Кіріспе

Синархизм термині көбінесе "бірлескен билік" немесе "үйлесімді билік" дегенді білдіреді. Осы жалпы анықтамадан асып, синархизм және синархия есімдері Виши Франциясында, Италияда, Қытайда және Гонконгта құпия элитаның билігін білдіру үшін, ал Мексикада католиктік теократияны қолдаушы қозғалысты сипаттау үшін қолданылған.

Шығу тегі

Синархия терминін ең алғаш рет қолданған Томас Стэкхаус (1677–1752), ағылшын дін қызметкері, ол бұл сөзді өзінің «Дүниежүзінің бастауынан христиандық діннің орнауына дейінгі Жаңа тарихы» атты еңбегінде пайдаланған (1737 жылы екі томдық түрінде жарық көрген). Бұл дерек Webster's Dictionary (Ной Вебстердің 1828 жылы жарық көрген ағылшын тілінің американдық сөздігі) сөздігінде кездеседі. Вебстердің синархияға берген анықтамасы тек «бірлескен билік немесе егемендік» дегенмен ғана шектелген. Сөздің түбі грек тіліндегі syn – «бірге» немесе «қосымша» және archy – «билеу» деген сөздерінен шыққан. Синархия терминін ерте кезеңде ең көп пайдаланған адам – Александр Сент-Ив д'Альвейдре (1842–1909), ол өзінің «La France vraie» кітабында бұл терминді идеалды үкімет нысаны деп санағанын сипаттаған. Анархистік идеологиялар мен қозғалыстардың пайда болуына жауап ретінде Сент-Ив үйлесімді қоғамға жетелейтініне сенген саяси формула әзірледі. Ол әлеуметтік топтар арасындағы ынтымақтастық арқылы әлеуметтік дифференциация мен иерархияны қорғады, соның ішінде әлеуметтік және экономикалық топтар арасындағы қақтығыстарды басып, анархияға қарсы синархияны жақтады. Атап айтқанда, Сент-Ив үш кеңестен – академиялық, сот және сауда кеңестерінен – тұратын корпоративтік үкіметпен Федералды Еуропаны (соның ішінде барлық интеграцияланған мемлекеттерді) көріп тұрды.

Құпия элитаның билігі

Синархия сөзі, әсіресе француз және испан тілдерінде сөйлейтіндер арасында, көлеңкелі үкімет немесе терең мемлекетті – саяси билік құпия элитаның қолында шоғырланған, алайда олигархиядан өзгеше, ондағы элита халыққа белгілі немесе болуы мүмкін үкімет түрін сипаттау үшін қолданылады.

Виши Франциясы

Бұрынғы OSS офицері Уильям Лангердің айтуынша, соғысқа дейін кейбір француздық өнеркәсіптік және банктік топтар нацистік Германияға бет бұрып, Гитлерді Еуропаны коммунизмнен құтқаратын күш деп қараған. Бұл теория 1941 жылдың 15 мамырында, «Groupe X Crise» тобының бұрынғы мүшесі Жан Кутроның (19 мамыр, 1941 ж. қайтыс болды) өлімінен кейін табылған «Pacte Synarchique» деп аталатын құжатты тану арқылы пайда болды деп есептеледі. Аталған құжатқа сәйкес, 1922 жылы парламентаризмді жойып, оны синархиямен алмастыру мақсатымен «Синархиялық Империя Қозғалысы» құрылған. Бұл «La Cagoule» деп аталатын, өте оңшыл ұйымның француз синархизмінің қарулы бөлімі болғаны және Виши режимінің кейбір маңызды мүшелері синархистер болғаны туралы сенімге әкелді. Виши үкіметі тергеу жүргізіп, «Rapport Chavin» есебін жасады, бірақ «Mouvement Synarchiste d'Empire» қозғалысының бар екендігіне ешқандай дәлел табылған жоқ. Көптеген күдікті синархистер «Banque Worms» банкімен немесе «Groupe X Crise» тобымен байланысты болды; олар адмирал Франсуа Дарланға (1941-1942 жылдары Вишидің премьер-министрі) жақын болды, және бұл Францияның әскери жеңілісін «Banque Worms» банкінің пайдасы үшін синархистер ұйымдастырды деген сенімге әкелді. Бұл сенім жүйесі «үш түрлі белсенділер тобының тарихын біріктіріп, олардың арасында мүлдем болмаған қақтығысты жасаған параноидтік қиялдың туындысы» деп жоққа шығарылды. Көптеген тарихшылар «Pacte Synarchique» құжатының Дарлан мен оның Виши технократтарын әлсірету үшін нацистік Германиямен байланысқан француздық коллаборационистер жасаған алдау екенін айтады. Тек солшыл тарихшы Энни Лакруа Риз ғана синархияның болғанын қорғайды.

Линдон Ларуш

Линдон Ларуш, Ларуш қозғалысының жетекшісі, Александр Сент-Ив д'Альвейдре және Мартинисттер орденімен басталатын, содан кейін маңызды тұлғалар, ұйымдар, қозғалыстар мен режимдерді, оның ішінде нацистік Германия үкіметін де синархистік деп сипаттайды. Ол Ұлы депрессия кезінде халықаралық қаржы институттарының, шикізат картельдерінің және барлау қызметкерлерінің коалициясы Еуропа бойынша фашистік режимдерді орнатқан (және Мексикада да орнатуға тырысқан) – әлемдік тәртіпті сақтау және халықаралық қарыздардан бас тартудың алдын алу мақсатында дейді. Ларуш АҚШ-тың бұрынғы вице-президенті және PNAC мүшесі болған Дик Чейниді заманауи "синархист" деп атайды және "синархистер" "елдердің ресми әскери күштерін жеке қаржыландырылатын халықаралық Waffen SS үлгісіндегі жеке армиялармен алмастыру схемасын" жасап отыр, осы күштерді жетекші қаржы институттары, мысалы, АҚШ Қаржы министрлігі Чейнидің Halliburton компаниясына миллиардтаған қаражат бөлгендей, орналастырады деп мәлімдейді.

Цинь Қытай

Гарвард тарихшысы және синолог Джон К. Фэрбанк 1953 жылы жазған «Қытай жағалауындағы сауда және дипломатия: Келісім-шарт порттарының ашылуы, 1842–1854» атты кітабында және кейінірек жазған еңбектерінде Қытайдағы Цин династиясы кезеңіндегі үкіметтік механизмдерді сипаттау үшін «синархия» терминін қолданды. Фэрбанктың «синархиясы» – бұл Маньчжу және ханьқытайлық элиталарын біріктіріп, шетелдік державаларды жүйеге қосып, оларды Цин әулетінің билігін заңдастыруға мүмкіндік беретін рәсімдер мен құрбандықтар арқылы олардың мүддесін қамтамасыз етудің бірлескен басқару түрі. Ол Цин әулеті, Маньчжу тегінен болғандықтан сыртқы билеушілер саналғандықтан, Қытайда берік саяси базасы болмағандықтан осы стратегияны қажеттілік тудырғандықтан дамытты деп сенді.

Гонконг

Бұл терминді кейбір саясаттанушылар Гонконгтағы британдық отаршылдық үкіметін сипаттау үшін де қолданады (1842–1997). Амброуз Кинг 1975 жылғы «Гонконгтағы саясаттың әкімшілікке сіңірілуі» атты мақаласында колониялық Гонконгтың әкімшілігін «элиталық келісімге негізделген үкімет» деп сипаттады. Онда ол Гонконгтың әкімшілік құрылымының заңдылығына күш түсіре алатын элиталардың немесе күштердің кез келген коалициясы қазіргі жүйеге бейімделіп, жетекші саяси белсенділер, бизнес өкілдері және басқа да элиталық тұлғаларды бақылау комитеттеріне тағайындау арқылы, британдық наградалармен марапаттау арқылы және Гонконгтың ат жарысу клубтары сияқты элиталық институттарға қабылдау арқылы қолданыстағы аппараттың құрамына енгізілетінін айтты. Ол бұл құбылысты Фэрбанктың сөз қолданысын кеңейте отырып, синархия деп атады.

Мексикалық синархизм

Синархия – 1930 жылдардан бері Мексикада құрылған саяси қозғалыстың идеологиясы. Мексикада бұл тарихи тұрғыдан Рим католиктерінің радикалды оңшыл қозғалысы болды, кейбір жағынан фашизмге ұқсас, және 1929 жылдан 2000 жылға дейін Мексиканы басқарған революциялық (PNR, PRM және PRI) үкіметтерінің популистік және секулярлық саясатына қарсы күресті. Ұлттық синархистік одақ (Unión Nacional Sinarquista, UNS) 1937 жылдың мамыр айында католик саяси белсенділер тобы тарапынан құрылды. 1946 жылы, қозғалыстың бұрынғы басшысы Мануэль Торрес Буэноға адал фракциясы Халық күші партиясы (Partido Fuerza Popular) ретінде қайта құрылды. Синархизм 1970 жылдары Мексикалық демократиялық партиясы (PDM) арқылы саяси қозғалыс ретінде қайта жанданды, оның үміткері Игнасио Гонсалес Голлаз 1982 жылғы президенттік сайлауда дауыстардың 1,8 пайызын алды. 1988 жылы Гумерсиндо Маганья да сондай пропорцияда дауыс жинады, бірақ партия кейін жарылып, 1992 жылы саяси партия ретінде тіркеуін жойды. 1996 жылы таратылды. Қазіргі таңда екі ұйым бар, екеуі де өздерін Unión Nacional Sinarquista деп атайды, біреуі франкистік саясатты ұстанады, екіншісі Примо Де Ривераның ұлттық синдикализмін ұстанады. Карлос Абаскаль, Сальвадор Абаскальдың ұлы, Висенте Фокс президенттігі кезінде Мексиканың ішкі істер министрі болды. Көптеген синархистер қазір бұрынғы президенттер Висенте Фокс (2000–2006) және Фелипе Кальдерон (2006–2012) басқарған Ұлттық әрекет партиясының (PAN) белсенді мүшелері.