Кіріспе

Португал тілінің грамматикасы Португал тілінің грамматикасында есімдер, сын есімдер, есімдіктер және артикльдер орташа деңгейде өзгеріске түседі: екі жынысы бар (еркек және әйел) және екі саны бар (жекеше және көпше). Латын тілінен келген жағдайдағы (кейс) жүйе жойылған, бірақ жеке есімдіктер әлі де үш негізгі формада өзгериді: этис, етістіктің толықтығы және сөз тіркесінің толықтығы. Көптеген есімдер мен көптеген сын есімдер кішітеу немесе үлкейтеу туынды жұрнақтарын қабылдай алады, ал көптеген сын есімдер «суперлятив» деп аталатын туынды жұрнақтарды қабылдай алады. Сын есімдер әдетте сәйкес есімдерінен кейін келеді. Етістіктер жоғары деңгейде өзгеріске түседі: үш уақыт (өткен, қазіргі, болашақ), үш модальдық түр (хабарлама, шартты, бұйрық), үш аспект (толық, толық емес және прогрессивті), үш рай (белсенді, пассивті, рефлексивті) және өзгертілген инфинитив бар. Көптеген толық және толық емес уақыттар синтетикалық болып табылады, барлығы 11 жалғау үлгісін құрайды, ал барлық прогрессивті уақыттар мен пассивті конструкциялар перифразалық болып табылады. Белгісіз есімдікпен алмастырылатын агенті бар тұлғасыз пассивті конструкция да бар. Португал тілі әдетте SVO тілі, бірақ бірнеше толықтық есімдіктерімен SOV синтаксисі де кездесуі мүмкін, ал сөздердің реті ағылшын тіліндегідей қатаң емес. Бұл сөйлемдегі этистің жоқтығына бейім тіл, сондай-ақ сөйлеу тілінде толықтық есімдіктерін де жіберуге бейім. Испан тілі сияқты, оның да екі негізгі байланыс етістігі бар: ser және estar. Онда басқа роман тілдерінен ерекшеленетін бірнеше грамматикалық ерекшеліктер бар, мысалы синтетикалық плюперфект, болашақ шарттылық уақыт, өзгертілген инфинитив және қайталама мағынадағы қазіргі уақыттың толықтығы.

Сөз кластары

Индоевропалық тілдердің көптегені сияқты, соның ішінде ағылшын тілі, португал тілі де сөздік қорының басым бөлігін төрт сөз класына бөледі: етістіктер, есімдер, сын есімдер және есімшелер. Бұл «ашық» кластар, яғни олар жаңа сөздерді жасау, қарыз алу немесе біріктіру арқылы оңай қабылдай алады. Шақыру сөздері (интержекциялар) кішкентай ашық класты құрайды. Сонымен қатар, есімдіктер, сөз тіркестері, артикльдер, көрсеткіш есімдер, сандар және байланыс сөздер сияқты бірнеше кішкентай жабық кластар да бар. Кейбір грамматикалық ерекшеліктері бар сөздерді жіктеу қиын; мысалы, cadê («қайда?» бразилиялық, сөйлеу тілі), tomara («үміттенейік»), oxalá («үміттенейік») және eis («міне» қараңыз, латын тіліндегі ecce және француз тіліндегі voilà). Төрт негізгі кластың ішінде қолданыстағы сөздерден жаңа сөздер жасауға арналған көптеген жартылай тұрақты механизмдер бар, кейде сөз класын өзгертумен; мысалы, veloz («жылдам») → velocíssimo («өте жылдам»), medir («өлшеу») → medição («өлшем»), piloto («ұшқыш») → pilotar («ұшқышпен басқару»). Соңында, сөз тіркестерін енгізудің бірнеше механизмдері бар, олар өте күрделі сөз тіркестерінің есім, сын есім немесе есімше сияқты жұмыс істеуіне мүмкіндік береді.

Тақырыбы, мәні және толықтырғышы

Жалпы Үнді-Еуропалық үлгіге сәйкес, португал тіліндегі кез келген сөйлемнің негізгі элементі – етістік, ол бір, екі немесе (сирек) үш зат есімге (немесе зат есімге ұқсас сөз тіркестеріне) тікелей қосылуы мүмкін, олар – бастауыш, толықтауыш (нақтырақ айтқанда, тура толықтауыш) және пішілдік толықтауыш (нақтырақ айтқанда, толықтауышқа қатысты пішілдік толықтауыш немесе объективтік пішілдік толықтауыш). Португал тіліндегі осы элементтердің ең жиі кездесетін тәртібі – бастауыш-етістік-толықтауыш (SVO, төмендегі (1) және (2) мысалдарындағыдай), немесе, пішілдік толықтауыш болған жағдайда, бастауыш-етістік-пішілдік толықтауыш (SVOC – мысалдар (3) және (4)): (1) {А Мария}S {ама}V {о Пауло}O, "Мария Паулоны жақсы көреді". (2) {O pedreiro}S {construiu}V {a casa}O, "Құрылысшы үйді салды". (3) {O presidente}S {nomeou}V o {Pedro}O {ministro}C, "Президент Педроны министр етіп тағайындады". (4) {Ela}S {achou}V {o livro}O {uma chatice}C, "Ол кітапты көңілсіз деп тапты". Үш зат есімнің кез келген элементі, егер оны мәтіннен немесе басқа синтаксистік белгілерден анықтауға болатын болса, жіберілген болуы мүмкін; бірақ көптеген грамматикалық ережелер жіберілген бөлік болғандай қолданылады. Сөйлемде көбінесе етістіктің мағынасын өзгертетін бірнеше үстеу (немесе үстеулі тіркестер) болады; олар сөйлемнің негізгі компоненттерінің арасына енгізілуі мүмкін. Қосымша зат есімдер етістікке сөздіктер арқылы қосылуы мүмкін; нәтижедегі сөздіктер үстеулік функцияны атқарады. Мысалы: Ele carregou {sem demora} a mala {para ela} {do carro} {até a porta}, "Ол {кешіктірмей} оның қапшығын {оған} {көліктен} {есікке} дейін әкелді".