Кіріспе

Сербия аймағы Орталық Сербия – Сербияның солтүстігіндегі Воеводина автономиялық провинциясынан және оңтүстігіндегі Косово және Метохия автономиялық провинциясынан тысқары орналасқан аймақ. Орталық Сербия – Сербияның әкімшілік бөлінісі емес, тек қолдануға ыңғайлы термин, және оның жеке басқару түрі жоқ. Жалпы алғанда, Орталық Сербия – Сербия революциясы (1804–17) және Осман империясына қарсы келесі соғыстардан пайда болған қазіргі Сербияның тарихи ядросы. Келесі ғасырда Сербия біртіндеп оңтүстікке қарай кеңейіп, Оңтүстік Сербия, Косово, Санджак және Вардар Македониясын қосып алды, ал 1918 жылы – Черногориямен бірігуінен және Дунай мен Сава өзендерінің арасындағы (Воеводина) австро-венгр территорияларының қосылуынан кейін – басқа Оңтүстік славян территорияларымен бірге Югославия Корольдігіне бірікті. Орталық Сербияның қазіргі шекаралары Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін белгіленді, сол кезде Сербия Югославия Социалистік Федеративтік Республикасының құрамындағы республикаға айналып, Косово мен Воеводина оның автономиялық провинциялары болды.

География

Орталық Сербия шамамен Сербияның табиғи шекаралары – солтүстікте Дунай мен Сава, батыста Дрина, оңтүстік-батыста Черногориямен, оңтүстікте Косово және Солтүстік Македониямен, шығыста Болгариямен, ал солтүстік-шығыста Румыниямен (Дунайдың шағын бөлігімен) шектесетін аумақты қамтиды. Дунай мен Сава Сербияның орталық бөлігін Сербияның Воеводина провинциясынан, ал Дрина Сербияны Босния мен Герцеговинадан бөліп тұрады. Ірі өзен – Ұлы Морава Сербияның орталық аймағынан өтеді. Сербияның өзінде үш ірі тау тізбегінің тармақтары орналасқан: батыста және оңтүстікте Динар Альптары, ал шығыста Карпат және Балқан таулары. Орталық Сербиядағы маңызды географиялық аймақтар: Шумадия, Мачва, Тимок алқабы (Неготин алқабын қоса), Поморавье, Подунавле, Посавина, Подринье, Златибор және Рашка.

Тарих

Рим дәуірінде "Моэзия" аталымы Сербияның жерін қамтыған аймаққа берілген. Виминациум (қазіргі Костолак) Моэзия-Спериор провинциясының астанасы болған. 6-7 ғасырларда славяндар (склавендер) Балқан аймағын басып алды. Сербтер, славян тайпасы, ерте орта ғасырларда бүгінгі оңтүстік-батыс Сербияның аумағында болғаны мәлім, ал 9 ғасырдағы Корольдік франк жылнамаларында шығыс бөліктердегі Браничевци және Тимочани тайпалары еске алынған. Оңтүстік-батыста орналасқан Рашка ортағасырлық серб мемлекетінің негізгі өңірі болды, ал Стари Рас Сербияның Ұлы княздығының астанасы ретінде танылды. Сербия бірте-бірте шекарасын шығысқа қарай кеңейтті. Сербияның көп бөлігі, сондай-ақ Босния мен Герцеговинаның шығысы, Черногорияның солтүстігі, Косово және Солтүстік Македонияның аумақтары "серб жерлері" деп аталды және ортағасырлық серб билеушілерінің ресми аталымдарында қолданылды. Сырмия патшасы Стефан Драгутин (1282–1316 жылдары билеген) екі астанаға ие болды: Дебрц және Белград. Сербия империясы құлағаннан кейін, Лазар (1373–89) мен Стефан Лазаревич (1389–1402) билеген "Моравия Сербиясы" Сербияның өзіне жақын болды. Крушевац 15 ғасырда Осман империясының басып алуына дейін Моравия Сербиясының астанасы болды, содан кейін Сербия деспоты құрылды. Османдықтар Сербия деспотын жаулап алғаннан кейін Смедерево санжағы құрылды, алғашқыда Смедеревода, кейін 1521 жылы қала құлағаннан кейін Белградта орналасты (сондықтан "Белград пашалығы" деп аталды). 1718–1739 жылдары аралығында Смедерево санжағын Габсбург монархиясы басып алды және бұл аймақты Сербия Корольдігі ретінде басқарды. 1737–1739 жылдардағы соғыс кезінде серб милициясы Сербияның өзінде белсенді әрекет етті. Соғыс Осман империясының жеңісімен аяқталды және санжақ қайтадан Осман билігіне көшті. 1787–1791 жылдардағы соғыс кезінде Сербияның солтүстік бөлігі қысқа мерзімге Габсбургтердің оккупациясы астында болды, содан кейін қайтадан Осман билігіне қайтарылды. Бірінші серб көтерілісі (1804–1813) кезінде санжақ де-факто серб мемлекетіне айналды, тарихнамада "Революциялық Сербия" деп белгіленді. 1813 жылы Османдықтар оны қайта басып алды, бірақ Екінші серб көтерілісі (1815–1817) Сербияның Осман империясы құрамындағы автономиялық княздық ретінде танылуына әкелді. 1878 жылы Сербия толық тәуелсіз мемлекетке айналды және оның аумағын оңтүстік-шығысқа қарай кеңейтті. 1878 жылғы шекаралар бүгінгі Орталық Сербияның шекараларымен сәйкес келеді, оңтүстік-батыстағы шағын аудандарды қоспағанда. Балқан соғыстарында (1912–1913) Сербия шекарасын оңтүстікке қарай одан әрі кеңейтіп, бүгінгі Косово мен Солтүстік Македонияның көп бөлігін бақылауына алды. 1918 жылы, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін солтүстікте (қазіргі Воеводина) және оңтүстік-батыста (Санжак аймағы) қосымша аумақтар алынды. 1918 жылдың 1 желтоқсанында Сербия Сербтер, хорваттар және словендердің жаңа Корольдігінің құрамына кірді. Сербияның өзі Корольдікте жеке саяси мәртебеге ие болған жоқ; 1929 жылы Корольдіктің жаңа провинциялары құрылғанда Сербия бес бановинаға бөлінді, олардың бірі (Морава бановинасы) шығыста Ниш қаласында құрылды. 1941–1944 жылдары аралығында аумақтың көп бөлігі Германия Вермахтының оккупациясымен және серб қуыршақ үкіметімен басқарылатын Сербиядағы әскери әкімшіліктің құрамына кірді. Санжақтың оңтүстік-батыс аймағы Италиямен басып алынып, көршілес Италияның Черногория губернаторлығына қосылды; Оңтүстік Косово Албанияға қосылды, ал оңтүстік-шығыс бөліктері Болгарияға қосылды. Оккупация 1944 жылы Югославия партизандарының Югославияны азат етуімен аяқталды; Сербия жаңа социалистік Югославияның республикаларының бірі ретінде құрылды. 1945 жылы Воеводина мен Косово Сербияның автономиялық провинциялары болды, соның салдарынан осы екі аймақтан тыс Сербияның бөлігі uža Srbija ("Сербияның өзі") деп аталды. 1990 жылдардың басында uža Srbija термині жаңа терминмен – Centralna Srbija ("Орталық Сербия") ауыстырылды, ол бұл аймаққа қатысты барлық ресми Сербия үкіметі басылымдарында қолданылды. 2009–2010 жылдары Сербияның жаңа статистикалық аймақтары құрылғаннан кейін үш статистикалық аймақ: Белград, Шумадия және Батыс Сербия, Оңтүстік және Шығыс Сербия Орталық Сербияны құрайды.