Кіріспе

Фрэнк Ричардс жасаған ойдан шығарылған мектеп оқушысы Уильям Джордж Бантер – Чарльз Гамильтонның Франк Ричардс деген псевдониммен жазған ойдан шығарылған мектеп оқушысы. Ол 1908 жылдан 1940 жылға дейін «The Magnet» балалар журналында жарияланған, Кенттегі Грейфриарс мектебінде өтетін оқиғаларда есімдерін табады. Бұл мектеп – толығымен ойдан шығарылған ағылшын жеке мектебі. Кейіпкер романдарда, телеарналарда, сахналық қойылымдарда және комикстерде пайда болған. Бантер Грейфриарс мектебінің төменгі төртінші сыныбында оқиды, бұл сынып Remove деп аталады, және ондағы оқушылардың жасы 14-15 аралығында болады. Грейфриарс оқиғаларында уақыт тоқтап тұрғандай: оқырман жыл мезгілдерінің өзгеруін байқаса да, кейіпкерлердің жасы өзгермейді және олар бір сыныпта қалады. Алғашқыда маловаты кейіпкер болған Бантердің рөлі жылдар өте кеңейді, оның қимылдары оқиғаға комедиялық түс беру үшін және сюжетті дамыту үшін жиі қолданылды. Бантердің ерекше белгілері – оның шексіз ашкөздігі, жеке басын ойлауы және семіздігі. Ол көп жағынан жағымсыз кейіпкер. Тамаққа құмарлығынан бөлек, ол түсініксіз, жалқау, нәсілшіл, тыңшы, алдаушы, мақтанқор және өзімшіл, бірақ өзінің бұл кемшіліктерінен бейхабар. Оның ойынша, ол әдемі, талантты және табиғатынан аристократ жас жігіт, ал оның төңірегінде қарапайым "адамдар" бар. Оның жаман мінез-құлықтарын бірнеше жақсы қасиеттерімен жабуға болады, соның ішінде басқаларға көмектесудегі сирек кездесетін, бірақ шынайы батылдығы; өте сирек табысқа жеткен кезде жомарттығы; және ең бастысы, анасына деген шынайы махаббаты мен қамқорлығы. Бұл қасиеттерінің бәрі, Бантердің тоқтаусыз оптимизмімен, оның күлкілі түрде ашық өтірігімен және мектеп мұғалімдерінен және сыныптастарынан оның жасағандарын жасыруға жасаған сәтсіз әрекеттерімен бірге, кейіпкерді өте қызықты, бірақ түсініктіксіз етеді.

Шығу тегі

Чарльз Гамильтон 1890 жылдардың соңында жарық көрмеген әңгіме үшін кейіпкерді ойлап тапты. Ол Бунтердің үш адамнан шыққандығын айтты: семіз редактор, нашар көретін туысы және үнемі қарыз алуға тырысатын туысы. Семіз редактордың кім екені белгісіз: әртүрлі дереккөздер Льюис Росс Хиггинсті, бірнеше юмористик журналдың редакторын, немесе Перси Гриффитті, «The Magnet» журналының алғашқы редакторын көрсетіп тұрады. Нашар көретін туысы – Гамильтонның кіші әпкесі Уна, ол бала кезінен көру қабілеті нашар болған және оған сәл бақа сияқты қарап тұратын. Ал екінші туысы – оның ағасы Алекс, ол ешқашан келмеген чек күтіліп отырғандықтан, "әдетте бір-екі фунт қарыз алуға құштар" болған.

Магниттік оқиғалар

Билли Бантер 1908 жылдан 1940 жылға дейінгі 32 жылдық кезеңде жарияланған The Magnet журналының 1683 санының 1670-інде пайда болды. Ол 1908 жылы жарық көрген «Гарри Уортонның қалыптасуы» (Magnet №1) атты журналда маловаты кейіпкер ретінде таныстырылды, бірақ автор Чарльз Гамильтон оның комедиялық мүмкіндіктерін байқағаннан кейін, оқиғалардың басты кейіпкерлерінің біріне айналды. Джордж Оруэлл оны "шынғын туынды" деп сипаттап, "тігіс шалбары, үнемі соққыға ұшырайтын бут пен таяқтары, тамақ іздеудегі ептілігі, ешқашан келмейтін пошталық төлемдері оны Ұлыбритания туы көтерілген әр жерде танымал етті" деді. Грейфриарс мектебіндегі оқиғалардан өзге, ол Қытай, Үндістан, Египет, Бразилия, Голливуд және Оңтүстік теңіздерге жасаған саяхаттарды қамтыған көптеген серияларда да көзге түсті.

Бунтер сюжет жүргізушісі ретінде

Магнит оқиғаларының алғашқы он бес жылында Бунтер көпшіліктің бірі болды. 1920-ші жылдардың ортасынан бастап, Гамильтон Бунтердің комедиялық әлеуетін күшейткен сайын, ол оның қимылдары арқылы сюжеттерді бастап, дамытуға кірісті. Бунтер кілт тесігінен, пойыз купесінде билет бақылаушысынан жасырынғанда орындықтың астынан, немесе тамағын ұрлаған ашуланған адамнан үстел астынан құпия сөздерді немесе әңгімелерді еститін. Ол мұндай ақпаратты әрдайым тарататын. Бунтер хаттарды ұрлап алып, олардың адресаттарына жетіспеуіне себеп болатын. Бунтердің қуыршақ сөйлеу шеберлігі басқа кейіпкерлер арасында жанжал тудыратын. Ол көбінесе басты кейіпкер болмаса да, комедиялық аралық және сюжетті дамытушы ретінде оның ықпалы әрқашан сезіліп тұратын. 1934 жылғы "Құпия жетілік" сериясындағы барлық сюжет Бунтердің ақымақтығынан басталады, ол жол апатына себеп болып, бірнеше басты кейіпкерлерді ауруханаға түсіреді.

Бунтер басты кейіпкер ретінде

"Магнит" дәуірінде Билли Бантер соғыстан кейінгі дәуірдегідей тұрақты басты кейіпкер емес еді. Әр басты кейіпкер кезекпен жетекші рөлге ие болар еді. "Remove Captain" Гарри Уортон, қатал және бүлікшіл Герберт Вернон Смит, сондай-ақ Бесінші сыныптың нашар оқушысы Горас Кокер сияқты күшті кейіпкерлер өз сериалдарында жиі басты рөлдерге ие болды; тіпті америкалық жасөспер Фишер Т. Фиш және болашақ актер Уильям Вибли сияқты екінші дәрежелі кейіпкерлер де кейде өз сериалдарында көзге түсер еді. Соңында Бантер де өз кезегімен басқалармен бірге бірнеше әңгімелерде басты кейіпкер ретінде пайда болды. Мысалы:

1925 жылғы "Бантер соты" сериясы ("Магнит" №910-917) – Бантер алаяқтық пен сәйкестік арқасында Combermere Lodge үйін жалға алып, оны Бантер соты деп таныстырады. Автор бұл сюжеттің өте қиынға соққандықтарының бірі екенін айтса да, бұл серия жоғары бағаланады. Бір қызығы, Билли Бантер оқырманды оған ең аз сезім немесе қайырлылық білдірмей, қызықты ете білді. Қонақтарынан жалақы төлеу үшін ақша қарыз алып, үй шаруашылығын жүргізушіні, үй иесін және басқаларын іздерін жасыру үшін жертөлеге құлыптап қойғаннан кейін Бантер әділеттік жазасын алудан бұрын қашып кетеді. 1928 жылғы "Whiffles циркі" сериясы ("Магнит" №1069-1076) – Билли Бантер цирк иесі Мистер Уиффлздің киімдерін, шашын және жалған сақалдарын ұрлап, цирк қызметкерлері оны иесі деп қателескенде, оның рөлін ойнап, сюжет бойына сақтап қалады. 1933 жылғы "Бантердің 100 фунттық шляпасы" сериясы ("Магнит" №1325-1326) – Харольд Хинкс Вернон Смит әкесіне тиесілі 100 фунттық банкнотты ұрлап, Бантердің сабан шляпасының ішіне жасырады. Бірақ Бантер сол кезде қарыз алған шляпа киіп жүргендіктен, Хинкс мырза Бантердің басынан дұрыс емес шляпаларды ұстап алуға тырысады. Чарльз Гамильтон бұл оқиғаны өте күлкілі деп есептейді. 1934 жылғы "Поппер аралы көтерілісі" сериясы ("Магнит" №1374-1382) – Билли Бантер Бесінші сынып мұғалімі Прут мырзаны сиямен масқаралаған деген жалған айыппен қуылды. "Remove" оны қолдап, Поппер аралында бекіністі лагерь құрып, префекттер мен үлкендердің шабуылдарына қарсы тұрады. 1929 жылы "Магнит" редакторы Чарльз Гамильтонды Билли Бантер кейіпкерін бірнеше басылымға мүлдем тоқтатып, әрекет-қимыл триллері стилінде сюжет жасауға көндірді. "Ravenspur Grange" сериясы ("Магнит" №1122-1125). Бұл Бантердің жоғалуына наразылық білдірген "Магнит" оқырмандарының күшті қарсылығын тудырды, және Билли Бантер енді ешқашан оқиғалардан жоғалмайды.

Расизм және шовинизм

Чарльз Гамильтонның жазбаларында америкалықтарға қатысты айқын жағымсыз көзқарас байқалды. Оның американдық кейіпкерлері көбінесе күлкілі немесе нәсілшілдік, қысымшылдық сияқты жағымсыз мінез-құлықтармен сипатталды. Мысалы, Билли Бантердің сыныптасы Фишер Т. Фиш, Нью-Йорк бизнесменінің ұлы, ақша берумен айналысып, жиі мектеп басшылығымен келіспеушіліктер тудырады және кейде нәсілшілдік танытады. Қазіргі заманғы әдебиетпен салыстырғанда, Грейфриарс әңгімелері нәсілшілдікке қарсы тұруда ерекше қатаң. Гамильтон антигерой кейіпкерлері арқылы нәсілшілдік диалогтарды қолданады, осы арқылы нәсілшіл көзқарастардың зияндылығын көрсетеді, тіпті Бантердің өзі де қазіргі оқырмандар нәсілшіл деп санауы мүмкін тілді жиі қолданады. «Негр» сөзі сол кезде кең таралған болса да, Грейфриарс әңгімелері 1922 жылдан бастап осы сөздің қорлаушылық мәнін үнемі баса көрсетіп келді, сонымен қатар империялық Үндістан аясындағы оқиғаларда британдықтарға қарсы көңілсіздік сезімдері де кездеседі.

Отбасы

Билли Бунтердің екі бауыры бар: жақын маңдағы Клиф Хаус мектебінде оқитын кіші әпкесі Элизабет Гертруд (Бесси) және Грейфриарс мектебінде екінші сыныпта оқитын кіші інісі Сэмюэл Таклесс (Сэмми). Бесси алғаш рет «Магнит» №582 «The Artful Dodger» (1919) шығармасында пайда болады, содан кейін сол жылдың соңында «The School Friend» журналында тұрақты кейіпкер ретінде көрінеді. Бесси барлығы 116 «Магнит» әңгімесінде кездеседі. Сэмми Бантер алғаш рет «Магнит» №144 «Билли Бантердің кіші» (1910) романында пайда болады және тағы 291 «Магнит» әңгімесінде қатысады. Биллидің пікірінше, Бесси – мысық еді. Бесси Билли туралы пікірін осыншалықты лаконикалық түрде білдіре алмады. Оның осы тақырыптағы сөздік қоры өте кең болды. Билли мен Бессидің келісетін жалғыз нәрсесі – Сэмми туралы болды. Олар Сэмминің кішкентай жаман бала екеніне шын жүректен келісті. Олардың әкесі – Уильям Сэмюэл Бунтер мырза, қатаң мінезді, ірі денелі, көбінесе сәтсіз қор брокері; бірақ «көптеген орта жастағы мырзалар сияқты, мистер Бунтер де таңғы астан кейін көңілі көтеріңкірек болатын» деп айтылады. Ол үнемі табыс салығы мен мектеп ақысы туралы шағымданады және балаларымен дөрекі сөйлейді. Билли қалта ақша сұрап хат жазған сайын, әкесі бас тартады. Керісінше, Билли анасы Амелия Бантермен тығыз қарым-қатынаста, ол мейірімді әйел және тек жеті әңгімеде ғана қысқаша көрінеді. Биллидің туысы Уолтер Гилберт (Уолли) Бунтер «Магнит» №333 «The Dark Horse» (1914) шығармасында таныстырылды.

Жылдар бойы Бунтер отбасының басқа да мүшелері қысқаша пайда болды: Биллидің ағалары Джеймс, Джордж және Клод, әжелері Пруденс және Кларибел, үлкен әжесі Елиза Джудит және (бір реттік оқиғада) сэр Фолкс Бунтер мен оның ұлы. Бунтер Бунтер Кортында тұратынын мақтан тұтады, ол ливрея киген қызметшілері мен шоферлері бар Rolls Royce автокөліктерінің паркі бар салтанатты үй. Бірақ шындығында, бұл Суррейдегі қарапайым Бунтер вилласы, бір үй қызметшісі, аспазшы және бір Ford автокөлігі бар.

Қайта басып шығару

"Магнит" журналындағы көптеген әңгімелер Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын "Schoolboys Own Library" кітапханасында қайта басылды, ал кейбіреулері 1970 жылдары "Армада" және Пол Хамлин баспаларында жарық көрді. "Магнит" журналының 1683 санының көп бөлігі 1969 және 1990 жылдар аралығында В. Говард Бейкер баспагердің "Говард Бейкер және Грейфриарс кітап клубы" атты баспалары арқылы қатты мұқабамен, түпнұсқасына сәйкес қайта басылды.

Қатты басылымдағы әңгімелер

1940 жылы «The Magnet» басылымы жабылғаннан кейін Гамильтонның жұмысы азайып, бірақ ол Лондонның «Evening Standard» газетінде жарияланған сұхбатынан соң «Greyfriars» әңгімелерінің авторы ретінде танымал болды. Ол 1900 мен 1940 жылдар аралығында «Amalgamated Press» үшін мыңдаған әңгіме жазғанмен, ондаған қаламдарды қолданды және газетте жарық көргенге дейін есімдері белгісіз болды. Көптеген псевдонимдерінің бір жазушыға тиесілі екені де көпке мәлім болған жоқ. Гамильтонға «Greyfriars» сагасын жалғастыруға рұқсат берілмеді, себебі «Amalgamated Press» Билли Бантерден басқа барлық кейіпкерлерге эксклюзивті құқық иеленді, ол 1946 жылы Sparshott әңгімесінде пайда болған еді. Бірақ 1947 жылы олар өз шартын өзгертіп, Гамильтон баспагер Чарльз Скилтонмен бірнеше әңгімені қатты мұқабамен шығару туралы келісім жасады. Олардың алғашқысы – Р. Дж. Макдональд салған суреттерімен «Грейфриарс мектебінің Билли Бантер» атты кітабы 1947 жылдың қыркүйегінде жарық көрді. Бұл серия Гамильтонның өмірінің соңына дейін жалғасты. 1950 жылдары алғашқы романдарды «Cassells» қайта басып шығарды және серияны одан әрі дамытты.

Радио

Билли Бантер бірнеше рет радиоспекльге бейімделді, соңғысы 1986 жылдың желтоқсанында BBC Radio 4 Saturday Night Theatre арнасында Билли Бантердің Рождестволық кеші романының 90 минуттық бейімделуі болды. 1990 жылдары The Goodies (Грейм Гарден, Билл Одди, Тим Брук Тейлор) Чарльз Гамильтонның романдары негізінде BBC радиосы үшін 15 минуттық драмалар сериясын орындады. 1980 жылы "Магнит" жабылуының 40 жылдығына арналған радиодерекфильм кейіпкер туралы хабарлады.

Теледидар

Чарльз Гамильтон 1952 және 1961 жылдар аралығында жеті серияда, соның ішінде үш арнайы эпизодта көрсетілген BBC телесериалының жарты сағаттық 52 эпизодының сценарийлерін жазды. Шоу негізінен Бунтер төңірегінде өріледі, ал басқа кейіпкерлер екінші рөлдерде болды. Билли Бантер рөлін Джеральд Кэмпион сомдады. Сериалда сондай-ақ Энтони Валентин Гарри Уортон, Майкл Кроуфорд Франк Нюгент, Джереми Буллок Боб Черри, Мелвин Хейс Гарольд Скиннер, Джон Вуднут, Раф Де Ла Торре, Кинастон Ривз және Джек Мелфорд Мистер Квельч рөлінде, Роджер Дельгадо Месье Шарпентьер және Кеннет Коуп мектеп бұзақысы Джеральд Лодер рөлінде ойнады. Есте қаларлық музыкалық тақырып – Ральф Вон Уильямстың «Теңіз әндері» атты шығармасының «Портсмут» бөлімі. Эпизодтар қара-ақ түсте тікелей эфирде көрсетілді, ал оннан астам эпизод BBC архивінде тележазба ретінде сақталған (Wiping туралы қараңыз), оның ішінде толық үшінші серия (алты эпизодтан), арнайы эпизодтардың бірі, бесінші сериядан бір эпизод және алтыншы сериядан төрт эпизод бар.

Комикстер

1940 жылы «The Magnet» жабылғаннан кейін Бунтер балалар комикстерінде, суреттеме кейіпкері ретінде пайда болды: бастапқыда, 1940 жылдың 15 маусымынан бастап «Нокаут» журналында («Магнит» сияқты, «The Amalgamated Press» баспасынан жарық көрді). «Нокаут» 1939 жылы ғана жарық көргенімен, оның таралымы «Магниттің» таралымынан бірнеше есе артық болды. «The Magnet» журналының соңғы суретшісі Ч.Х. Чепмен 1939 жылы «Нокаут» журналы үшін алғашқы тоғыз суретті дайындады, содан кейін бірнеше суретшілер сыналып, Фрэнк Миннитт өзін жарқыраған және серге жіберген Бунтер ретінде таныстырды. Ол бастапқыда Чепменнің стилін ұстанды, кейін өзіндік стиліне көшті, көбінесе комедиялық әңгімелерге назар аударды. Көп ұзамай «Атақты бестік» суреттен жоғалып, оның орнына Джонс кіші келді, ол Бунтерде болмаған барлық жақсы қасиеттерге ие болды, бірақ Бунтердің әсеріне бейім болды. Үлгі шебері Квельх мырза (кем дегенде атымен) сақталды, бірақ ол беделін және қаталдығын жоғалтты. Миннитт 1958 жылы қайтыс болғанға дейін суреттерді дайындауды жалғастырды. Содан кейін Рег Парлетт 1961 жылға дейін «Нокаут» журналы жабыла салғанша жұмысын жалғастырды, содан кейін суреттер «Valiant» комиксіне, одан кейін 1984 жылға дейін «TV Comic» журналына көшті. Бунтер көптеген «Нокаут» жылнамаларында, тіпті кейбір мұқабаларында да пайда болды. С.Х. Чепмен 1956 жылы «The Comet» комиксі үшін «The Magnet» журналының классикалық Бунтері мен «Атақты бестігін» бейнелеген, он екі апталық 2 беттік суреттерден (барлығы 24 бет) тұратын суреттер дайындады. Бунтердің «Комета» журналындағы шығуы 1950 жылдың наурызынан 1958 жылдың маусымына дейін, ал 1952 жылдың ақпанынан бастап суретпен жазылған әңгімелер жарияланды. 1955 жылдан бастап Нидерландыда Билли Бантер комикстері, голланд тіліндегі «Sjors» комиксінде жарық көрді, кейіпкер «Билли Турф» деп аталды. Осылайша Бунтер сол комикстің және оның мұрагерлерінің тұрақты кейіпкеріне айналды және 20 ғасырдың соңына дейін голланд тіліндегі әңгімелер жинағында пайда бола берді. «Билли Турф» комикс альбомдары 1963 жылдан бастап жарық көрді және 21 ғасырға дейін жалғасты. Хенк ван дер Линден 1978-1983 жылдар аралығында Билли Турф туралы үш фильм түсірді, көбінесе басты кейіпкердің атын «Billy Turf» деп жазды: «Billy Turf het dikste studentje ter wereld» (1978), «Billy Turf Haantje de voorste» (1981) және «Billy Turf contra Kwel» (1982).

Басқа көркем шығармалар

Билли Бантер Алан Мур мен Кевин О'Ниллдің "The League of Extraordinary Gentlemen: Black Dossier" графикалық романында пайда болады және әлі де 1958 жылы қазір жабық Грейфриарс мектебінде қарт адам ретінде тұрады. Ол мектептің бұрынғы оқушылары туралы ақпарат сатады, ал бұл мектеп 16 ғасырдан бері тәждің тыңшылары мен агенттерін іздеу ортасы болған. Авторлық құқық мәселесін болдырмау үшін, кейіпкер әлі де авторлық құқықпен қорғалғандықтан, графикалық роман кейіпкерді тек атымен ғана атайды. Бантер Viz журналындағы "Baxter Basics" (тақырыбы Консервативтік партияның "Негіздерге оралу" деген ұранын пародизациялайды) атты карикатурада, Грейфриарс Орталық округінің консервативтік депутаты, сер Уильям Бантер ретінде пайда болады. Бакстер оны бірден өлтіріп, сол парламенттік орынды өзі басып алады. Дэниел Гриннің "Бунтер Сахиб" кітабында Бунтердің өзімен бірдей ата-бабасы 19 ғасырғы Үндістанға орналастырылған. Дэвид Хьюз "Бунтер болмағанда" кітабында Грейфриарс оқиғалары нақты адамдарға негізделген деген идеяны қалыптастырады және оларды тауып, олардың әңгімелерін естуге тырысады. Бұл BBC радиосындағы "Генри Сэмюэл Квельчке не болды?" атты деректі фильмнің тақырыбын қайталайды. Сирил, Билли Бантердің аздап өзгешеленген нұсқасы, "Доктор кім" әңгімесінде "Аспандық ойыншы жасаушы" рөлінде көрінеді. Кейіпкер әлі де авторлық құқықпен қорғалғандықтан, BBC үздіксіз эфир хабаршысы эпизодтар көрсетілгеннен кейін кейіпкерлердің кез келген айқын ұқсастығын жоққа шығаруға міндетті болды.