Кіріспе

Кудус – Tragelaphus туысына жататын екі антилопа түрі:

Кіші куду, Tragelaphus imberbis, Шығыс Африкада кездеседі.
Үлкен куду, Tragelaphus strepsiceros, Шығыс және Оңтүстік Африкада кездеседі.
Екі түр де сыртқы түрімен ұқсас, алайда үлкендері кішілерінен ірілеу. Ересек аталық үлкен кудудың иық биіктігі 2 метрден асады, ал кіші кудудың аталығының биіктігі шамамен 1 метрдей болады. Екеуінің де аталықтарында ұзын, жоғары және сәл артқа қарай иілген, бұрала бұрала тырнақша тәрізді мүйіздер болады.

Этимология

Жануардың атауы 18 ғасырда ағылшын тіліне isiXhosa тілінен iqhude сөзі арқылы, ал одан Afrikaans тілінен koedoe сөзі арқылы келді. Куду немесе куду – бұл антилопаның хоихои және сецвана тілдеріндегі атауы. Трагос (грекше) – ешкіні, ал елафос (грекше) – бұғыны білдіреді. Стрефо (грекше) сөзі "бұру" мағынасын береді, ал стрепфис – "бұрылу". Керас (грекше) – "мүйіз" дегенді білдіреді.

Тіршілік ету ортасы

Кіші кудустар акация және коммифора бұталарына жақын саваннаны мекендейді. Олар қорғану үшін жинақы бұталарға тәуелді, сондықтан оларды ашық кеңістікте сирек көруге болады. Олардың қоңыр және жолақты түсі бұталы жерде жасыруға көмектеседі.

Мінез-құлық

Көптеген басқа антилопалар сияқты, аталық кудуларды еркектер тобында кездестіруге болады, бірақ олар көбінесе жалғыз өмір сүреді. Олардың үстемдік көрсетуі ұзаққа созылмайды және әдетте тыныш өтеді, бір аталық өзін үлкен көрсету үшін жүнін тік қояды. Егер екі аталық мүйіздерін шайқастырса, олар кімнің күші басым екенін анықтау үшін мүйіздерін бірімен бірі бекітеді; осы себепті кудулар жұптасу маусымында мойындарын кеңейтеді. Кейде екі бәсекелес аталық мүйіздерін ажырата алмай қалады, егер ажыраса алмаса, аштықтан немесе сусызданудан өледі. Аталықтары тек жұптасу маусымында, 5-15 кудудан тұратын топтарға қосылғанда, балаларымен бірге көрінеді. Бұзаулар тез өседі және алты айлық болғаннан кейін анасынан тәуелсіз болады. Жүкті аналық бір ғана бала туу үшін үйірін тастап кетеді. Ол жаңа туған баланы 4-5 аптаға жасырып, тек емшектен тамақтандыру үшін ғана қайта оралады, бұл кез келген антилопа түріндегі ең ұзақ сүттен тамақтандыру кезеңі. Содан кейін бұзау анасымен бірге қысқа мерзімге шыға бастайды. 3-4 айлық болған соң, бұзау анасымен үнемі бірге болады, ал шамамен 6 айлық болған соң топқа қайта қосылады. Қауіпке ұшырағанда кудулар көбінесе қашуға тырысады, емес күресуге. Жараланған бұқалар шабуылдаушыға шабуылдап, оны пышақтаудың орнына, мықты мүйіздерінің түбімен соғады. Жараланған аналықтар бір минуттан артық демалыс алмай, көп шақырымға дейін жүгіре алады. Олар күшті соққы бере алады және жабайы иттің немесе шақалдың мойнын немесе арқасын сындыра алады. Олар жақсы секіреді және тұрған жерден 5 фут биіктіктегі қоршаудан асып өте алады.

Диета

Кудус – жапырақтар мен жас бұталарды жейтін малдар. Құрғақ маусымда олар сұйықтық және табиғи қант алу үшін жабайы қарбыз бен басқа жемістерді жейді. Кішкентай куду үлкен кудуға қарағанда су көздеріне аз тәуелді.

Жыртқыш және қауіп-қатерлер

Жыртқыштар, мысалы арыстан, барс, гепард, жабайы иттер, гиеналар, крокодилдер және кейде питон, ересек кудуларды немесе олардың балаларын аулайды. Кудулардың саны адамдар оларды еті, терісі және мүйізі үшін аулауынан, немесе олардың мекендеу орындарын көмір өндіру және шаруашылыққа пайдалануынан да азаяды. Кудулар ірі қара малдың обасына (қазіргі уақытта үй жануарларына вакцина салу арқылы жойылған) өте сезімтал болды, және көптеген ғалымдар бұрынғы кезде осы аурудың қайталап тууы Шығыс Африкада кудулардың санын кемітті деп санайды. Кудулар ұзаққа созылған құрғақшылық кезінде құтыру ауруына шалдығуы мүмкін. Олар жұққан кезде ферма үйлеріне және басқа да ғимараттарға кіруі мүмкін. Жұққан жануарлар тыныш көрінеді және аузынан көбік шығады. Құтырумен ауырған кудулар қорқынышсыз болады, бұқалар кейде тым жақын келген адамдарға шабуылдайды.

Ет

Куду еті бұғы етіне (қарғадай) ұқсас, бірақ жеңіл жабайы және бауырдың дәмі сезіледі. Бұл өте құрғақ және майлы ет болғандықтан, оны құрғатып алмау үшін сақтықпен пісіру қажет.

Музыка мен мәдениетте

Куду мүйізі – кудудың мүйізінен жасалған музыкалық аспап. Оның бір түрі кейде еврейлердің діни обрядтарында шофар ретінде қолданылады. Батыс елдерінде оны скауттар қозғалысының "Wood Badge" оқу бағдарламасының бір бөлігі ретінде кездестіруге болады; мүйіздің үні "Wood Badge" оқу курсының немесе шараның басталуын хабарлайды. Осындай пішіндегі мүйізді футбол жанкүйерлері қолданғанда, оны кудузела ( "куду" және "вувузела" сөздерінің қосындысы) дейді. Куду, сепеди, сецвана және венда тілдерінде "толло" деп аталады, және Ботсвана мен Оңтүстік Африканың Баролонг және Батлхапинг тайпалары үшін тайпалық тотем болып табылады. Куду-тұнны түкіру спортында қатысушылар куду-тұнынан жасалған шарларды түкіреді, ең алысқа түкірген (қозғалысын есептегенде) жеңіске жетеді. Бұл спорт түрі көбінесе Оңтүстік Африкадағы африканер қауымы арасында танымал, және жыл сайын әлем чемпионаттары өткізіледі. Эрнест Хемингуэйдің "Африканың жасыл төбелері" атты деректік кітабында куду аң ауы туралы кеңінен айтылады, ол 1933 жылдың желтоқсанында оның әйелі Полине Пфайфермен бірге Шығыс Африкада өткізген бір айлық сафари туралы баяндайды.