Кіріспе
2000 жылы Роберт Л. Парктың "Вуду ғылымы: ақымақтықтан алаяқтыққа дейінгі жол" кітабы жарық көрді. Бұл кітап физика профессоры Роберт Л. Парк жазған және ғылыми әдістемеге сәйкес келмейтін зерттеулерді сынап көрсетеді. "Вуду ғылымы" терминін басқа да адамдар қолданған, бірақ академиктер оны көбінесе Паркпен байланыстырады. Парк төмендегі төрт санатты сипаттау үшін вуду сөзін неге қолданғанын түсіндірмейді.
Voodoo Science: The Road from Foolishness to Fraud is a book published in 2000 by physics professor Robert L. Park, critical of research that falls short of adhering to the scientific method. Other people have used the term "voodoo science", but amongst academics it is most closely associated with Park. Park offers no explanation as to why he appropriated the word voodoo to describe the four categories detailed below.
Дәйексөздер
Көптеген адамдар ғылыми сенімдерді методистер, демократтар немесе Чикаго Кубс фанаттары сияқты таңдайды деп түсіндім. Олар ғылымды өздері қалаған әлемге қаншалықты сай келетіндігіне қарай бағалайды. (VIII, IX беттер) [Псевдонауканың] ұстанымындағылар оны ғылым деп санайды, дәл солай сиқыршылар мен сенім арқылы емдейтіндер де өздерінің табиғаттан тыс күштерді шақыра алатынына шын мәнінде сенулері мүмкін. Алғашқыда адал қателік болып көрінетін нәрсе, өз-өзіңді алдаудан бастап, алдамшылыққа дейін дамып келеді. Ақылсыздық пен алдамшылық арасындағы шекара өте жұқа. Себебі, бұл сызықтың қай кезде өтіп кеткенін анықтау оңай емес, мен вуду ғылымы деген терминді олардың барлығын қамтитын термин ретінде қолданамын: патологиялық ғылым, жаңсақ ғылым, жалған ғылым және жалған ғылым. Бұл кітап оқырманға вуду ғылымын тануға және оны сақтап қалуға әрекет ететін күштерді түсінуге көмектесуге арналған. (Баспа 10) Ғылымның адалдығы ғалымдардың өз идеяларын сынап көруге дайындығында және олардың ғылыми әріптестерімен тікелей қарама-қайшылыққа ұшырауында жатыр. (Баспа 16) Американың ғарышкерлері Жердің төменгі орбитасында қалады, науқастың жетістіктерімен айналып өтіп, ешқашан келмейтін пойызды күтіп тұрған жолаушылар сияқты. (Баспа 91) Ғалымдар мен өнертапқыштардың аз бөлігі ғана алдап-арбауға тырысады. Басында көпшілігі үлкен жаңалық жасадым деп ойлайды. Бірақ олар ойлағандай болмайтынын түсінгенде не болады? (Баспа 104) [Американың] өзін-өзі тәрбиелеген генийдің өркөкірек, тартымды құрылымға қарсы күресуінің ерекше американдық аңызы. Олар термодинамика заңдарына қарсы ойын ойнайды. Бұл ойынды ешкім жеңген емес. (138-бет)
[P]ractitioners [of pseudoscience] may believe it to be science, just as witches and faith healers may truly believe they can call forth supernatural powers. What may begin as an honest error, however, has a way of evolving through almost imperceptible steps from self delusion to fraud. The line between foolishness and fraud is thin. Because it is not always easy to tell when that line is crossed, I use the term voodoo science to cover them all: pathological science, junk science, pseudoscience and fraudulent science. This book is meant to help the reader to recognize voodoo science and to understand the forces that seem to conspire to keep it alive. (Page 10)
The integrity of science is anchored in the willingness of scientists to test their ideas and results in direct confrontation with their scientific peers. (Page 16)
America's astronauts have been left stranded in low Earth orbit, like passengers waiting beside an abandoned stretch of track for a train that will never come, bypassed by the advance of science. (Page 91)
Few scientists or inventors set out to commit fraud. In the beginning, most believe they have made a great discovery. But what happens when they finally realize that things are not behaving as they believed? (Page 104)
[T]he uniquely American myth of the self educated genius fighting against a pompous, close minded establishment. (Page 112)
They are betting against the laws of thermodynamics. No one has ever won that wager. (Page 138)
Қабылдау
Мэтт Нисбет «Skeptical Inquirer» журналында «Вуду ғылымына реакция көбінесе оң болды» деп атап өтті. Боб Голдштейн «Nature Cell Biology» журналындағы кітап шолуында Паркті «әдемі рационалды және мистика мен шарлаттан азат әлемді қорғау таланты бар» ғылыми жазушылар Ричард Докинс пен Стивен Джей Гулдқа теңеді. Америкалық химик Николас Турро «кітап қызықты және ойландыратын оқу» деп жазды. Парктің вуду ғылымына қатысты пікірімен келісесіз бе, жоқ па, кітаптың мәні – егер ғалымдар ғылымды халыққа, әсіресе саясаткерлерге таратуда белсенді рөл алса, ғана вуду ғылымының ықпалы азаяды. Математик Малкольм Шерман «American Scientist» журналында кітапқа оң баға беріп, «Парк түрлі жаман («вуду») ғылымды талдап, әшкерелеумен шектелмейді, сонымен қатар ғылыми деректерді бұрмалап немесе назарынан тыс қалдыратын БАҚ пен қоғамдық саясатқа әсер етуге тырысатын адамдардың (оның ішінде ғалымдардың) әрекеттерін көрсетеді» деді. Физик Кеннет Р. Фостер да кітапты оң бағалап, «Парк ғылым туралы ақылды және күмәнді ой білдіретін дауыс» деген қорытынды жасады. «The New York Times» газетіне жазған шолуында Эд Регис оны 1957 жылғы Мартин Гарднердің «Ғылым атынан туындаған әдеттер мен жаңылыстар» кітабымен салыстырып, «Вуду ғылымын лайықты мұрагер» деп атады және түрлі ғылыми талаптардың неге мүмкін емес екенін түсіндіргені үшін мақтады. Робин Макки «The Observer» газетінде оны «тамаша талдау: өткір тілмен жазылған, көрнекті және жаман ниетсіз» деп сипаттады. Рейчел Хей шолуында Парктің гомеопатия, суық термоядерлік синтез және мәңгілік қозғалыс машиналарын сияқты жалған ғылымдарды «шеберлікпен жоққа шығарғанын» жазды, бірақ кітап студенттерге оңай түсініксіз болуы мүмкін. Дегенмен, антропология профессоры С. Элизабет Бёрд оны «ғылыми әдістемені меңгеруі қажет студенттерге» ұсынды. Брюс Левенштейн Парктің патологиялық ғылымды, жалған ғылымды, шарлатандық ғылымды және алаяқтықты бірге «вуду ғылымы» деп біріктіргенін сынап, бұл дұрыс емес екенін айтты, себебі «әрбір санаттың өзі анықтамалық, тарихи және талдамалық қиындықтарға толы». Брайан Жозефсон кітапта «бірқатар «қате сенімдерге» қатысты ресми пікірлер келтірілгенімен, «олардың толық суретті көрсетпейтінін түсіндіретін қосымша ақпарат берілмегенін» айтты.