Кіріспе
Славяндық жеміс брендиі – дәмсон өрігінен жасалған жеміс спирті (немесе жеміс брендиі), көбінесе өрік спирті (немесе өрік брендиі) деп аталады. Slivovitz Орталық, Шығыс және Оңтүстік Еуропада коммерциялық және жеке өндіріс арқылы өндіріледі. Басты өндіруші елдерге Босния және Герцеговина, Болгария, Хорватия, Чехия, Грекия, Венгрия, Солтүстік Македония, Польша, Румыния, Сербия, Словакия, Словения және Украина кіреді. Балқан аймағында сливович ракияның бір түрі саналады. Венгрияда ол палинканың бір түрі, ал Румыния мен Молдавияда – țuică-ға ұқсас pălincă деп есептеледі. Чехия, Словакия, Галиция және Карпат Рутениясында ол Паленка деп аталады. ЮНЕСКО 2022 жылы, географиялық шығу тегі Сербия елінің өтініші бойынша, оны ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұра тізіміне енгізді.
Slivovitz is a fruit spirit (or fruit brandy) made from damson plums, often referred to as plum spirit (or plum brandy). Slivovitz is produced in Central, Eastern and Southern Europe, both commercially and privately. Primary producers include Bosnia and Herzegovina, Bulgaria, Croatia, Czech Republic, Greece, Hungary, North Macedonia, Poland, Romania, Serbia, Slovakia, Slovenia, and Ukraine. In the Balkans, slivovitz is considered a kind of rakia. In Hungary it is considered a kind of pálinka, but in Romania and Moldova it is considered pălincă, similar to țuică. In Czechia, Slovakia, Galicia, and Carpathian Ruthenia it is considered Pálenka. UNESCO put it in a UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists in 2022 on request of the country of geographic origin Serbia.
Этимология
Сливович сөзі протославян тілінен шыққан. *Слива* – "жүзім" (немесе *slíva, śliwka, /шљива*), және кішітеулік жұрнағы *–ica* (чех тілінде *ice*). Әртүрлі жемістерден жасалған спирттік ішімдіктер де осылай аталады. Мысалы, чехтің *мерунька* шабдалы → *меруньковице* шабдал спирті; *броскев* шаңғы → *броскевице* шаңғы спирті. Басқа атаулары: *сливовица, сливовица, шлибовица, шљивовица, сливовица, Schlivowitz, сливовице, сливовица* немесе *сливовка*.
Өндіріс және тұтыну
Негізгі өндіруші елдер – Босния және Герцеговина, Болгария, Хорватия, Чехия, Венгрия, Польша, Румыния, Сербия және Словакия.
Өңірлік атаулар
Бірнеше елдің қорғалған атау тегі туралы талаптарынан кейін, 2007 жылдың қазан айында Еуропалық Одақ ұсыныс жасап, "slivovitz" атауын жалпы атау ретінде қалдырды және жеке елдерге осы атауға өздерінің анықтамасын қосып, шығу тегін қорғау құқығын берді. Сливовиц (slivovitz) әр тілде мынадай атаулармен белгілі: sligovica; śliwowica; şliboviţă; сливовица; шљивовица; слив'янка; және осыған ұқсас спирттік сусындар Австрияда, Канадада, Францияда, Германияда, Швейцарияда, АҚШ-та өндіріледі. Аймақтық атауларына жалпы алма спирті, Pflümli немесе eau de vie de quetsche жатады.
Identical or similar spirits are also produced in Austria, Canada, France, Germany, Switzerland, the United States, and regional names include generic plum spirit, Pflümli, or eau de vie de quetsche.
Дестильдеу процесі
Тек Дамсон шапақтарын ғана дистилляция үшін негізгі жеміс ретінде қолдануға болады. Өндіріс процесінен бұрын, ашыту процесін жылдамдату үшін шапақтарды жеңіл сығуға немесе басқаша бұзуға болады, бірақ олардың дәнді ядроларын зақымдамай; шырынына ашытқы, крахмал және қант қосуға рұқсат етіледі. Содан кейін қоспа ашытылады. Қажетті түпкі өнімге немесе өндіріс аймағына байланысты бір немесе бірнеше дистилляция сатылары болуы мүмкін, ал дистилляттың дәмдік қасиеттерін жақсарту үшін көнеліту әдеттегі жағдай. Кейбір өндірушілер оның Паска мерекесіне сәйкес келетінін, яғни дәнді спирттік ішімдіктерге тыйым салынған кезде тұтынуға жарамды екенін растайтын Hechsher сертификатын алды. Орегон штатындағы Clear Creek сияқты кейбір қазіргі заманғы өндіріс әдістері ащы немесе қышқыл дәмді азайту үшін ашыту кезінде шұбатын қолданбайды. Сливовицаның имитациясы шөп шырыны мен жасанды горький бадам майын қосып жасалады. 2007 жылы Болгария үкіметімен ынтымақтастықта, чехиялық Rudolf Jelinek дистилляция зауыты "Troyanska slivova" және "Tetevenska slivova" тауарлық белгілерін ЕО-да тіркеді. Сол жылы, жеміс дистилляттарының ең ірі еуропалық өндірушісі, жарты жыл бұрын екінші ірі "Destila Teteven" компаниясын сатып алғаннан кейін, Болгарияның ең ірі сливовица шарап зауыты "Vinprom Troyan" компаниясының басым үлесін сатып алды. Дегенмен, чехиялықтар акцизді төмендету үшін спирттің құрамын азайтты. "Vinprom Troyan" өнімдерінің басым бөлігі экспортқа бағытталған. Соңғы 18 жылдан бері Троян қаласында ерекше мереке – Шапақ фестивалі аталып өтеді. Бұл мереке қыркүйек айының соңында Троян қаласында және Троян монастыры орналасқан Орешак ауылында тойланады. Шапақ бұл аймақта әрқашан маңызды өнім болды. 20 ғасырдың басынан бері шапақтан мармелад, песто, құрғатылған шапақ және жеміс массасы жасалып, Батыс Еуропаға экспортталды. Алайда, ерекше бақылау мен тауарлық белгіге иелік болмағандықтан сапасы төмендеді, әсіресе соңғы жылдары. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Польшадағы еврей қауымы да сливовицаны көп көлемде дистилляциялады. Сливовица – Паска мерекесінде танымал спирттік ішімдік болғандықтан, дәстүрлі еврей православие қауымдастықтарында жоғары беделге ие болды. Мемлекеттік дистилляторлар еврей дәстүрлеріне негізделген сливовицаны Пейсаховка түрінде қайта енгізуге тырысты. 1989 жылдан кейін Пейсаховка нарықтан жоғалып кетті. Польшалық дистилляторлар Śliwowica Paschalna және Śliwowica Strykowska (Strykover Slivovitz) өнімдерін өндіруді жалғастыруда, олар кошер сертификатына ие.
Сербия, Босния, Хорватия және Словения
Шлювовица (шљивовица) – ғасырлар бойы Сербияның ұлттық сусындары, ал өрік – ұлттық жемісі. Шлювовица қорғалған атау тегімен (PDO) тіркелген. Серб халқы үшін өрік және оның өнімдері өте маңызды және көптеген дәстүрлі әдет-ғұрыптардың бөлігі болып табылады. Сербиялық дастархан кейде өрік өнімдерімен басталады немесе аяқталады, ал шлювовица аперитив ретінде ұсынылады. Сербияның орталық аймағындағы Шумадия өрік пен шлювовицаға ерекше танымал. 2004 жылы Сербияда 400 000 литрден астам шлювовица өндірілді. 2017 жылы Сербия әлемдегі өрік және жиде өндіруші елдердің қатарында 5-орынды иеленді. Заңдық даулардан кейін, 2007 жылғы келісімге сәйкес "Серб сливовицасы" (/ Srpska šljivovica) Сербияның алғашқы ресми тіркелген ұлттық бренді атанды. Шлювовицаны былғарыға оралған бөтелкеден тікелей ішеді немесе "чоканьчич" (көпше түрі: чоканьчићи) деп аталатын кішкентай стақанда мұздатып ішеді. Златибор аймағында Шлювовица деген қала бар. Сербияда кең таралған суретте мұрты бар шаруа, үстіне шүбара (мех тоқыма бас киім) киіп, былғарыға оралған бөтелкеден шлювовица ішіп отырған бейнеленген. Оның ұраны: "Кока-Кола да, пицца да керек емес, бізге шлювовица ғана жеткілікті!". 2021 жылы Сербияның шлювовицасы Біріккен Ұлттар Ұйымының материалдық емес мәдени мұра тізіміне "адамзат сақтауы тиіс құнды дәстүр" ретінде енгізілді. Словенияда оны сливовка деп атайды. Бұрын адамдар оны таңертеңгі кофемен ішкен (кейбіреулер әлі де солай ішеді).