионерлік кеңес құру арқылы миссионерлік жұмысты қолдады.

Қытай

1850-ші жылдардың басында басталған миссиялар толқыны ішкі аймақтарға бағытталды, оның бастамашысы британдық Хадсон Тейлор (1832–1905) және оның Қытай ішкі миссиясы (1865–) болды. Кейін Тейлорға Генри Греттан Гиннес (1835–1910) қолдау көрсетті, ол 1883 жылы жергілікті және жаһандық миссияны даярлайтын Клифф колледжін құрды. Тейлор мен Гиннес шабыттандырған миссиялар «сенім миссиялары» деп аталды және Энтони Норрис Гроувстың (1795–1853) идеялары мен мысалына көп қарызды. Тейлор, өте жақын тұрған миссионер, өзінің замандастарының миссионерлерін қытай киімін киіп, үйде қытай тілінде сөйлегенімен ренжітті. Оның кітаптары, сөздері және мысалы көптеген ішкі миссиялардың құрылуына және Студенттік еріктілер қозғалысының (СВМ, 1886 жылы құрылған) пайда болуына әкелді. СВМ 1850 жылдан 1950 жылға дейін ішкі аймақтарға 10 000-ға жуық миссионерді жіберді, олардың көпшілігі зор жеке құрбандықтарға барды. Эндемикалық тропикалық аурулардың кең таралған аймақтарына сапар шеккен СВМ-нің алғашқы миссионерлері, көбінесе өлімге қауіп төніп тұрғанын біліп, барлық мүліктерін қабірге салып алып кетті, себебі олардың 80 пайызы екі жыл ішінде қайтыс болады деп күтті. Қытайдағы миссионерлік қызметті протестант шіркеулері, сондай-ақ француз католик шіркеуі жүзеге асырды. Джон К. Фэрбанктың сөзіне сәйкес: «1860 жылдары елдің ашылуы Қытайды христиандастыруға бағытталған үлкен күш-жігерді жеңілдетті. Ескі негіздерге сүйене отырып, 1894 жылға қарай Рим-католик шіркеуі 750 еуропалық миссионер, 400 жергілікті дін қызметкері және жарты миллионнан астам паствадан тұрды. 1894 жылға қарай жаңа протестант миссионерлік күш-жігері 1300-ден астам миссионерді, негізінен британдықтар мен американдықтарды қолдады және әрқайсысы шіркеу, тұрғын үйлер, көше шіркеулері және әдетте кішкентай мектеп және мүмкін болса аурухана немесе емханасы бар 500-ге жуық станцияны ұстады. Бұл станциялар шамамен 350 түрлі қала мен қалашықта орналасқан. Дегенмен, олар 60 мыңнан аз қытайлықты христиан дініне өткізе алды. 400 миллион халқы бар елде дінге өткізу және мектеп ашуда сәттілік шектеулі болды, бірақ мәдени империализмге қарсы наразылық күшейді. Басты нәтиже – Боксерлік көтеріліс (1899–1901 жж.), оның барысында миссияларға шабуыл жасалып, батыс ықпалын жою мақсатымен мыңдаған қытай христиандары қырғынға ұшырады. Кейбір еуропалықтар қаза тапты, ал көптегендеріне қауіп төнді, және Ұлыбритания басқа державалармен бірге Боксерлерді басып тастаған әскери шабуылға қатысты.

A wave of missions, starting in the early 1850s, targeted inland areas, led by a Briton Hudson Taylor (1832–1905) with his China Inland Mission (1865– ). Taylor was later supported by Henry Grattan Guinness (1835–1910) who founded (1883) Cliff College, which continues to train and equip for local and global mission. The missions inspired by Taylor and Guinness have collectively been called "faith missions" and owe much to the ideas and example of Anthony Norris Groves (1795–1853). Taylor, a thorough going nativist, offended the missionaries of his era by wearing Chinese clothing and speaking Chinese at home. His books, speaking, and examples led to the formation of numerous inland missions and of the Student Volunteer Movement (SVM, founded in 1886), which from 1850 to about 1950 sent nearly 10,000 missionaries to inland areas, often at great personal sacrifice. Many early SVM missionaries traveling to areas with endemic tropical diseases left with their belongings packed in a coffin, aware that 80% of them would die within two years. Missionary activity in China was undertaken by the Protestant churches, as well as the French Catholic Church. According to John K. Fairbank:The opening of the country in the 1860s facilitated the great effort to Christianize China. Building on old foundations, the Roman Catholic establishment totaled by 1894 some 750 European missionaries, 400 native priests, and over half a million communicants. By 1894 the newer Protestant mission effort supported over 1300 missionaries, mainly British and American, and maintained some 500 stations each with a church, residences, street chapels, and usually a small school and possibly a hospital or dispensary in about 350 different cities and towns. Yet they had made fewer than 60,000 Chinese Christian converts. There was limited success in terms of converts and establishing schools in a nation of about 400 million people, but there was escalating anger at the threat of cultural imperialism. The main result was the Boxer Rebellion (1899 1901), in which missions were attacked and thousands of Chinese Christians were massacred in order to destroy Western influences. Some Europeans were killed and many others threatened, Britain joined the other powers in a military invasion that suppressed the Boxers.

Британ империясы

XVIII ғасырда, тіпті XIX ғасырда Британияда тұратын миссионерлер Британ империясын христиандықты қабылдауға арналған құнарлы дала деп санады. Бұл мәселеге Англия шіркеуі, Шотландия пресвитериан шіркеуі және нонконформистер сияқты барлық негізгі конфессиялар қатысты. Бұл құлшыныстың көбісі евангелистік қайта өрлеуден туындады. Англия шіркеуінің ішінде 1799 жылы құрылған Шіркеу миссиялық қоғамы (CMS) бүкіл әлемде, соның ішінде "Орта Шығыс" деп аталатын аймақта қызмет атқарды. Америка революциясына дейін британдық англикандық және методистік миссионерлер Он үш колонияда белсенді болды. Джордж Уайтфилд басқарған методистер ең табысты болды, ал революциядан кейін Америкадағы ең ірі протестанттық ағымға айналған Америкалық методистік ағым пайда болды. Британдық отаршылдар үшін маңызды мәселе - Англия шіркеуінің американдық епископты тағайындау талабы еді; бұл бұрын-соңды болмағандықтан, американдық отаршылдардың көпшілігі оған қарсы болды. Колониялық шенеуніктер діни мәселелерде бейтараптық саясатын ұстанды, тіпті Вирджиния сияқты Англия шіркеуі ресми түрде құрылған, бірақ іс жүзінде жергілікті жай адамдар басқаратын колонияларда да. Американың Тәуелсіздік соғысынан кейін отаршылдар Англия шіркеуінің барлық британдық отарларында, соның ішінде Британдық Солтүстік Америкадағы билігі мен байлығын арттыруға шешім қабылдады. Миссионерлік қоғамдар өздерінің қызметтерін қаржыландырды, олар Колониялық кеңседен бақылауға алынбады. Миссионерлер мен отаршылдар арасында шиеленіс туды. Соңғылары миссионерлердің қырқыс тудыруы немесе жергілікті халықты отаршылдық билікке қарсы шығуға итермелеуі мүмкін деп қорқады. Жалпы алғанда, отарлаушы шенеуніктер христиан дінінің жік салатын күшін енгізуден гөрі жергілікті басшылармен, соның ішінде жергілікті діндермен жұмыс істеуге көбірек бейімділік танытты. Бұл Үндістанда ерекше қиындық тудырды, себебі жергілікті элиталардың өте аз бөлігі христиан дінін қабылдады. Африкада, әсіресе, миссионерлер көптеген жаңа дінге өткендерге ие болды. XXI ғасырда Нигерияда Англиядан да көп англикан шіркеуінің өкілдері болды. Австралиядағы христиандық миссионерлер аборигендерді христиандыққа баулуға, олардың қозғалысын бақылауға және балаларды отбасыларынан айыруға қатысты, бұл "Ұрланған Ұрпақтар" трагедиясына әкелді. Неміс миссионерлері Австралияның отарлануының алғашқы күндерінен бастап лютерандық және басқа миссионерлік станциялар мен мектептерді басқарды. Ең ірі ұйымдардың бірі - 1900 жылдары Батыс Австралияда, Жаңа Оңтүстік Уэльсте және Оңтүстік Австралияда ондаған миссионерлік станциялар мен мектептерді басқарған Біріккен аборигендер миссиясы болды. Миссионерлер білім беруге, медициналық көмек көрсетуге және еуропалық орта таптың құндылықтарын сіңдіру үшін жергілікті халықтың санасын ұзақ мерзімді жаңғыртуға көбірек назар аударды. Олар мектептер мен емханалар ашты. Христиан миссионерлері қоғамдық өмірде белсенді рөл атқарды, әсіресе санитария мен денсаулық сақтауды жақсартуда. Көптеген миссионерлер дәрігерлер болып оқыды немесе Лондондағы Ливингстон колледжінде қоғамдық денсаулық сақтау және тропикалық медицина бойынша арнайы курстардан өтті.

In the 18th century, and even more so in the 19th century, missionaries based in Britain saw the British Empire as a fertile field for proselytizing for Christianity. All the main denominations were involved, including the Church of England, Scottish Presbyterian, and Nonconformists. Much of the enthusiasm emerged from the Evangelical revival. Within the Church of England, the Church Mission Society (CMS) originated in 1799 and went on to undertake activity all around the world, including in what became known as "the Middle East". Before the American Revolution, British Anglican and Methodist missionaries were active in the Thirteen Colonies. The Methodists, led by George Whitefield, were the most successful and after the Revolution an entirely distinct American Methodist denomination emerged that became the largest Protestant denomination in the United States. A major problem for British colonial officials was the demand of the Church of England to set up an American bishop; this was strongly opposed by most of the Americans colonists, as it had never happened before. Colonial officials increasingly took a neutral position on religious matters, even in those colonies such as Virginia where the Church of England was officially established, but in practice controlled by laymen in the local vestries. After the American War of Independence, colonial officials decided to enhance the power and wealth of the Church of England in all British colonies, including British North America. Missionary societies funded their own operations that were not supervised or directed by the Colonial Office. Tensions emerged between the missionaries and the colonial officials. The latter feared that missionaries might stir up trouble or encourage the natives to challenge colonial authority. In general, colonial officials were much more comfortable with working with the established local leadership, including the native religions, rather than introducing the divisive force of Christianity. This proved especially troublesome in India, were very few local elites were attracted to Christianity. In Africa, especially, the missionaries made many converts. As of the 21st century there were more Anglicans in Nigeria than in England. Christian missions in Australia played a part in both indoctrinating Aboriginal Australians into Christianity, and in controlling their movements and removing children from families, leading to the Stolen Generations. German missionaries ran Lutheran and other mission stations and schools, from the earliest days of colonisation of Australia. One of the largest organisations was the United Aborigines Mission, which ran dozens of missionaries and stations in Western Australia, New South Wales and South Australia in the 1900s. Missionaries increasingly came to focus on education, medical help, and long term modernization of the native personality to inculcate European middle class values. They established schools and medical clinics. Christian missionaries played a public role, especially in promoting sanitation and public health. Many were trained as physicians, or took special courses in public health and tropical medicine at Livingstone College, London.

1870 жылдан кейін

1870 жылдары әлемдегі протестант миссионерлері ұзақ мерзімді мақсаттың тәуелсіз, өздігінен басқарылатын, өздігінен қамтамасыз ететін және өздігінен таралатын шіркеулерді құру екенін мойындады. Үшінші әлемде ұлтшылдықтың күшеюі миссионерлердің батыстық әдет-ғұрыптарды үйретіп, жергілікті мәдениетті назарсыз қалдырғанына наразылық білдірген сыншылардың қарсылығын тудырды. 1899–1901 жылдардағы Қытайдағы Боксерлік көтеріліс христиан миссионерлеріне, әсіресе оларға сенгендерге қанаушабуыл шабуылдармен толы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс ресурстарды ауыстырды және Германия империясын жоғалтқаннан кейін көптеген неміс миссионерлерін миссионерлік жұмыстан шығарды. 1930 жылдардағы әлемдік Ұлы депрессия миссионерлік қызметті қаржыландыруға елеулі соққы берді. 1910 жылы Эдинбург миссионерлік конференциясын белсенді СВМ және YMCA жетекшісі, американдық методист миряны Джон Р. Мотт басқарды. Конференцияда евангелизм, Киелі кітапты аудару, шіркеу қолдауын жұмылдыру және жергілікті көшбасшыларды даярлау мәселелері талқыланды. Болашаққа бағытталған конференция қатысушылары әлемдік евангелизм және ынтымақтастық стратегияларын жасады. Конференция миссионерлік іс-әрекеттерде экуменикалық ынтымақтастықты күшейтіп қана қоймай, заманауи экуменикалық қозғалысты іске қосты. Миссионерлік жұмыстың келесі толқынын 1935 жылдары Камерон Таунсенд және Дональд МакГаван есімді екі миссионер бастады. Бұл адамдар бұрынғы миссионерлерге географиялық аймақтарға жеткенімен, тіл немесе әлеуметтік жағдай бойынша миссионерлер жеткен топтардан оқшауланған көптеген этнографиялық топтар бар екенін түсінді. Камерон Киелі кітапты ана тіліне аудару үшін Уиклиф Киелі кітап аудармашыларын құрды. МакГаван Үндістан сияқты елдерде, тіл, мәдениет және касталардың араласуымен бөлінген 4600-нен астам халықтардағы әлеуметтік және мәдени кедергілерді жеңу үшін көпірлер табуға тырысты. Демократиялық реформаларға қарамастан, көптеген мәдениеттерде касталық және әлеуметтік айырмашылықтар әлі де маңызды. Миссионерлік стратегияның маңызды аспектісі – ұлттықтардың өз халқына жетудің жергілікті әдістері. Азияда миссионерлік жұмыстың бұл толқынын Сингапурлық доктор Г.Д. Джеймс, Үндістандық пастор Теодор Уильямс және Кореялық доктор Дэвид Чо сияқты адамдар бастады. Бүгінгі күні миссионерлік жұмыста маңызды күшке айналған «екі үшінші миссионерлік қозғалысы» деп аталатын бұл қозғалыс өркендеп дамуда. Миссионерлер көбінесе жергілікті тұрғындармен жақсы қарым-қатынас орнату үшін немесе оларға көмектесу мақсатында әлеуметтік және денсаулық сақтау қызметтерін ұсынады. Миссионерлер тарапынан мыңдаған мектептер, жетімдер үйлері мен ауруханалар құрылды. Миссионерлер ұсынған қызметтердің бірі – 1935 жылы Филиппинде доктор Фрэнк Лаубах бастаған «әркімге бірді үйрету» сауаттылық бағдарламасы. Бұл бағдарлама содан бері әлемге таралып, көптеген қоғамдардың ең нашар қамтылған мүшелеріне сауаттылық әкелді. Осы кезеңде, әсіресе евангелист және Пятидесятник миссионерлер мұсылмандардың христиан дініне өтуінің айтарлықтай өскеніне куә болды. 2013 жылы жарияланған сұхбатында мұсылмандарға бағытталған маңызды миссионерлік агенттіктің жетекшісі әлемнің «барлық мұсылмандар үшін құтқарылу күні» деп мәлімдеді. Теологиялық консервативті евангелист, Пятидесятник, адвентист және мормон миссионерлері әдетте мәдени империализмнен аулақ болып, жақсы жаңалықты таратуға және Киелі кітапты аударуға назар аударады. Жергілікті тілдерді аудару процесінде миссионерлер олардың арасында тұратын халықтардың мәдениетін сақтау және құжаттау үшін маңызды рөл атқарады. «Миссия» сөзі тарихи тұрғыдан миссионердің тұратын немесе жұмыс істейтін ғимараты, «миссиялық станция» үшін қолданылған. Кейбір колонияларда бұл миссионерлік станциялар жер аударылған немесе бұрынғы көшпелі халықтардың қоныстану орталығына айналды. Әсіресе Австралияның ауылдық аймақтарында миссионерлік станциялар (миссиялар деп аталады) көптеген аборигендердің үйіне айналды. Қосымша оқиғаларды Христиандық миссионерлік іс-шаралардың уақыт жолағынан табуға болады.

By the 1870s, Protestant missions around the world generally acknowledged the long term material goal was the formation of independent, self governing, self supporting, self propagating churches. The rise of nationalism in the Third World provoked challenges from critics who complained that the missionaries were teaching Western ways, and ignoring the indigenous culture. The Boxer Rebellion in China in 1899–1901 involved bloody attacks on Christian missions and especially their converts. The First World War diverted resources, and pulled most Germans out of missionary work when that country lost its empire. The worldwide Great Depression of the 1930s was a major blow to funding mission activities. In 1910, the Edinburgh Missionary Conference was presided over by active SVM and YMCA leader John R. Mott, an American Methodist layperson, the conference reviewed the state of evangelism, Bible translation, mobilization of church support, and the training of indigenous leadership. Looking to the future, conferees worked on strategies for worldwide evangelism and cooperation. The conference not only established greater ecumenical cooperation in missions, but also essentially launched the modern ecumenical movement. The next wave of missions was started by two missionaries, Cameron Townsend and Donald McGavran, around 1935. These men realized that although earlier missionaries had reached geographic areas, there were numerous ethnographic groups that were isolated by language, or class from the groups that missionaries had reached. Cameron formed Wycliffe Bible Translators to translate the Bible into native languages. McGavran concentrated on finding bridges to cross the class and cultural barriers in places like India, which has upwards of 4,600 peoples, separated by a combination of language, culture, and caste. Despite democratic reforms, caste and class differences are still fundamental in many cultures. An equally important dimension of missions strategy is the indigenous method of nationals reaching their own people. In Asia this wave of missions was pioneered by men like Dr G. D. James of Singapore, Rev Theodore Williams of India and Dr David Cho of Korea. The "two thirds missions movement" as it is referred to, is today a major force in missions. Often, missionaries provide welfare and health services, as a good deed or to make friends with the locals. Thousands of schools, orphanages, and hospitals have been established by missions. One service provided by missionaries was the Each one, teach one literacy program begun by Dr. Frank Laubach in the Philippines in 1935. The program has since spread around the world and brought literacy to the least enabled members of many societies. During this period missionaries, especially evangelical and Pentecostal missionaries, witnessed a substantial increase in the number of conversions of Muslims to Christianity. In an interview published in 2013 a leader of a key missionary agency focused on Muslims claimed that the world is living in a "day of salvation for Muslims everywhere." Theologically conservative evangelical, Pentecostal, Adventist and Mormon missionaries typically avoid cultural imperialism, and focus on spreading the gospel and translating the Bible. In the process of translating local languages, missionaries have often been vital in preserving and documenting the culture of the peoples among whom they live. The word "mission" was historically often applied to the building, the "mission station" in which the missionary lives or works. In some colonies, these mission stations became a focus of settlement of displaced or formerly nomadic people. Particularly in rural Australia, mission stations (known as missions) became home to many Indigenous Australians. Additional events can be found at the Timeline of Christian missions.

Жіберуші және қабылдаушы елдер

Үлкен мемлекеттер миссионерлерді шетелге жіберіп қана қоймай, басқа елдерден де қабылдайды. 2010 жылы АҚШ 127 000 миссионерді жіберді, ал 32 400-і АҚШ-қа келді. Бразилия екінші орында тұрды, 34 000 адам жіберіп, 20 000 адам қабылдады. Франция 21 000 адам жіберіп, 10 000 адам қабылдады. Ұлыбритания 15 000 адам жіберіп, 10 000-ын қабылдады. Үндістан 10 000 адам жіберіп, 8 000-ын қабылдады. Басқа ірі жіберуші елдердің қатарында Испания (21 000 адам), Италия (20 000), Оңтүстік Корея (20 000), Германия (14 000) және Канада (8 500) бар. Көптеген миссионерлерді қабылдаған елдердің ішінде Ресей (20 000), Конго (15 000), Оңтүстік Африка (12 000), Аргентина (10 000) және Чили (8 500) есімдері аталады. АҚШ-тағы ең ірі жіберуші ұйым – Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуі. 2019 жылдың мәліметі бойынша, олардың бүкіл әлемде 67 000 толық уақытты жас миссионерлері қызмет етеді, сонымен қатар көптеген егде миссионерлер де ұқсас жағдайларда қызмет етеді. Оңтүстік баптистер қауымы 4 800 миссионерге және 450 көмекші қызметкерге ие, олар АҚШ-та жұмыс істейді. Жылдық бюджет миссионер басына шамамен 50 000 АҚШ долларын құрайды. Дегенмен, соңғы жылдары Оңтүстік баптистердің шетелдік миссионерлік жұмысы (Халықаралық миссионерлік кеңес) тапшылықпен жұмыс істеп, қызмет көлемін 15 пайызға қысқартуда. Олар егде миссионерлерді зейнеткерлікке шығып, АҚШ-қа оралуға ынталандыруда.

Консервативті протестанттардың қазіргі миссионерлік әдістері мен ілімдері

1974 жылғы Лозанна конгресі христиан еместер мен номиналды христиандар арасында евангелистік миссияны қолдайтын қозғалысты тудырды. Ол «миссияны» – «жан-жақты, жергілікті шіркеулерді құру және әлемді өзгерту қозғалысын қалыптастыруға» бағытталған іс ретінде қарастырады. Бұл анықтама Ұлы тапсырмада баяндалғандай, Құдайды танудың Киелі кітаптағы теологиялық маңызды тақырыбымен шақырылады. Анықтама Иса Мәсіхтің қызметінің актілерін қамтиды, ол барлық миссиялар үшін үлгілік мотивация ретінде қарастырылады. Бұл христиандық миссионерлік қозғалысы бірінші ғасырдың апостолдарының үлгісімен шіркеулер құруға ұмтылады. Шәкірттерді дайындау процесі әлеуміздік сипатта болуы тиіс. «Шіркеу» сөзі ғимарат емес, Мәсіхке сенушілердің қауымдастығы ретінде ең кең мағынада түсінілуі керек. Осы көзқарас бойынша, тіпті мәдени тұрғыдан христиан болып табылатын адамдар да «жариялануы» керек. Әртүрлі мәдениеттердің миссионерлерінің шіркеулер құруы өзін-өзі басқаруға, өзін-өзі қамтамасыз етуге және өзін-өзі көбейтуге қабілетті сенушілер қауымдастықтарын құруға әкеледі. Бұл 19 ғасырда Лондон шіркеуінің миссионерлік қоғамынан Генри Венн жасаған танымал «үш өзіндік» формуласы. Әртүрлі мәдениеттердің миссионерлері – бұл өз мәдениеттерінен тыс адамдарға жақсы жаңалықты жеткізуге міндеттенгендер, Мәсіхтің Ұлы тапсырмасында бұйырғандай. Олардың мақсаты – өздерінің сенімдерін түсінікті түрде жеткізу, соның нәтижесінде адамдар Иса Мәсіхтің үйретулерін қабылдап, Оның шәкірттері ретінде өмір сүрсін деген үмітте. Стратегиялық тұрғыдан алғанда, бүкіл әлемдегі көптеген евангелистік христиандар «10/40 терезесіне» назар аударады, ол 10 және 40 градус солтүстік ендігі арасындағы елдер тобын қамтиды және Батыс Африкадан Азияға дейін созылады. Христиандық миссионерлік стратегиялық Луис Буш «10/40 терезесінде» евангелизмге басты назар аудару қажеттігін атап өтті, бұл фразаны ол 1989 жылғы Манила қаласындағы Лозанна миссионерлік конференциясындағы баяндамасында қолданды. Кейде «Қарсылық белдеуі» деп аталатын бұл аймақ әлемнің 35% жерін, әлемдегі ең кедей халықтардың 90% және христиандық туралы ештеңе естімегендердің 95% құрайды. Қазіргі миссионерлік техникалар жетілдірілгендіктен, он-он бес жыл ішінде көптеген жергілікті шіркеулер жергілікті пасторлармен басқарылады, оқытылады, өзін-өзі қамтамасыз етеді және евангелизациялайды. Егер бұрынғы, тиімділігі төмен миссиялардан қалған Киелі кітаптың аудармасы және жоғары пасторлық білім болса, бұл процесс айтарлықтай жылдамдатылуы мүмкін. Бір стратегия – жергілікті мәдени топтарға христиандық ілімдер мен игіліктерді қабылдауға мүмкіндік беру, өйткені (көптеген мәдениеттердегідей) мұндай маңызды шешімдер әдетте топтармен қабылданады. Осылайша, топтағы пікір көшбасшылары топтың көп бөлігін немесе көпшілігін дінге өтуге көндіре алады. Шәкірттікке оқыту, шіркеулер құру және басқа да қазіргі миссионерлік ілімдермен үйлестірілгенде, нәтижесінде мәдениеттің үлкен бөлігінің үдемелі, өзін-өзі қозғалтатын дінге өтуі болады. Типикалық қазіргі миссия – көптеген түрлі миссиялардың бірлескен күш-жігері, көбінесе Faith2Share желісі сияқты бірнеше үйлестіруші миссияларды қамтиды, көбінесе жеке қаржыландыру көздерімен. Бір үлгілі күш-жігер келесідей жүзеге асырылды: Миссионерлік радио тобы мақсатты мәдениеттің негізгі диалектісінде жаңа адамдарды жинап, оларды оқытып, хабар таратады. Хабарламалардың мазмұны синкретизмді болдырмау үшін мұқият бейімделеді, сонымен қатар христиандық Ізгі хабарды мақсатты мәдениеттің табиғи, қалыпты бөлігі ретінде көрсетуге көмектеседі. Хабарламалардың мазмұнына көбінесе жаңалықтар, музыка, ойын-сауық және білім беру тілінде, сондай-ақ таза христиандық мазмұн кіреді. Хабарламалар бағдарламаларды, арзан радиоларды (көктемдік механизмді) және христиандық пошта арқылы хат-хабар курсын номиналды бағамен сататын әдебиет миссиясын жарнамалай алады. Әдебиет миссиясы маңызды және әдетте радио миссиясынан бөлек ұйым болып табылады. Қазіргі әдебиет миссиясы веб-контентке ауысып жатыр, бұл мағыналы (Батыс Еуропа мен Жапонияда сияқты). Бір адам немесе топ хат-хабар курсын аяқтағаннан кейін, олар (мүмкін болса) туысқан мәдени топтан шіркеу құрушы миссионерлік топпен байланысуға шақырылады. Шіркеу құру миссиясы әдетте әдебиет немесе радио миссиясынан бөлек миссия болып табылады. Шіркеу құру миссиясы миссионерлерінің мақсатты тілде еркін сөйлейтіні және қазіргі шіркеу құру техникалары бойынша оқытылғаны талап етіледі. Содан кейін миссионер топты шіркеу құруға жетекшілік етеді. Бұл топтар құрған шіркеулер әдетте үйде жиналатын топтар болып табылады. Мақсаты – қажетті мінез-құлықты дамытуға және рухани өсуге қабілетті ең төменгі ұйымдастыру. Ғимараттар, күрделі миссиялар және басқа да қымбат заттар туралы айтылады, бірақ топ табиғи түрде оларға қол жеткізе алатын өлшемге және бюджетке жеткенше оларға қарсы шығады. Ең маңызды оқыту – қалай христиан болу (Иса Мәсіхке сену арқылы) және содан кейін қалай шіркеу құру (Киелі кітапты оқуға жиналу және қасиеттілік пен құлшылықты орындау), әдетте осы ретпен. Жаңа шіркеулер буыны құрылады және өсу үдемелі түрде басталады. Көптеген жағдайларда, қызы шіркеулер шіркеу құрылғаннан кейін бірнеше айдан кейін құрылады. Ең жылдам өсіп жатқан христиандық қозғалыстарда пасторлық білім «конвейерлік» болып табылады, орталық шіркеулерден қызы шіркеулерге қажеттілікке қарай ағып жатыр. Яғни, шіркеулер құру пасторларды толық оқытуды күтпейді. Шіркеу құрудың ең маңызды бөлігі – көшбасшылықты таңдау және оқыту. Классикалық түрде, көшбасшылықты оқыту семинарияда, Библия колледжінде қымбат тұратын оқуды талап етеді. Қазіргі шіркеу құрушылар бұл нәрсені бағаламаса, себебі бұл шіркеудің өсуін айтарлықтай баяулатады, ал дереу пайда аз. Қазіргі миссионерлік ілімдер семинарияны бағдарламаланған оқу жоспарларымен немесе (ең арзан) талқылау сұрақтарының кітаптарымен және нақты теологиялық кітаптарға қол жеткізумен ауыстырады. Материалдар әдетте көптеген жергілікті көшбасшылар еркін сөйлейтін маңызды сауда тілінде қол жеткізіледі. Кейбір жағдайларда, материалдар ауызша пайдалануға бейімделуі мүмкін. Жаңа пасторлардың теологиялық қажеттіліктері шіркеу құрудың практикалық процедураларының, шағын топтардағы талқылаулардың және ынталандырылған Киелі кітапқа негізделген зерттеулердің үйлесімімен жақсы шешіледі. Мәдениеттің шіркеуінің байлығы артқан сайын, ол табиғи түрде классикалық семинарияларды өздігінен құрады. Тағы бір байланысты миссия – Киелі кітапты аудару. Жоғарыда аталған әдебиет аударылуы керек. Миссионерлер аударманы және сауаттылықты жылдамдату үшін жетілдірілген тілдік техникалармен белсенді түрде тәжірибе жасайды. Киелі кітапты аудару шіркеудің өсуін жеделдетуге көмектеседі, өзін-өзі оқытуға көмектеседі, сонымен қатар христиандық ақпаратты жергілікті мәдениет пен әдебиеттің тұрақты бөлігіне айналдырады. Кейбір миссиялар топтарға аудиомен жету үшін қазіргі жазба техникаларын да пайдаланады, оларға әдебиетпен жылдам жету мүмкін болмайды.

The Lausanne Congress of 1974, birthed a movement that supports evangelical mission among non Christians and nominal Christians. It regards "mission" as that which is designed "to form a viable indigenous church planting and world changing movement." This definition is motivated by a theologically imperative theme of the Bible to make God known, as outlined in the Great Commission. The definition is claimed to summarize the acts of Jesus' ministry, which is taken as a model motivation for all ministries. This Christian missionary movement seeks to implement churches after the pattern of the first century Apostles. The process of forming disciples is necessarily social. "Church" should be understood in the widest sense, as a body of believers of Christ rather than simply a building. In this view, even those who are already culturally Christian must be "evangelized". Church planting by cross cultural missionaries leads to the establishment of self governing, self supporting and self propagating communities of believers. This is the famous "three self" formula formulated by Henry Venn of the London Church Missionary Society in the 19th century. Cross cultural missionaries are persons who accept church planting duties to evangelize people outside their culture, as Christ commanded in the Great Commission (, ). The objective of these missionaries is to give an understandable presentation of their beliefs with the hope that people will choose to following the teaching of Jesus Christ and live their lives as His disciples. As a matter of strategy, many evangelical Christians around the world now focus on what they call the "10/40 window", a band of countries between 10 and 40 degrees north latitude and reaching from western Africa through Asia. Christian missions strategist Luis Bush pinpointed the need for a major focus of evangelism in the "10/40 Window", a phrase he coined in his presentation at the missionary conference Lausanne 1989 in Manila. Sometimes referred to as the "Resistant Belt", it is an area that includes 35% of the world's land mass, 90% of the world's poorest peoples and 95% of those who have yet to hear anything about Christianity. Modern mission techniques are sufficiently refined that within ten to fifteen years, most indigenous churches are locally pastored, managed, taught, self supporting and evangelizing. The process can be substantially faster if a preexisting translation of the Bible and higher pastoral education are already available, perhaps left over from earlier, less effective missions. One strategy is to let indigenous cultural groups decide to adopt Christian doctrines and benefits, when (as in most cultures) such major decisions are normally made by groups. In this way, opinion leaders in the groups can persuade much or most of the groups to convert. When combined with training in discipleship, church planting and other modern missionary doctrine, the result is an accelerating, self propelled conversion of large portions of the culture. A typical modern mission is a co operative effort by many different ministries, often including several coordinating ministries, such as the Faith2Share network, often with separate funding sources. One typical effort proceeded as follows:

A missionary radio group recruits, trains and broadcasts in the main dialect of the target culture's language. Broadcast content is carefully adapted to avoid syncretism yet help the Christian Gospel seem like a native, normal part of the target culture. Broadcast content often includes news, music, entertainment and education in the language, as well as purely Christian items. Broadcasts might advertise programs, inexpensive radios (possibly spring wound), and a literature ministry that sells a Christian mail order correspondence course at nominal costs. The literature ministry is key, and is normally a separate organization from the radio ministry. Modern literature missions are shifting to web based content where it makes sense (as in Western Europe and Japan). When a person or group completes a correspondence course, they are invited to contact a church planting missionary group from (if possible) a related cultural group. The church planting ministry is usually a different ministry from either the literature or radio ministries. The church planting ministry usually requires its missionaries to be fluent in the target language, and trained in modern church planting techniques. The missionary then leads the group to start a church. Churches planted by these groups are usually a group that meets in a house. The object is the minimum organization that can perform the required character development and spiritual growth. Buildings, complex ministries and other expensive items are mentioned, but deprecated until the group naturally achieves the size and budget to afford them. The crucial training is how to become a Christian (by faith in Jesus Christ) and then how to set up a church (meet to study the Bible, and perform communion and worship), usually in that order. A new generation of churches is created, and the growth begins to accelerate geometrically. Frequently, daughter churches are created only a few months after a church's creation. In the fastest growing Christian movements, the pastoral education is "pipelined", flowing in a just in time fashion from the central churches to daughter churches. That is, planting of churches does not wait for the complete training of pastors. The most crucial part of church planting is selection and training of leadership. Classically, leadership training required an expensive stay at a seminary, a Bible college. Modern church planters deprecate this because it substantially slows the growth of the church without much immediate benefit. Modern mission doctrines replace the seminary with programmed curricula or (even less expensive) books of discussion questions, and access to real theological books. The materials are usually made available in a major trading language in which most native leaders are likely to be fluent. In some cases, the materials can be adapted for oral use. It turns out that new pastors' practical needs for theology are well addressed by a combination of practical procedures for church planting, discussion in small groups, and motivated Bible based study from diverse theological texts. As a culture's church's wealth increases, it will naturally form classic seminaries on its own. Another related mission is Bible translation. The above mentioned literature has to be translated. Missionaries actively experiment with advanced linguistic techniques to speed translation and literacy. Bible translation not only speeds a church's growth by aiding self training, but it also assures that Christian information becomes a permanent part of the native culture and literature. Some ministries also use modern recording techniques to reach groups with audio that could not be soon reached with literature.

Рим католиктерінің арасында

Католиктер үшін «миссия» термині Евангелияны жариялау және әлі Мәсіхке сенбеген халықтар мен топтардың арасында шіркеуді құру міндетін орындайтын, шіркеу тарапынан бүкіл әлемге жіберілген Евангелия хабаршыларының ерекше іс-әрекеттерін білдіреді. Ватикан II дүние жүзіндегі католик миссияларына зор әсер етті. Шіркеудің иудаизм және ислам сияқты христиан емес діндермен қарым-қатынасы қайта қарастырылды. Батыста дін қызметкерлеріне және діни өмірге келушілер санының күрт төмендеуі шіркеуді көбірек миряндарға назар аударуға мәжбүр етті. Опус Деи сияқты қауымдар осы қажеттілікті қанағаттандыру үшін құрылды. Инкультурация католиктер үшін миссиологиялық ой-толғамның маңызды тақырыбына айналды. Инкультурация – христиандық хабардың белгілі бір қоғамның мәдени контекстімен кездесуі ретінде түсініледі. Бостандық теологиясы және литургиялық реформалар да 20 және 21 ғасырларда католик шіркеуінің миссиясын қалыптастыру мен оған әсер етуде маңызды рөл атқарды. Миссияға қатысты, Рим Папасы Бенедикт XVI өзінің қызметінде Еуропа мен Солтүстік Американы қайта евангелизациялауды басымдыққа қойды, тіпті Рим католик шіркеуінің жоғары басшылығы мен кардиналдар коллегиясында Латын Америкасы, Африка және Азиядан бұрынғыдан да көп өкілдер бар болғанымен. Осы кезеңде католиктер үшін миссияға қатысты маңызды құжаттар – Папа Павел VI-ның Evangelii nuntiandi және Папа Иоанн Павел II-нің Redemptoris missio еңбектері болып табылады.

Баспа және жаңа медианың қызметі

Христиандық миссионерлік ұйымдар баспа сөзін миссионерлік қызметті жүзеге асыру арнасы ретінде ұзақ жылдар бойы пайдаланып келеді. Елдердің христиандар үшін "жабық" болған кезеңдерде, Киелі кітаптар мен басқа да әдебиеттерді осы елдерге контрабандалық жолмен жеткізуге зор күш жұмсалды. "Ашық есіктер" ұйымын құрған Эндрю бауырлас 1950 жылдары коммунистік елдерге Киелі кітаптарды тымыздан әкеле бастады. Джордж Вервер 1957 жылы "Мобилизация" операциясын құрды. "Plough Publishing" сияқты басқа христиандық баспалар Ұлыбритания мен АҚШ-тағы адамдарға миссионерлік мақсатта тегін кітаптар ұсынады. Киелі кітап қоғамы әлемнің барлық еліне жету үшін Киелі кітаптарды аудару және басып шығарумен айналысады. Қазір интернет христиандық миссионерлік ұйымдарға подкасттар түрінде адамдарға жеңіл әрі ыңғайлы жолмен хабар жеткізуге мүмкіндік береді. Подкасттар – алушыға қауіп төндіруі мүмкін хабарды таратудың жолы болып табылады, себебі нақты подкастты кім жүктегенін анықтау өте қиын. "Жарты ай" жобасының мысалы осыны көрсетеді. "Life Together", "The Sacred" және "Harvest" сияқты басқа подкасттар ел ішіндегі христиандармен қатар, христиан емес адамдарға да арналған.

Кері миссия

Әлемдегі христиан халқының Еуропа мен Солтүстік Америкадан Батыс емес әлемге қарай ықпалдасуы, сондай-ақ африкалықтардың, азиялықтардың және Латын Америкасының Батысқа көшіп кетуі кейбіреулер "кері миссия" деп атаған құбылысқа әкеп соқты. Бұл миссионерлік қозғалыстың бағытын өзгертуді көрсетеді, себебі ол алдыңғы миссионерлік күш-жігердің бағытын кері қайтарады.

Ұйымдар арасындағы миссиялар

ХХІ ғасырдағы жаһандану тәуелсіз христиан ұйымдарына миссионерлік жұмыс пен шәкірттікке бірлесіп аттануға мүмкіндік берді. Кейбір ұйымдар – Тед Эслер басқаратын Иллинойс штатындағы «Миссио Нексус» христиандық консорциумы сияқты, 50 000-ға жуық адамды ұйымдық тұрғыдан біріктіретін ұйымдар. Басқа ұйымдар ортақ қаржыландыру көзімен, миссионерлік жобалардағы ынтымақтастықпен және әлемнің түкпір-түкпіріндегі миссионерлер мен олардың серіктестері арасындағы цифрлық байланыс арқылы біріктірілген, мысалы, Антон Р. Уильямс құрған «GMNF Global Mission Society» ұйымына 25 000 адам біріккен.

Тағы да басқа ұйымдар миссиялық жұмыстың белгілі бір салаларында бірлесу үшін агенттіктермен заңды келісімдерге қол қояды, мысалы «SIMS» ұйымы.

Ауру жұқтыру

Америкаға еуропалық зерттеушілер американдықтардың иммунитеті жоқ афро-еуразиялық ауруларды әкелді, нәтижесінде ондаған миллион адам қаза болды. Миссионерлер, сондай-ақ басқа саяхатшылар да жергілікті халыққа аурулар таратты. Олардың келуіне шешек, қызылша және қарапайым суық тию сияқты жұқпалы аурулар себеп болды. Калифорния университетінің Ирвин қаласындағы Дэвид Иглер миссионерлік қызметті микробтардың таралуына ықпал еткен фактор деп санайды. Дегенмен, ол коммерциялық саудагерлер аурудың басты таратушылары болғанын айтады: басқа аурулар коммерциялық мақсаттағы емес сапарлармен келді; миссионерлік қызмет әрине микробтарды таратуға себеп болды, ал испан жаулап алулары он сегізінші ғасырдың соңына дейін Америка мен Тынық мұхитының бір бөлігінде қауіпті микробтарды таратып, өлімге әкелді. Бірақ 1770-1840 жылдар аралығында ауруды таратқан негізгі фактор сауда кемелері болды, бұл Тынық мұхитында Эммануэль Ле Руй Ладюри атаған "микробтардың әлемдік біртүтастығының" өршуіне алып келді. 1850 жылға қарай Еуропа, Азия және Африка микробтары Тынық мұхитының дерлік барлық халқы арасында тарады.

Көмек және евангелизм

Көбінесе ірі көмек ұйымдары көмек көрсету мен дін таратқанды араластырмау туралы жалпы келісімге келсе, басқалары апаттарды сөз таратудың пайдалы мүмкіндігі ретінде қарастырады. Мұндай оқиғаның бірі – 2004 жылдың 26 желтоқсанында Азияның бір бөлігін қорлаған цунами болды. Техас штатында орналасқан «Азия үшін Ізгі хабар» қауымының президенті К.П. Йоханнан: «Бұл (апат) – Құдай бізге Өз махаббатын адамдармен бөлісуге берген ең үлкен мүмкіндіктердің бірі» деді. Сұхбатында Йоханнан өзінің 14 500 «жергілікті миссионерлерінің» Үндістан, Шри-Ланка және Андаман аралдарында апаттан құтқарылғандарға «Құдай сөзі арқылы осы қиын уақытта үміт табуға» арналған Киелі кітаптар мен буклеттер таратқанын айтты. Таиландтың Краби қаласындағы оңтүстік баптист шіркеуі балықшылардың белгілі бір этникалық тобымен «жақындасу жолын табу үшін дұға ететінін» оңтүстік баптисттік көмек координаторы Пэт Джулиан мәлімдеді. Содан кейін цунами келді, ол Джулианның баптист баспасөз қызметіне айтуынша, «қызмет көрсету және күтім беру үшін керемет мүмкіндік» болды. Барлық евангелистер осы тактикамен келіспейді. «Мұндай дағдарыс кезінде зардап шеккен, қиналған адамдардың әлсіздігін пайдалану дұрыс емес», – деді «Самариялық қалтаның» басшысы, евангелист Билли Грэмнің ұлы Франклин Грэм. «Christian Science Monitor» бұл алаңдаушылықты былай жеткізеді: «Менің ойымша, евангелистер жақсы ниетпен әрекет етеді, бірақ басқа дін өкілдерінің және олардың мәдениетінің қыр-сырын түсінуге тырысу міндетті», – дейді «FaithfulAmerica.org» бағдарламасының директоры Винс Иснер, бұл АҚШ Ұлттық шіркеулер кеңесінің жобасы. Буш әкімшілігі АҚШ-тағы діни ұйымдар мен миссионерлік қоғамдарға көмек пен шіркеуді біріктіруді жеңілдетті. Он жылдар бойы АҚШ саясаты мемлекеттік бағдарламаларды діни прозелитизммен араластырудан сақтауға тырысты. Бұл Конституцияның мемлекеттік дінге тыйым салуын сақтау және көмек алушылардың дініне қарамастан, көмек алудан бас тартпауына кепілдік беру мақсатын көздейді. Бірақ Буш көпшілігін ешкім байқамай қалған бірқатар жарлықтар арқылы осы шектеулердің көп бөлігін алып тастады – бұл діни ұйымдардың жүздеген миллион долларлық қосымша мемлекеттік қаржыландыру алуына жол ашты. Бұл сонымен қатар американдық көмекшілердің әлемнің көптеген бұрыштарына жеткізетін хабарын өзгертуге көмектесті, діни бейтараптықты баса назарлаудан христиан Құдайының шипалық күшімен мақтанып айтуға дейін.

While there is a general agreement among most major aid organizations not to mix aid with proselyting, others see disasters as a useful opportunity to spread the word. One such an occurrence was the tsunami that devastated parts of Asia on December 26, 2004. "This (disaster) is one of the greatest opportunities God has given us to share his love with people," said K. P. Yohannan, president of the Texas based Gospel for Asia. In an interview, Yohannan said his 14,500 "native missionaries" in India, Sri Lanka and the Andaman Islands are giving survivors Bibles and booklets about "how to find hope in this time through the word of God." In Krabi, Thailand, a Southern Baptist church had been "praying for a way to make inroads" with a particular ethnic group of fishermen, according to Southern Baptist relief coordinator Pat Julian. Then came the tsunami, "a phenomenal opportunity" to provide ministry and care, Julian told the Baptist Press news service. Not all evangelicals agree with these tactics. "It's not appropriate in a crisis like this to take advantage of people who are hurting and suffering", said the Rev. Franklin Graham, head of Samaritan's Purse and son of evangelist Billy Graham. The Christian Science Monitor echoes these concerns: "'I think evangelists do this out of the best intentions, but there is a responsibility to try to understand other faith groups and their culture,' says Vince Isner, director of FaithfulAmerica. org, a program of the National Council of Churches USA." The Bush administration has made it easier for U. S. faith based groups and missionary societies to tie aid and church together. For decades, US policy has sought to avoid intermingling government programs and religious proselytizing. The aim is both to abide by the Constitution's prohibition against a state religion and to ensure that aid recipients don't forgo assistance because they don't share the religion of the provider. But many of those restrictions were removed by Bush in a little noticed series of executive orders – a policy change that cleared the way for religious groups to obtain hundreds of millions of dollars in additional government funding. It also helped change the message American aid workers bring to many corners of the world, from emphasizing religious neutrality to touting the healing powers of the Christian God.

Христиандық қарсы талаптар

Миссионерлер Үндістан үкіметінің бірнеше штаттарда «мәжбүрлеу және азғыру» деп түсіндірілетін кең ұғымға негізделіп, ерікті түрде дін ауыстыруды қудалау және қылмыстық қылу үшін заңдар қабылдағанын айтады, бірақ олардың пікірінше, бұл заңдар үкіметтің «мәжбүрлеу және азғыру» анықтамасының кеңдігіне байланысты ерікті түрде дін ауыстыруды қуғынға салу және қылмыстау үшін негізгі құрал ретінде қолданылуда. Христианнан дінге өту үшін немесе оған өту ниетімен алынған кез келген сыйлық – азғыру деп есептеледі. «Шейіттер дауысы» хабарлағандай, көмекші қызметкерлер осы қуғын-сүргіннің салдарынан адамдарға қажетті көмек көрсетуге кедергі келтіріліп отырғанын мәлімдейді. Нью-Делидегі Рим-католик архиепископы Алан де Ластик мәжбүрлеп дін ауыстыру туралы айғақтардың жалған екенін айтады. «Әдетте апта сайын шабуылдар болады, мүмкін, өлімге әкелмейді, бірақ бәрібір зорлық-зомбылық шабуылдары болып тұрады», - дейді Үндістанның Евангелистік қауымдастығының бас хатшысы Ричард Хауэлл. «Олар [Үндістанның биліктегі БЖП партиясы] азшылықтардың қауіпсіздік сезімін тудыратын атмосфера жасады». Нью-Делидегі дінсіз Үнді әлеуметтік институтының директоры Пракаш Луистің сөзіне қарағанда, «Біз діни азшылықтар мен олардың конституциялық құқықтарын шектеуге бағытталған кең ауқымды әрекеттерді көріп отырмыз. Бүгін сенің дін ауыстыруға құқығың жоқ деседі, ертең – белгілі бір жерлерде құдайға табынуға құқығың жоқ деседі». Қазіргі дінге жататын қауымдар, көбінесе құдайға табыну кезінде қуғынға ұшырауда. Мүліктер кейде қиратылып, өртеліп, жергілікті пасторлар зорлық көріп, өлімге қалдырылады. Саяси ғалым Роберт Вудбери протестанттық дінді қабылдаушылардың діни бостандық, білім және демократияны таратуда маңызды рөл атқарғанын айтады. Оның тарихи талдауы толық болғанымен, оған қоса берілген эмпирикалық деректер айқын қайшылықтарға толы. Елена Николова мен Якуб Поланский Вудберидің талдауын жиырма алты баламалы демократия өлшемдерін қолдана отырып қайталайды және демократия өлшемдерінің орташа есептелген уақыт кезеңін ұзартады. Осы екі қарапайым өзгерту Вудберидің нәтижелерін жоққа шығарады. Жалпы алғанда, протестанттық миссионерлік қызмет пен демократияның дамуы арасындағы маңызды байланыс анықталмайды. Африка, Қытай, Гватемала, Үндістан, Индонезия, Корея және басқа да елдердегі христиан миссионерлерінің маңызды үлесі – халықтың денсаулығын жақсарту, гигиенаны енгізу және сабын тарату болды, соның нәтижесінде «тазалық пен гигиена христиан екенін анықтаудың маңызды белгісіне айналды».

Missionaries say that the government in India has passed anti conversion laws in several states that are supposedly meant to prevent conversions from "force or allurement", but are primarily used, they say, to persecute and criminalize voluntary conversion due to the government's broad definition of "force and allurement". Any gift received from a Christian in exchange for, or with the intention of, conversion is considered allurement. Voice of the Martyrs reports that aid workers claim that they are being hindered from reaching people with much needed services as a result of this persecution. Alan de Lastic, Roman Catholic archbishop of New Delhi states that claims of forced conversion are false. "'There are attacks practically every week, maybe not resulting in death, but still, violent attacks,' Richard Howell, general secretary of the Evangelical Fellowship of India tells The Christian Science Monitor today. 'They [India's controlling BJP party] have created an atmosphere where minorities do feel insecure.'" According to Prakash Louis, director of the secular Indian Social Institute in New Delhi, "We are seeing a broad attempt to stifle religious minorities and their constitutional rights Today, they say you have no right to convert, Tomorrow you have no right to worship in certain places." Existing congregations, often during times of worship, are being persecuted. Properties are sometimes destroyed and burnt to the ground, while native pastors are sometimes beaten and left for dead. Political scientist Robert Woodberry claims that conversionary Protestants were a crucial catalyst in spreading religious liberty, education, and democracy. While his historical analysis is exhaustive, the accompanying empirical evidence suffers from severe inconsistencies. Elena Nikolova and Jakub Polansky replicate Woodberry's analysis using twenty six alternative democracy measures and extend the time period over which the democracy measures are averaged. These two simple modifications lead to the breakdown of Woodberry's results. Overall, no significant relationship between Protestant missions and the development of democracy can be established. A major contribution of the Christian missionaries in Africa, China, Guatemala, India, Indonesia, Korea, and other places was better health care of the people through hygiene and introducing and distributing soap, and "cleanliness and hygiene became an important marker of being identified as a Christian".