Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гавайидің ханзадасы (1868–1908)
Prince of Hawaiʻi (1868–1908)
Дэвид Лаʻамеа Кахалепупуки Киноики Кауананакоа (19 ақпан 1868 – 2 маусым 1908) – Гавай корольдігінің ханзадасы және Кауананакоа әулетінің негізін қалаушы. Гавай аристократиясынан туған Кауананакоа, ата-анасы қайтыс болғаннан кейін оны және оның бауырларын ағасы Калакауа патша және әпкесі Капиолани патшайым тәрбиеледі. Ол және оның бауырлары бірнеше рет туған інісі, ханшайым Кайлуаниден кейін Гавай тағына мұрагерлікке үміткерлер ретінде қарастырылды, бірақ конституциялық түрде жарияланған емес. Ол АҚШ және Ұлыбританияда білім алу үшін шетелге жіберілді, онда ол серфинг спортын дамытты. Шетелде білім алғаннан кейін, 1893 жылы Гавай корольдігі құлағанға дейін Калакауаның мұрагері, патшайым Лилиуокаланидің саяси кеңесшісі қызметін атқарды. Гавайи АҚШ-қа қосылғаннан кейін ол Гавайи Демократиялық партиясын құруға бірлесіп қатысты.
David Laʻamea Kahalepouli Kinoiki Kawānanakoa (February 19, 1868 – June 2, 1908) was a prince of the Hawaiian Kingdom and founder of the House of Kawānanakoa. Born into Hawaiian nobility, Kawānanakoa grew up the royal court of his uncle King Kalākaua and aunt Queen Kapiʻolani who adopted him and his brothers after the death of their parents. On multiple occasions, he and his brothers were considered as candidates for the line of succession to the Hawaiian throne after their cousin Princess Kaʻiulani but were never constitutionally proclaimed. He was sent to be educated abroad in the United States and the United Kingdom where he pioneered the sport of surfing. After his education abroad, he served as a political advisor to Kalākaua's successor, Queen Liliʻuokalani until the overthrow of the Hawaiian Kingdom in 1893. After Hawaii's annexation to the United States, he co founded the Democratic Party of Hawaii.
Тууы және отбасы
Кауананакоа 1868 жылдың 19 ақпанында Гонолулудағы Пауауа аңғарының сағасындағы Каалаада, оның әпкесі Королева Капиоланидің ескі үйінде дүниеге келді. Кауананакоа Кауаи аралынан шыққан әкесі Дэвид Кахелепупуи Пиикой мен анасы Виктория Киноики Кекауликтің тұңғыш баласы болды. Оның кіші ағалары Эдвард Абнел Келиʻиахонуи (1869–1887) және Джона Кухио Каланияноле (1871–1922) болды. Оның ата-анасы да билік құрған Калакауа әулетімен байланысты болды. Кавананакоаның анасы 1874 жылдан 1891 жылға дейін билік еткен Калакауа патшасының әйелі, Королева Капиоланидің кіші қарындасы болды. Кавананакоаның әкесі де Калакауа патшаның әкесінің бірінші туысы еді. Оның отбасы Гавай аристократиясының алиʻи класына жатты және олардың тегі жаулап алудан бұрын Гавай аралдарының әрқайсысын билеген әулеттерге дейін жетеді. Оның анасының әкесінің тегі Гавай аралының билеуші отбасыларына дейін барады, ал анасының әжесі – Каумуалий патшасы, ол 1810 жылы Гавай Королдығын біріктірген Камехамеха I-ге бағыну алдында тәуелсіз Кауаидің соңғы билеушісі болды. Каумуалий сондай-ақ Мауи және Оахудың билеуші отбасыларынан тараған. Кавананакоаның әкесінің әкесінің тегі Кауаидің кіші тармағынан шыққан, ал оның әкесінің анасының тегі де Гавай аралының билеуші әулетінен шыққан. Оның аты Кавананакоа гавай тілінде "қорқынышсыз болжам" деп аударылады. Пиикой тегімен дүниеге келген Кавананакоа мен Каланияноле (көбінесе Кухио деп аталады) кейінірек өздерінің берілген гавайилік есімдерін тегі ретінде қабылдады. Көздердің мәліметінше, ағайындылар 1883 немесе 1891 жылы өз есімдерін өзгерткен.
Kawānanakoa was born February 19, 1868, at Kaʻalaʻa at the mouth of the Pauoa Valley, in Honolulu, on the old homestead of his aunt Queen Kapiʻolani. Kawānanakoa was the first child of his father David Kahalepouli Piʻikoi from Kauaʻi island, and his mother Victoria Kinoiki Kekaulike, a noble from the district of Hilo who was later the royal governor of the island of Hawaiʻi. His younger brothers were Edward Abnel Keliʻiahonui (1869–1887) and Jonah Kūhiō Kalanianaʻole (1871–1922). Both his parents were linked to the reigning House of Kalākaua. Kawānanakoa's mother was the youngest sister of Queen Kapiʻolani, consort to King Kalākaua, who ruled from 1874 to 1891. Kawānanakoa's father was also King Kalākaua's paternal first cousin. His family was of the aliʻi class of the Hawaiian nobility and traced their descents to the ruling lines of each of the Hawaiian Islands prior to conquest. His mother's paternal line goes back to the ruling families of the island of Hawaiʻi while her maternal grandfather was King Kaumualiʻi, the last ruler of an independent Kauaʻi before its cession to King Kamehameha I who united the Hawaiian Kingdom in 1810. Kaumualiʻi was also descended from the ruling families of Maui and Oʻahu. Kawānanakoa's father's paternal line was descended from a junior line of Kauaʻi while his father’s mother maternal line also originated from the ruling line of Hawaiʻi Island. His name Kawānanakoa translates as "fearless prophecy" in Hawaiian. Born with the surname Piʻikoi, Kawānanakoa and Kalanianaʻole (more commonly referred to as Kūhiō) later adopted their given Hawaiian names as their surname. Sources state the brothers either changed their names in 1883 or 1891.
Патшалық мұрагерлік
Жас кезінде Кавананакоа мен Кухио баласыз Капиолани мен Калакауа тарапынан (ресми емес асырап алу) алды, ал екінші ағасы Келиахонуиді аналық әпкесі Поомаикелани асырады. 1878 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, анасы Кекаулик Кавананакоа мен оның ағаларын Гонолулуға әкелді. Отбасы уақытын король мен патшайыммен бірге ескі ʻИолани сарайында немесе Капиоланидің жеке резиденциясы Пуэлеиланиде, Вайкикиде өткізді (қазіргі Hyatt Regency Waikiki орналасқан жер). 1882 жылы жаңа сарай аяқталғаннан кейін, олар екінші қабаттағы үлкен жатын бөлмесіне орналасты, ол кейіннен «Түрме бөлмесі» деп аталды, себебі 1895 жылы сол жерде Калакауаның мұрагері, патшайым Лилиуокалани тұтқынға алынды. 1883 жылдың 10 ақпанында Кавананакоаға король Калакауа патша титулын және «Сіздің Корольдік Салтанаттары» деген атағын, анасымен, ағаларымен және әпкесімен бірге патент арқылы берді. 14 ақпанда Кавананакоа тәжді алып жүрді, ал Кухио палауа немесе серік тәжін алып жүрді, Калакауа мен Капиоланидің ʻИолани сарайындағы тәж кию рәсімінде. 1884 жылы Кекаулик қайтыс болғаннан кейін, Калакауа мен Капиолани үш ұлдың заңды қамқорлығын өз мойнына алды. Калакауаның 1888 жылы жасалған өсиеті бойынша Кавананакоа мен оның інісі Кухио (олардың екінші інісі Келиахонуи осы кезде қайтыс болған) Лилиуокалани, корольдің немересі ханшайым Каиулани, патшайым Капиолани және ханшайым Поомаикеланиден кейін мұрагерлік тізбегіне енгізілді. Сондай-ақ король, егер тақ Кавананакоаға немесе оның інісіне бұйырса, олардың «Калакауаның атын және титулын қабылдап, одан бастап ретпен нөмірленуін» қалағанын айтты. Гавай Корольдігінің 1893 жылғы Конституциясының 22-бабында патшайым Лилиуокалани мұрагерлік тізбесін Каиуланиден кейін Кавананакоа мен Кухио және олардың заңды мұрагерлерін қосатын етіп белгіледі.
At a young age, Kawānanakoa and Kūhiō were hānai (informally adopted) by the childless Kapiʻolani and Kalākaua while the second brother Keliʻiahonui was hānai by their other maternal aunt Poʻomaikelani. After their father's death in 1878, his mother Kekaulike brought Kawānanakoa and his brothers to live in Honolulu. The family split their times living with the king and queen on the premise of the old ʻIolani Palace or at Kapiʻolani's private residence Pualeilani in Waikīkī where the Hyatt Regency Waikiki now stands. After the completion of the new palace in 1882, they occupied a in large second floor bedroom, which later became known as the "Imprisonment Room" because it was where Kalākaua's successor Queen Liliʻuokalani was imprisoned in 1895. On February 10, 1883, Kawānanakoa was granted by letters patent the title of Prince and style of His Royal Highness by King Kalākaua along with his mother, brothers and aunt. On February 14, Kawānanakoa served as bearer of the crown and Kūhiō as either the bearer of the palaoa or the consort crown during Kalākaua's and Kapiʻolani's coronation ceremony at ʻIolani Palace. After the death of Kekaulike in 1884, Kalākaua and Kapiʻolani assumed legal guardianship over all three boys. In Kalākaua's will drafted in 1888, Kawānanakoa and his brother Kūhiō (their other brother Keliʻiahonui was deceased by this point) were included in a proposed line of succession after Liliʻuokalani, the king's niece Princess Kaʻiulani, Queen Kapiʻolani, and Princess Poʻomaikelani. The king also furthered outlined that he wished in the case that the throne passed to Kawānanakoa or his brother that they "assume the name and title of Kalakaua, and to be numbered in order from" him. On Article 22 of proposed 1893 Constitution of the Hawaiian Kingdom, Queen Liliʻuokalani outlined the succession to include Kaʻiulani followed by Kawānanakoa and Kūhiō and their legitimate heirs.
Білім
Кавананакоа мен оның ағалары Сент-Албан колледжінде (қазіргі ʻИолани мектебі) және Оаху колледжінде (қазіргі Пунахоу мектебі) білім алған. Гавайиде негізгі білімдерін аяқтаған соң, олар одан әрі оқу үшін шетелге де саяхаттады. Оның еміл Калакауа 1880 жылғы «Гавай жастары шетелде» бағдарламасы арқылы болашақ гавай басшыларының кең білім алуын қолдады. Гавай үкіметі Кавананакоа мен оның бауырларын Калифорния штатының Сан-Матео қаласындағы жеке епископтық әскери мектеп – Сент-Мэтью мектебіне оқуға жіберді. Кавананакоа 1884 жылдың күзінде, ал оның кіші ағалары 1885 жылдың көктемінде қабылданды. Келиʻиахонуи мектепте ауырып, Гавайиге қайтып келді, онда қайтыс болды. Кавананакоа мен Кūхиō одан көп ұзамай Гавайиге оралды. Кавананакоа 1890-1891 жылдары Циренсестердегі Корольдік ауыл шаруашылығы колледжіне де барды. Сан-Матеода оқыған кезде Кавананакоа мен оның екі інісі оңтүстікке қарай, Тынық мұхитының жағалауындағы Санта-Круске сапар шегетін. Бауырластар жергілікті тұрғындарға гавай серфингінің спортын көрсетті, осылайша 1885 жылы Калифорнияда серфинг жасаған алғашқы адамдар болды. 1890 жылдың қыркүйегінде Кавананакоа мен Кūхиō Ұлыбритания аралдарында серфинг жасаған алғашқы адамдар болды және олардың ағылшын тілінен сабақ беретін мұғалімі Джон Райтсонды Англияның солтүстігіндегі Бридлингтон жағажайында серфингке үйретті.
Kawānanakoa and his brothers were educated at St. Alban's College (now ʻIolani School) and Oahu College (now Punahou School). After completing their basic education in Hawaii, they also traveled abroad for further study. His uncle King Kalākaua championed future Hawaiian leaders attaining a broader education with his 1880 Hawaiian Youths Abroad program. The Hawaiian government sent Kawānanakoa and his brothers to attend Saint Matthew's School, a private Episcopal military school in San Mateo, California. Kawānanakoa was enrolled in the fall of 1884 and his younger brothers were enrolled in the spring of 1885. Keliʻiahonui fell ill at school and returned to Hawaii where he died. Kawānanakoa and Kūhiō returned to Hawaii shortly afterward. Kawānanakoa would also attend the Royal Agricultural College in Cirencester from 1890 to 1891. While attending school in San Mateo, Kawānanakoa and his two brothers would travel south to the Pacific seashore at Santa Cruz. The brothers demonstrated the Hawaiian sport of board surfing to the locals, becoming the first California surfers in 1885. In September 1890, Kawānanakoa and Kūhiō became the first surfers in the British Isles and taught their English tutor John Wrightson to surf on the beaches of Bridlington in northern England.
Саяси мансап
1891 жылдың 31 тамызында патшайым Лилиуокалани Кауананакоаны өзінің Мемлекеттік жеке кеңесінің мүшесі етіп тағайындады, бұл конституциялық құрылған, монархтың әрекеттеріне кеңес беру және келісім беру үшін арналған кеңесші орган еді. Кавананакоа сондай-ақ Калакауа Корольдік орденінің Ұлы крестінің иегері аталды. Кавананакоа дәлелдердің жетіспеуіне байланысты босатылды. Оның інісі Кухио көтерілісте белсенді рөл атқарды, әскери трибунал оны кінәлі деп танып, бір жылға бас бостандығынан айырды. Гавайи Республикасы 1898 жылдың 7 шілдесінде Конгрестің бірлескен қарары – Ньюлендс қарары арқылы аннексияланды. Аннексия рәсімі 1898 жылдың 12 тамызында бұрынғы «Иолани» сарайында өтті, ол қазір үкіметтік ғимарат ретінде пайдаланылуда. Президент Доул «Гавай аралдарының егемендігі мен мемлекеттік мүлігін» АҚШ-тың министрі Гарольд М. Сеуоллға тапсырды. Гавайи туы түсіріліп, оның орнына АҚШ туы көтерілді. Лилиуокалани, Каиулани, Кавананакоа және Кухио, олардың отбасы мүшелері мен жақындары бұл шараны бойкоттап, Лилиуокаланидің жеке резиденциясы Вашингтон-Плейске аза тұтып, жасынып қалды. Көптеген Гавайи тұрғындары мен монархистер де солардың үлгісімен рәсімге қатысудан бас тартты.
On August 31, 1891, Queen Liliʻuokalani appointed Kawānanakoa as a member of her Privy Council of State, a constitutionally created advisory body purposed to advise and consent to acts made by the monarch. Kawānanakoa was also created Knight Grand Cross of the Royal Order of Kalākaua. Kawānanakoa would be released due to lack of evidence. His brother Kūhiō played a more active role in the rebellion and was found guilty by a military tribunal and sentenced to one year imprisonment. The Republic of Hawaii was annexed via the Newlands Resolution, a joint resolution of Congress, on July 7, 1898. The annexation ceremony was held on August 12, 1898, at the former ʻIolani Palace, now being used as the executive building of the government. President Dole handed over "the sovereignty and public property of the Hawaiian Islands" to United States minister Harold M. Sewall. The flag of Hawaii was lowered, and the flag of the United States was raised in its place. Liliʻuokalani with Kaʻiulani, Kawānanakoa and Kūhiō, their family members and retainers boycotted the event and shuttered themselves away at Washington Place, the private residence of Liliʻuokalani, in mourning. Many Native Hawaiians and royalists followed suit and refused to attend the ceremony.
Гавайи аумағы
Анексиядан кейін Гавайи органикалық заңы Гавайи территориясын құрды. Кауананакоа Гавайи Демократиялық партиясының бес негізін қалаушының бірі болды. Ол 1900 жылы Канзас-Ситиде (Миссури штаты) өткен Демократиялық ұлттық конвенцияға қатысты және ұлттық президенттік үміткерлерді таңдау конвенциясына қатысқан алғашқы патша болды, онда ол партиялық дауыс беру арқылы өз партиясы мен Демократиялық партия арасында байланыс орнатып, Гавайиді конвенцияға қосуға қол жеткізді. Ол конвенция платформасына күміс бағасын еркін анықтау туралы қадамды енгізу үшін дауыс беріп, теңдікті бұзды. Демократтар 1900 жылы Кауананакоаны Гавайи территориясы үшін АҚШ Конгресіне делегат болып үміткерлікке ұсынды. Ол «Үйдегі билік» партиясының жеңімпазы Роберт Уильям Уилкокс және республикашылдардан ұсынылған Сэмюэл Паркерден кейін үшінші орын алды. Келесі сайлау айналымында оның кіші інісі Кухио (бұрын «Үйдегі билік» партиясының мүшесі болған) республикашылдарға қосылды, ал Кауананакоа бастаған демократтар Уилкокспен одақтасты. Екі бауырдың арасында саяси дау болған жоқ делінеді. Кухио сайлауда жеңіске жетіп, АҚШ Конгресінде қызмет еткен алғашқы бұрынғы ханзада атанды.
Following annexation, the Hawaiian Organic Act established the Territory of Hawaii. Kawānanakoa became one of five founders of the Democratic Party of Hawaii. He attended the 1900 Democratic National Convention in Kansas City, Missouri and was the first royal to attend a national presidential nominating convention, where he was successful in gaining affiliation between his party and the Democratic Party in a party vote at the convention to incorporate Hawaii. He voted to break a tie about inserting a plank into the convention platform regarding free silver. The Democrats nominated Kawānanakoa to run for the position of delegate to the United States Congress for the Territory of Hawaii in 1900. He placed third behind the Home Rule Party victor Robert William Wilcox and the Republican nominated Samuel Parker. In the subsequent election cycle, his younger brother Kūhiō (who was a former member of the Home Rule Party) joined the Republicans while the Democrats including Kawānanakoa allied with Wilcox. There was allegedly no animosity between the two brothers over the political differences. Kūhiō ended up winning the election, becoming the first former royal prince to serve in the United States Congress.
Жеке өмір
Жазбалар ханшайым Каиуланимен никелесу туралы жазбаша келісім болған болуы мүмкін, бірақ ол тез арада тоқтатылды. 1898 жылдың 3 ақпанында «Сан-Франциско қоңырауы» газетінде, содан кейін АҚШ газеттерінде негізсіз хабарлама жарияланды. Хабарламаға сәйкес, никелесу патшайым Капиоланиден Кавананакоа мен Каланианолеға берілген үлкен жылжымайтын мүлікке құқық беру рәсімі аяқталуына байланысты болды. 19 ақпанда газеттерде Кавананакоа никелесуден бас тартқаны туралы хабар жарияланды. Капиолани 10 ақпанда барлық мүлігін, жылжымайтын және жеке мүлкін ағайындыларына берді. Капиолани мүлікті өзі басқара алмайтын жасқа жеткенше және/немесе өліміне жақын екенін сенгенше, беруді кейінге қалдырғысы келді. Ол құжатты соңғы рет нотариусы Карлос А. Лонгпен көрді, құжатта өзгерістер енгізу туралы нұсқау берді. Бірақ ағайындылар оның білмейтін кезінде құжатты дереу рәсімдеді. Отбасылық әңгімелерде оның Кавананакоамен қарым-қатынасының нақты сипаты туралы да қайшылықтар бар. Каиуланидің немересі Мейбел Робертсон Лукас екі туыстың жақын болғанын, бірақ тек бауырлар сияқты екенін айтты. Нэнси мен Жан Фрэнсис Уэббтің 1962 жылғы Каиулани өмірбаянында Кавананакоаның болашақ әйелі аты-жөні белгісіз өмірбаянына немесе жақын досына «Әрине, егер Каиулани тірі болса, мен Дэвидке үйленбес едім» дегенін айтқан. 1902 жылдың 6 қаңтарында Кавананакоа Оксидентал қонақүйінде Сан-Франциско архиепископы Патрик Уильям Риорданның өткізген католик дінінде Абигейл Вахиикаахула Кэмпбеллға үйленді. Оның әйелі шотланд-ирландтық өнеркәсіпші Джеймс Кэмпбелл мен Әбигейл Куайхелани Майпипипина Брайттың үлкен қызы болды, ол қызын ханзадеге үйлендіруге келіспеді, оған дейін нике шарты жасалмады. Екі күн бұрын оның анасы Кавананакоаның бұрынғы саяси қарсыласы Сэмюэл Паркерге қайтадан үйленді. Олардың некесінен кейін Әбигейл ханшайым лақап атын алды. Олардың балалары: Әбигейл Капиолани (1903–1961), Дэвид Калакауа (1904–1953) және Лидия Лилиуокалани (1905–1969). Оның қызы Капиолани арқылы жалғасқан ұрпақтары Гавай қауымының бір бөлігі тарапынан Гавай тағының мұрагерлері деп танылады. Кавананакоа 1907 жылы әйелінің ықпалымен католик дініне кірді. Кавананакоа 1908 жылдың 2 маусымында Сан-Францискода пневмониядан қайтыс болды. Салтанатты жерлеуден кейін ол Гавай корольдік мақбарасына жерленді.
Records indicate that there may have been a written agreement of betrothal with Princess Kaʻiulani, that was quickly aborted. An unsubstantiated announcement dated February 3, 1898, was printed in The San Francisco Call and later reprinted in newspapers across the United States. According to the report, the betrothal was dependent upon the finalization of deeds to a sizeable real estate holding, transferred from Queen Kapiʻolani to both Kawānanakoa and Kalanianaʻole. On February 19, a denial of betrothal from Kawānanakoa was printed in the newspapers. Kapiʻolani did deed all her property, real and personal, to the brothers on February 10, with the express stipulation that the documentation not be executed until she was ready. Kapiʻolani wanted to hold off the transfer until she was too old to manage the property herself, and/or otherwise would believe she was close to death. She last saw the document with her notary Carlos A. Long, with her instructions to have changes made in the wording. Instead, the brothers had the deed executed immediately, without her knowledge. Family lore also conflicts over the exact nature of her relationship with Kawānanakoa. Kaʻiulani's niece Mabel Robertson Lucas said that the two cousins were close but only like siblings. Nancy and Jean Francis Webb's 1962 biography of Kaʻiulani says that Kawānanakoa's eventual wife told an unnamed biographer or close friend that "of course I never could have married David if Kaʻiulani had lived". On January 6, 1902, Kawānanakoa married Abigail Wahiʻikaʻahuʻula Campbell in a Roman Catholic ceremony officiated by Patrick William Riordan, Archbishop of San Francisco at the Occidental Hotel. His wife was the eldest daughter of Scots Irish industrialist James Campbell and Abigail Kuaihelani Maipinepine Bright, who refused to let her daughter marry the prince until he signed a prenuptial agreement. Two days prior, his mother in law had remarried to Kawānanakoa's former political rival Samuel Parker. After their marriage, Abigail assumed the courtesy title of princess. Their children were Princess Abigail Kapiʻolani (1903–1961), Prince David Kalākaua (1904–1953), and Princess Lydia Liliʻuokalani (1905–1969). His descendants which continues through his daughter Kapiʻolani are recognized by factions of the Hawaiian community as heirs to the Hawaiian throne. Kawānanakoa converted to Roman Catholicism in 1907, no doubt through the urging of his wife. Kawānanakoa died of pneumonia June 2, 1908, in San Francisco. After an elaborate funeral, he was buried in the Royal Mausoleum of Hawaii.