Кіріспе
Микроқан тамырларының стенокардиясы (МҚТС), бұрынғысы – жүрек синдромы Х, сондай-ақ коронарлық микроқан тамырларының дисфункциясы (CMD) немесе микроқан тамырларының коронарлық ауруы – жүрек тініне қан ағынының төмендеуімен байланысты белгілері бар, бірақ коронарлық артериялары қалыпты стенокардияның (кеуде ауруы) бір түрі. «Жүрек синдромы Х» (ЖСХ) терминінің қолданылуы микроқан тамырларының стенокардиясының жүрекке қатысты ауырсыну тудыратын, қаупі жоғары және басқа да жүрек проблемаларына әкелуі мүмкін екенін түсінбеуге себеп болуы мүмкін. Осы себепті әйелдерге кардиологтың мамандандырылған көмегіне қол жеткізу қиын болуы мүмкін. Кейбір зерттеулерде мигрень және Рейно синдромы сияқты вазоспастикалық аурулардың микроқан тамырларының стенокардиясымен ауыратын науқастарда пайда болу қаупінің жоғары екені анықталды. Емдеу көбінесе метопролол сияқты бета-блокаторларды қамтиды, бірақ бета-блокаторлар коронарлық спазмды күшейте алады. Микроқан тамырларының стенокардиясы – вариантты стенокардиядан өзгеше жағдай.
Себептер
Микроқан тамырларының стенокардиясының нақты бір себебі жоқ, керісінше, бірге әрекет ететін көптеген қауіп факторлары бар. Микроқан тамырлары ауруынан туындаған қан ағынының жетіспеушілігі және ауырсынуды қабылдаудың күшеюі – осы жағдайға себеп болатын екі фактор деп саналады. Микроқан тамырларының дисфункциясы – жүректің өте кішкентай қан тамырларындағы бұзылыстарды білдіреді. Бұл тамырлардың тарылуы жүрек бұлшық еттерінің белгілі бір аймақтарында оттегінің жетіспеуіне алып келуі мүмкін, соның салдарынан кеудеде ауырсыну сезімі туындайды. Бірнеше зерттеулер микроқан тамырларының стенокардиясы бар пациенттерде ауырсынуды қабылдау сезімі күшейетінін, және олар микроқан тамырларының стенокардиясы жоқ адамдарға қарағанда күштірек кеуде ауруын сезінетінін көрсетті. Қауіп факторларына іш майының артық жиналуынан туындаған іш семіздігі, атерогендік дислипидемия – қан майларының бұзылуы, және жоғары қан қысымы жатады. Басқа да қауіп факторлары – инсулинге қарсылық немесе глюкозаға төзбеушілік, протромботикалық немесе қабынуға жағдай туғызатын күй. Осы ауруға егде жастағы адамдар көбірек шалдығады, сондай-ақ, кейбір деректер генетикалық мутациялардың осы синдромға бейімділіктің себебі болуы мүмкін екенін көрсетеді. Әйелдер ерлерге қарағанда осы ауруға көбірек бейім, сондай-ақ, отбасында жүрек ауруының тарихы бар адамдарда да кездеседі.
Патофизиология
Бұл жағдай әдетте жүрек микроциркуляциясындағы бірқатар құрылымдық және функционалдық өзгерістермен сипатталады, мысалы эндотелиялық дисфункция (қан тамырларының ішкі қабығына әсер етеді), микроқан тамырлары артериолалық ремоделирлеу (қан тамыр құрылымының өзгеруі) сияқты интимдік қалыңдау, тегіс бұлшықет клеткаларының көбеюі, периваскулярлық фиброз және микроқан тамырларының кедергісі (қан ағынына кедергі келтіреді). Сондай-ақ коронарлық қан ағыны резервінде (талаптың артуы кезінде қан ағынын арттыру қабілеті) және IMR (микроциркуляциялық кедергі индексі) арасында да айырмашылықтар бар. Пациенттердің көп бөлігінде жүрек бұлшық еттерінің микроқан тамырларында қан ағынының төмендеуіне себеп болатын жүйелік микроқан тамырларының бұзылыстары анықталады. Қан тамырлары тарлып, кеңеймей қалғанда жүрек бұлшық еттеріне оттегі жеткізілімі азайып, гипоксия туындайды, ол көкірек ауыруына алып келеді. Көптеген физиологиялық механизмдер ұсынылғанмен, ешқайсысы дәлелденбеді.
Құрылымдық эндотип
Құрылымдық коронарлық микроқан тамырларының дисфункциялық эндотипі (кеңеюге қабілетсіздік) бар науқастарда тыныш күйде жоғары тамыр тонусы және стресс кезінде жоғары тамыр тонусы байқалады. Осы эндотипті пациенттерде әдетте тыныш күйдегі CBF (короналық қан ағыны) қалыпты, стресс кезіндегі CBF төмен, коронарлық ағым резерві (CFR) төмен және микроциркуляциялық кедергінің гиперемиялық индексі (hMR) жоғары болады. Олардың микроқан тамырларына қарсылығы және эндотелиалды дисфункциясы жоғарылаған. Бұл факторлар көбінесе микроқан тамырларының стенокардиясымен байланысты. Бірінші кезекте жүрекке жүктеме кезінде қан жеткіліксіздігін анықтайтын жүктеме сынағы жасалуы керек. Ангиограммалар микроқан тамырларының стенокардиясы кезінде пайдалы және нақты болуы мүмкін, себебі олар жүректің егжей-тегжейлі суретін береді. Дегенмен, олар кішкентай артериялардағы аномалияларды анықтай алмайды, сондықтан дәрігер басқа жүрек ауруларын, мысалы, Prinzmetal стенокардиясын (вариантты/вазоспастикалық стенокардия, коронарлық артерия спазмы) жоққа шығару үшін қосымша тексерулер тағайындауы мүмкін, себебі олардың симптомдары ұқсас.
Дифференциалдық диагностика
Микроқан тамырлары ангинасының салдарынан туындаған көкірек ауыруы көбінесе болжамсыз болады және ол тыныш күйде де, жаттығу кезінде де пайда болуы мүмкін. Микроқан тамырлары ангинасымен байланысты ауырсыну, әдетте, басқа жағдайларға қарағанда күштірек және ұзаққа созылады. Көптеген асқазан аурулары көкірек ауыруына (кеуде қуысының астындағы ауырсыну) себеп болуы мүмкін, әдетте бұл тамақтанумен байланысты болғанымен, әрқашан солай бола бермейді және жиі кездесетін айырмашылықты анықтауға көмектеседі. Мысалы, тұрақты стенокардия кезінде көкірек ауыруы тынышқанда басылады. Тағы бір ерекшелік – кез келген түрдегі тұрақты стенокардияның салдарынан туындаған көкірек ауыруы нитроглицеринмен жеңілдетілсе, бұл препарат микроқан тамырлары ангинасы бар пациенттердің көпшілігіне тиімсіз.