Жалпы наркоз астындағы сананың сирек асқынуы

Кіріспе

Жалпы анестезияның сирек кездесетін асқынуы

Анестезия кезінде сананы көтеру, сондай-ақ операция кезінде сананы көтеру немесе жалпы анестезия кезінде кездейсоқ сананы көтеру (AAGA) – пациенттер хирургиялық процедуралар барысында сананың әртүрлі деңгейлерін қайта сезінуімен сипатталатын жалпы анестезияның сирек кездесетін асқынуы. Анестезиялық саналылық тәжірибе туралы ұзақ мерзімді естелікке әкелмеуі мүмкін, бірақ кейбір жағдайларда пациенттер операцияға қатысты оқиғаларды нақты еске түсіруі де мүмкін (операциялық саналылық нақты есте сақтаумен). Операция кезінде нақты есте сақтаумен сананы көтеру – сирек кездесетін жағдай, ол әлеуетті түрде ауыр психологиялық салдарларға әкелуі мүмкін. Бұл құбылыс бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен танымал болғанымен, зерттеулер көрсеткендей, оның кездесу жиілігі 0,1–0,2% құрайды. Пациенттер әртүрлі сезімдерді баяндайды, олар нашар, түс көру сияқты күйлерден бастап, толыққанды оянуға, қимылсыз болуға және операция кезіндегі ауырсынуға дейін жетеді. Операция кезінде сананы көтерудің себебі көбінесе пациенттің қажеттіліктеріне сәйкес келмейтін анестетиктердің жеткілікті еместігі болып табылады. Қауіп факторларына анестезиялық факторлар (мысалы, нейромыскулярлық блокадалық препараттарды қолдану, тамырға енгізілетін анестетиктерді қолдану, техникалық/механикалық қателер), хирургиялық факторлар (мысалы, жүрек хирургиясы, жарақат/шұғыл жағдай, кесар тілімі) және пациентке қатысты факторлар (мысалы, төмендеген жүрек-қан тамырларының резерві, есірткіге тәуелділік тарихы, анестезия кезінде сананы көтеру тарихы) жатуы мүмкін. Қазіргі таңдағы анестезия кезіндегі сана мен есте сақтаудың механизмі толыққанды түсініксіз, бірақ көптеген жұмыс гипотезалары бар. Дегенмен, биспектралдық индекс (BIS) немесе анестезияның соңғы тыныс концентрациясы (ETAC) арқылы анестезия деңгейін бақылау операция кезінде сананы көтерудің алдын алуға көмектеседі, бірақ клиникалық сынақтар әлі BIS мониторының ААГА кездесуін азайтатынын көрсетпеген. Жоғары тәуекелге ұшыраған пациенттер үшін бензодиазепиндермен алдын ала емдеу, толыққанды бұлшықет параличінен аулақ болу және пациенттердің күтулерін басқару сияқты алдын алу шаралары да қарастырылады. Диагноз операциядан кейін пациенттерден сананы көтеру эпизодтары туралы сұрау арқылы қойылады және Брайс сауалнамасының өңделген нұсқасымен анықталуы мүмкін. Операция кезінде есте сақтаумен сананы көтерудің жиі кездесетін, бірақ ауыр салдары бар асқынуы – операция кезіндегі оқиғалардан туындаған посттравматикалық стресс синдромының (ПТСР) дамуы. Операция кезінде сананы көтеруді емдеу және ПТСР-дің алдын алу үшін жедел диагноз қою және кеңес беруге, психиатриялық емге бағыттау маңызды.

Awareness under anesthesia, also referred to as intraoperative awareness or accidental awareness during general anesthesia (AAGA), is a rare complication of general anesthesia where patients regain varying levels of consciousness during their surgical procedures. While anesthesia awareness is possible without resulting in any long term memory of the experience, it is also possible for victims to have awareness with explicit recall, where they can remember the events related to their surgery (intraoperative awareness with explicit recall). Intraoperative awareness with explicit recall is an infrequent condition with potentially devastating psychological consequences. While it has gained popular recognition in media, research shows that it only occurs at an incidence rate of 0.1–0.2%. Patients report a variety of experiences, ranging from vague, dreamlike states to being fully awake, immobilized, and in pain from the surgery. Intraoperative awareness is usually caused by the delivery of inadequate anesthetics relative to the patient's requirements. Risk factors can be anesthetic (e. g., use of neuromuscular blockade drugs, use of intravenous anesthetics, technical/mechanical errors), surgical (e. g., cardiac surgery, trauma/emergency, C sections), or patient related (e. g., reduced cardiovascular reserve, history of substance use, history of awareness under anesthesia). Currently, the mechanism behind consciousness and memory under anesthesia is unknown, although there are many working hypotheses. However, intraoperative monitoring of anesthetic level with bispectral index (BIS) or end tidal anesthetic concentration (ETAC) may help to reduce the incidence of intraoperative awareness, although clinical trials have yet to show a decreased incidence of AAGA with the BIS monitor. There are also many preventative techniques considered for high risk patients, such as pre medicating with benzodiazepines, avoiding complete muscle paralysis, and managing patients' expectations. Diagnosis is made postoperatively by asking patients about potential awareness episodes and can be aided by the modified Brice interview questionnaire. A common but devastating complication of intraoperative awareness with recall is the development of post traumatic stress disorder (PTSD) from the events experienced during surgery. Prompt diagnosis and referral to counseling and psychiatric treatment are crucial to the treatment of intraoperative awareness and the prevention of PTSD.

Парализ және бұлшықеттерді жеңілдететін препараттар

Ең үлкен қауіп-қатер – бақылаусыз оқытылушылардың анестезия жүргізуі және бұлшықеттерді парализге түсіретін суксаметониум (сукцинилхолин) немесе нейромискулярлық блокадалағыш препараттарды (бұлшықет релаксанттары) қолдану. Жалпы анестезия кезінде пациенттің бұлшықеттері трахеялық интубацияны немесе хирургиялық кісігуді жеңілдету үшін парализге түсірілуі мүмкін (қарын және кеуде хирургиясы бұлшықеттердің жеткілікті босаңсуымен ғана жасалуы мүмкін). Пациент өзінен-өзі тыныс ала алмайтындықтан, жасанды тыныс алу қолданылуы керек. Парализирлейтін препарат бейсенуге себеп болмайды және пациенттің ауырсынуды сезіну қабілетін жоймайды, бірақ пациенттің тыныс алуына кедергі келтіреді, сондықтан тыныс жолдары (трахея) қорғалуы керек және қанды жеткілікті түрде қышқылмен қамтамасыз ету және көмірқышқыл газын шығару үшін өкпелер желдетілуі керек. Толық парализге түскен пациент қозғала алмайды, сөйлей алмайды, көзін жымырай алмайды немесе басқа да ауырсынуға жауап бере алмайды. Егер нейромискулярлық блокадалағыштар қолданылса, бұл қаңқа бұлшықеттерінің парализіне әкеледі, бірақ жүрек немесе тегіс бұлшықеттерге немесе вегетативті нерв жүйесінің жұмысына әсер етпейді, сондықтан жүрек соғу жиілігі, қан қысымы, ішек перистальтикасы, терлеу және жас шығу өзгермейді. Пациент қиындық туралы сигнал бере алмайды және клиникалық байқағыштықпен анықталуға тиіс ояну белгілерін көрсетпеуі мүмкін, себебі анестезия кезінде қолданылатын басқа да препараттар оларды жоюы немесе басаңдатуы мүмкін. Көптеген хирургия түрлері пациенттің парализіне қатысты талаптар қоймайды. Анестезияланған, бірақ парализге түспеген пациент, егер анальгезия жеткіліксіз болса, ауырсынуды тудыратын стимулға жауап ретінде қозғалуы мүмкін. Бұл анестезия тереңдігінің жеткіліксіз екенін көрсететін ескерту белгісі болуы мүмкін. Жалпы анестезия кезіндегі қозғалыс толық ояулықты білдірмейді, бірақ анестезияның жеңіл екенін көрсетеді. Нейромискулярлық блокадалағыштарды қолданбаған жағдайда да қозғалыстың болмауы міндетті түрде амнезияны білдірмейді.

Жеңіл анестезия

Кейбір операцияларда, мысалы, кесарево қимылында, гиповолемиялық немесе жүрек резерві шектеулі пациенттерде анестезия беруші "жеңіл анестезия" қолдануды көздеп, пациенттерді бұл туралы алдын ала ескертуі керек. Мұндай жағдайларда анестезия тереңдігін дәл анықтау мүмкін болмағандықтан, сананың сақталуы және есте сақтау пайда болуы мүмкін. Анестезиямен айналысатын дәрігер пациенттің қауіпсіздігі мен тұрақтылығын қамтамасыз ету қажеттілігін, оянудың алдын алу мақсатымен салыстырып қарастыруы тиіс. Кейде пациенттің өмірін сақтап қалу үшін жеңіл анестезия қолдану қажет болады. "Жеңіл" анестезия – бұл тамырға немесе ингаляциялық түрде аз мөлшерде дәрілік заттар енгізу, бұл жүрек-қан тамыр жүйесінің қызметінің төмендеуіне (гипотензияға) алып келеді, бірақ анестезия астындағы пациентке "ояу болу" мүмкіндігін береді.

Анестезиологтың қателігі

Адам қателіктеріне интубация кезінде қайталап интубация жасауға тырысу, онда қысқа әрекетті анестетик әсерін жоюы мүмкін, бірақ парализге түсіретін препараттың әсері сақталады; өңешті интубациялау; дәрінің жеткіліксіз дозасы; дәріні қате жолмен беру немесе қате дәрі беру; дәрілерді дұрыс емес ретпен беру; жеткіліксіз мониторинг; науқастың қадағалаусыз қалдырылуы; вентилятордан түтікшелердің ажырауы және бүгілуі; анестезия машинасының ингаляторларын ұшқыш анестетикпен толтырмау жатады. Басқа себептерге белгілі емес әдістермен таныс болмау, мысалы, көктамырлық анестезия схемалары, және тәжірибесіздік кіреді. Оянудың көптеген жағдайлары тәжірибесіздік пен нашар анестезия техникасынан туындайды, бұл жоғарыда аталғандардың кез келгені болуы мүмкін, сонымен қатар «қалыпты» практика шегінен тыс деп сипатталатын техникаларды да қамтиды. 2007 жылы Америкалық Анестезиологтар Қоғамы осы тәуекелдерді азайту үшін анестезия мамандары мен ауруханалар жасауы керек қадамдарды көрсететін практикалық ұсыныстарды жариялады. Австралия және Жаңа Зеландия Анестезиологтар Колледжі сияқты басқа қоғамдар да осы нұсқаулардың өз нұсқаларын жариялады. Ояну ықтималдығын азайту үшін анестезиологтар жеткілікті біліммен қамтамасыз етілуі керек және оқу кезеңінде бақылауда болуы керек. Анестезия тереңдігін бақылайтын құралдар, мысалы, биспектралды индекс мониторингі, жеке қолданылмауы керек. Қазіргі зерттеулер ААГА-ның пайда болуын жоғарыда аталған тәуекелдердің жиынтығымен, сондай-ақ ОПД-ның, анестезия медбикелерінің, денсаулық сақтау көмекшілерінің және анестезиологтардың тиімсіз тәжірибесімен байланыстырады. Хирургия алдындағы күшті алаңдау есінен тануды болдырмау үшін қажетті анестезия дозасын арттыруы мүмкін.

Седациялық әрекет

Әр түрлі сана деңгейлері бар. Толық ояулық және жалпы анестезия – спектрдің екі шеткі нүктесі. Аң-сезімді седация және бақыланатын анестезиялық күтім (MAC) – пациенттің седация дәрежесіне қарай, спектрдің ортасындағы сана деңгейін көрсетеді. Бақыланатын анестезиялық күтімге жергілікті анестезияны дозалаумен қатар седация және анальгезия қолданылады. Ояулық/ояу болу міндетті түрде ауырсынуға немесе дискомфортқа алып келмейді. Аң-сезімді седацияның немесе MAC-тің мақсаты – пациенттің бұйрықтарды орындай алу қабілетін сақтай отырып, қауіпсіз және жайлы анестезия жасау. Кейбір жағдайларда жалпы анестезия, яғни пациенттің толыққанды ес-түссіздігі қажетсіз немесе тиімсіз болуы мүмкін. Мысалы, кесарево тілімінде мақсат – анаға нейраксиалдық анестезия арқылы жайлылық сыйлау, бірақ оның санасын сақтап, баланың дүниеге келуіне қатысу мүмкіндігін беру. Басқа жағдайлар да болуы мүмкін, олар минималды инвазивті немесе таза диагностикалық (сондықтан дискомфортты емес) процедураларды қамтиды. Кейде пациенттің денсаулығы жалпы анестезияның стресіне шыдамайды. MAC-ті жалпы анестезиямен алмастыру туралы шешім күрделі болуы мүмкін, ол жеке жағдайларды мұқият қарастыруды және пациенттің пікірін ескеруді қажет етеді. Аң-сезімді седация немесе бақыланатын анестезиялық күтім алған пациенттер ешқашан естеліксіз қалмайды. Пациент процедураны есінде сақтау-сақтамауы анестезия түріне, дозасына, пациенттің физиологиясына және басқа факторларға байланысты. Бақыланатын анестезиядан өткен көптеген пациенттер қолданылған анестетик мөлшеріне байланысты терең амнезияға ұшырауы мүмкін. Кейбір пациенттер биопсия және колоноскопия сияқты кішкентай процедуралар үшін седация алады және олар ұйықтап жатыр деп естиді, бірақ шындығында оларға жалпы анестезияға қарағанда белгілі бір деңгейде сананы сақтайтын седация жасалады.

Жады

Жаңа зерттеулер жалпы анестезиядан кейін адамдардың не есінде қалатынын тексеру үшін жүргізілді, анестезияның ояулығын жақсырақ түсіну және пациенттерді осы жағдайға ұшыраудан қорғау мақсатында. Жады – бұл бір ғана қарапайым нәрсе емес, ол көптеген күрделі бөлшектер мен байланыстардың жүйесі. Қазіргі уақытта жады екі негізгі тармаққа бөлінеді. Біріншісі – нақты немесе саналы жады, ол бұрынғы тәжірибелерді саналы түрде еске түсіруді білдіреді. Мысалы, өткен аптада не істегеніңізді есіңізде сақтау – нақты жадтың мысалы. Анестезия алған пациентке дәрігер операциядан кейін, анестезия кезінде қандай дауыстарды немесе сөздерді естігенін еске түсіре ала ма деп сұрауы мүмкін. Бұл тәсіл "еске алу тестісі" деп аталады, себебі пациенттерден операция кезінде болған жағдайларды еске алулары сұралады. Екіншісі – имплицитті немесе санасыз жады, ол бұрынғы тәжірибелердің нәтижесінде болатын мінез-құлықтағы немесе өнімділікттегі өзгерістерді білдіреді, бірақ бұл тәжірибелерді саналы түрде еске түсірмей. Мысалы, операциядан кейін пациенттерге операция кезінде қандай сөздер естілгенін анықтауды сұрайтын тану тестісі. Келесі жағдай мысал ретінде келтіріледі. Пациенттер анестезия кезінде "зейнетақы" деген сөзді қамтитын сөздер тізімімен таныстырылды. Операциядан кейін, оларға үш әріптен тұратын PEN сөз тіркесі ұсынылып, осы әріптермен басталатын алғашқы сөзді айтулары сұралды. Олар "қалам" немесе "жарты арал" сияқты сөздерге қарағанда "зейнетақы" сөзін жиірек айтты. Кейбір зерттеушілер қазір пациенттермен операциядан кейін сұхбаттасып, анестезия ояулығының жиілігін анықтауға тырысуда. Анестезиологтың операциядан кейін пациентті қарап, оның ояу болмағанын тексеруі – жақсы тәжірибе. Көптеген пациенттер өз тәжірибелерінен қатты алаңдамаса, тікелей сұрамаса, ояулық жағдайларын хабарламайды. Көптеген алаңдаған пациенттер ояулығын хабарлайды, бірақ анестезиологтар мен ауруханалар мұндай жағдайды мойындамайды. Зерттеулер көрсеткендей, кейбір пациенттер операциядан кейін бір-екі апта өткен соң ғана ояулықты еске алады. Сондай-ақ, кейбір пациенттерге операция кезіндегі жағдайларды еске түсіру үшін толыққанды сұхбат қажет, бірақ бұл жағдайлар ауыр емес жағдайларға қатысты. Кейбір зерттеушілер анестезия ояулығының жеңіл операцияларда сирек кездесетінін, бірақ күрделі операцияларда жиірек кездесетінін анықтады және мұндай жағдайларда ояулық мүмкіндігі туралы ескерту жасау – жақсы тәжірибе.

New research has been carried out to test what people can remember after a general anesthetic, in an effort to understand anesthesia awareness more clearly and help to protect patients from experiencing it. A memory is not one simple entity; it is a system of many intricate details and networks. Memory is currently classified under two main subsections. Explicit or conscious memory, which refers to the conscious recollection of previous experiences. An example of explicit memory is remembering what you did last weekend. When it comes to an anesthetized patient, a doctor may ask the patient after undergoing general anesthesia if he or she could remember hearing any distinct sounds or words while under anesthesia. This approach is called a "recall test" because patients are asked to recall any memories they had during surgery. Implicit memory or unconscious memory, which refers to the changes in performance or behavior that are produced by previous experiences but without any conscious recollection of those experiences. An example of this is a recognition test, where patients are asked to determine, after surgery, which of a selection of words could be heard to during the surgery. The following scenario is an example. Patients were exposed during anesthesia to a list of words containing the word "pension". Postoperatively, when presented with the three letter word stem PEN and asked to supply the first word that came to their minds beginning with those letters, they gave the word "pension" more often than "pencil" or "peninsula" or others. Some researchers are now formally interviewing patients postoperatively to calculate the incidence of anesthesia awareness. It is good practice for the anesthesiologist to visit the patient after the operation and check that the patient was not aware. Most patients who were not unduly disturbed by their experiences do not necessarily report cases of awareness unless directly asked. Many who are greatly disturbed report their awareness but anesthesiologists and hospitals deny that it has happened. It has been found that some patients may not recall experiencing awareness until one to two weeks after undergoing surgery. It was also found that some patients require a more detailed interview to jog their memories for intraoperative experiences but these are only untraumatic cases. Some researchers have found that while anesthesia awareness does not commonly occur in minor surgeries, it may occur more frequently in more serious surgeries, and that it is good practice to warn of the possibility of awareness in those cases where it may be more likely.

Алдын алу

Қажеттілік болмаған жағдайда параличтейтін препараттардан аулақ болу, дәрі-дәрмектерді, дозаларды және жабдықтарды мұқият тексеру, тиімді мониторинг және жағдай барысында ұқыпты қадағалау арқылы ояу болу қаупі азаяды. Аң-сезімін бақылау үшін Алыс қол әдісі (IFT) қолданылуы мүмкін; бұл әдіс бұлшықеттерді босаңсытатын препараттарды енгізу алдында науқастың жоғарғы жағына турникет таңуды қамтиды, соның арқасында қолды әлі де саналы түрде қозғалта алуға болады. Бұл әдіс сананы бақылаудың басқа тәсілдерін бағалау үшін эталондық стандарт ретінде қарастырылады. Медициналық қызметкерлер пациенттің есінде ме, жоқ па екенін білмейтіндіктен, олар саналы пациентке қатысты болатын кәсіби мінез-құлықты сақтауы ұсынылады.

Мониторлар

Соңғы жетістіктер сананы бақылау құрылғыларын жасауға мүмкіндік берді. Әдетте, бұл құрылғылар ми қабығының электрлік белсенділігін көрсететін ЭЭГ-ні бақылайды, ол оянғанда белсенді, ал анестезия кезінде (немесе табиғи ұйқыда) тыныш болады. Мониторлар ЭЭГ сигналын әдетте бір санға дейін өңдейді, онда 100 – толыққанды ессіздіктегі пациентті, ал 0 – электрлік белсенділіктің жоқтығын көрсетеді. Жалпы анестезия көбінесе 60 мен 40 арасындағы санмен белгіленеді (бұл қолданылатын нақты жүйеге байланысты). Қазіргі таңда коммерциялық түрде қолжетімді бірнеше монитор бар. Бұл жаңа технологияларға биспектрлік индекс (BIS), ЭЭГ энтропиясын бақылау, естілу арқылы шақырылған потенциалдар, сондай-ақ SNAP мониторы және Narcotrend мониторы сияқты бірнеше жүйелер кіреді. Бұл жүйелердің ешқайсысы да қателеспейді. Мысалы, олар жас ерекшеліктерінде (мысалы, жаңа туған нәрестелер, сәбилер немесе қарт адамдар) сенімді емес. Екіншіден, азот тотығы сияқты кейбір препараттар анестезияны тудыруы мүмкін, бірақ монитордың көрсеткішін өзгерте бермейді. Бұл препараттардың молекулалық әрекеті (NMDA рецепторларының антагонисттері) дәстүрлі препараттардан өзгеше, және олар ми қабығының ЭЭГ белсенділігін аз басады. Үшіншіден, олар басқа биологиялық потенциалдардың (мысалы, ЭМГ) немесе сыртқы электрлік сигналдардың (мысалы, электрохирургия) кедергісіне ұшырауы мүмкін. Осы себепті, әрбір пациент пен әрбір анестезияның тереңдігін сенімді түрде бақылайтын технология әлі әзірленбеген. Бұл, 2016 жылғы жүйелі шолу мен мета-талдаудың хирургия кезіндегі сананың жоғалу тәуекеліне анестезия тереңдігін бақылау мониторларының әсері стандартты клиникалық бақылаудан ешқайсысы кем емес деген қорытындыға келгенін түсіндіруі мүмкін.

Өрлеу

Анестезияға байланысты ес-түс келу жиілігі өзгермелі; шамамен 0,2%-дан 0,4%-ға дейін науқастарда осы құбылыс байқалады. Бұл айырмашылық хирургиялық ортаға және науқастың физиологиялық жағдайына байланысты; жалпы хирургияда 0,2%, кесарево кесу кезінде шамамен 0,4%, жүрек хирургиясы кезінде 1%-дан 2%-ға дейін, ал жарақат алғандарға анестезия жасалғанда 10%-дан 40%-ға дейін жетеді. Олардың көпшілігі ауырсыну сезінбейді, бірақ үштен бірі ауырсынуды сезінеді, оның спектрі эндотрахеальды түтік салдарынан туындаған тамақ ауруынан бастап, кесу орнындағы қатты ауырсынуға дейін барады. Нейромышекеттік блокада қолданылмаған жағдайда, ес-түс келу жиілігі екі есеге төмендейді. Себебі, бұлшықтарды босаңдырмайтын препаратсыз науқас қимылдайды, ал анестезиолог анестезияны күшейтеді. Бір зерттеуде бұл құбылыс 0,13% науқаста немесе 1000 науқастың арасында 1-2 кісіде кездеседі деп көрсетілген. Дегенмен, қарама-қайшы деректер де бар, өйткені тағы бір зерттеу 211 842 науқастың мәліметтерін қарағаннан кейін, бұл құбылыс 0,0068% жиілікпен сирек кездеседі деп мәлімдеген. Жағдайларда ес-түс келуді анықтау үшін операциядан кейін анестезиологпен әңгімелесу кең таралған тәжірибе. Егер ес-түс келу туралы хабарланса, дереу жағдайды қарап шығып, аппараттың, дәрі-дәрмектің немесе оператордың қателігін анықтау жүргізіледі.

Нәтижелері

Толыққанды ес-түс сақтайтын пациенттер операция кезіндегі шектен тыс ауыру салдарынан ауыр психикалық жарақат алған болуы мүмкін. Кейбір пациенттерде посттравматикалық стресс бұзылысы (ПТСР) дамиды, бұл ұзақ мерзімді салдарларға, мысалы, қорқынышты түстерге, түнгі үрейге, қайта тірілген оқиғаларға, ұйқысыздыққа және кейде тіпті өзіне қол жұмсауға әкеледі. Кейбір жағдайларда пациент операция кезіндегі қателіктерге көңіл жеткізе алады. 2002 жылы Швецияда жүргізілген зерттеуде анестезия кезінде ес-түс сақтаған деген диагноз қойылған 18 пациент шамамен 2 жыл бойы бақылауда болды. Сұхбатқа қатысқан тоғыз пациенттің төртеуі психиатриялық/психологиялық салдарлардан әлі де ауыр түрде зардап шегуде. Бұл пациенттердің барлығы ес-түс сақтаған кезде алаңдаған, бірақ тек біреуі ғана ауырсыну сезінгенін айтты. Тағы үш пациентте жеңіл психикалық белгілер байқалды, бірақ олар күнделікті өмірмен қатар жүре алды. Екі пациент ес-түс сақтау эпизодынан қалған ұзақ мерзімді салдарлардың болмағанын мәлімдеді.

Қоғам және мәдениет

"Оян!" – 2007 жылғы анестезиялық ояну туралы фильм. "Анестезия" – анестезиялық ояну туралы түсінікпен байланысты марапатқа ие болған қорқынышты фильм. "Return" – анестезиялық ояну туралы корей триллері. "Nip/Tuck" сериалының бір эпизодында Рия Рейнольдс есімді әйел бетіндегі тыртықтарды жою операциясы кезінде анестезиялық оянуды басынан өткізеді. "Грейдің анатомиясы" сериалының алтыншы маусымындағы "Махаббат пен сенім күйі" эпизодында пациент ішіндегі ісік алынып жатқанда оянып, оқиғаның барлығын толық есте сақтайды. "Under" – 2006 жылғы анестезиялық ояну туралы фильм. 2014 жылғы Боливудтың "Жүрексіз" фильмінде пациент жүрек трансплантациясы кезінде толық ояу күйде болады. 2016 жылғы Жаңа Зеландияның ауруханалық драмалық сериалы "Shortland Street" эпизодында пациент бетін жаңарту операциясы кезінде толық оянуды басынан өткізеді. Кэрол Вайхер – операция кезінде анестезиялық оянуды басынан өткізіп, соны есте сақтаған американдық белсенді.