Кіріспе

Неміс генералы және кеңесшісі (1878–1966)

Александр Эрнст Альфред Герман Фрайхерр фон Фалькенхаузен (29 қазан 1878 – 31 шілде 1966) – неміс генералы және Чианг Кай-шекке әскери кеңесші. Ол Қытай армиясын реформалаудағы неміс-қытай ынтымақтастығының маңызды тұлғасы болды. 1938 жылы Жапонияның қысымымен Германия Қытайға қолдау көрсетуін тоқтатты, және Фалькенхаузен үйіне қайта оралуға мәжбүр болды. Еуропаға оралғаннан кейін, 1940-1944 жылдары Бельгияның неміс оккупациясы кезінде әскери үкімет басшысы болды.

Ерте өмір және әскери мансап

Александр фон Фалькенхаузен Пруссияның Силезия провинциясындағы Нейсе (қазіргі Ниса, Польша) маңындағы Блюменталь қаласында барон Александр фон Фалькенхаузеннің (1844–1909) және оның әйелі Элизабеттің жеті баласының бірі болып дүниеге келді. Ол Бреслаудағы (қазіргі Вроцлав, Польша) гимназияда оқыды, содан кейін Вальштадттағы (қазіргі Легникие Поле) кадет мектебінде білім алды. Жастық шағында Фалькенхаузен Шығыс Азия және оның қоғамдарына қызығушылық танытты. 1909–1911 жылдары Жапония, Солтүстік Қытай, Корея және Индокитайға саяхаттап, оқыды. 1897 жылы ол Императорлық неміс армиясының 91-ші Олденбург жаяу әскер полкіне екінші лейтенант болып кірді, Боксерлер көтерілісін басуға қатысты және 1900 жылдан Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Жапонияда әскери атташе қызметін атқарды. Палестинада Осман армиясымен қызмет еткенде ол беделді Pour le Mérite орденімен марапатталды. Соғыстан кейін ол Рейхсверде (Германия армиясы) қызметін жалғастырды және 1927 жылы Дрезден пехота мектебінің басшысы болып тағайындалды.

Чан Кайшидің кеңесшісі

1930 жылы Фалькенхаузен қызметтен зейнетке шықты. 1934 жылы ол Қытайға барып, Қытай армиясына неміс әскери кеңесшілерінің қатарына қосылды. Ол Қытай Республикасының басшысы Чан Кайшидің әскери кеңесшісі болды. Фон Фалькенхаузен армияның әскери даярлығының көп бөлігін жүргізді. Фон Зеекттің бастапқы жоспарларында қытай армиясын Вермахт үлгісінде 60 элиталық дивизияға дейін қысқарту көзделген. Бұл аймақтық басшылардың күштерінің бір бөлігін таратуды қажет ететін еді, және қай топтың әскерін жою мәселесі шешілмей қалды. 1934 жылдың 30 маусымында Александрдың ағасы Ханс Йоахим фон Фалькенхаузен, SA Oberführer және SA Gruppenführer Георг фон Деттеннің штаб бастығы, «Ұзақ пышақ түнінде» СС қолдарынан қаза тапты. Немістер 8 дивизияда 80 мың қытай сарбазын даярлады, олар Чан Кайши армиясының элитасын құрады. Дегенмен, Қытай Жапониямен тең күшпен күресуге дайын болған жоқ. Чан Кайшидің өзінің штаб офицерлері мен Фон Фалькенхаузеннің қарсылығына қарамастан, барлық жаңа дивизияларын Шанхай шайқасына жіберуі оның ең жақсы әскерлерінің үштен бірін құрбан етуге әкелді. Чан Кайши стратегиясын өзгертіп, Қытай Азамат соғысына дайындық жасады. Фон Фалькенхаузен Чан Кайшиге ұзақ мерзімді соғыста Жапонияның жеңіске жете алмайтынын есептеп, тозу соғысын жүргізуді ұсынды. Ол Чан Кайшиге Сары өзеннің желісін ұстап тұрып, соғыстың соңына дейін шабуыл жасамауды кеңес берді. Сонымен қатар, Чан Кайши Солтүстік Қытайдағы, соның ішінде Шаньдун провинцияларынан бас тартуы керек еді. Ол жапондықтардың алға жылжуын баяулату үшін стратегиялық маңызды жерлерде бекіністер салуды да ұсынды. Фалькенхаузен қытайлықтарға жапондықтардың тылында партизандық операцияларды ұйымдастыруға кеңес берді. 1937 жылы нацистік Германия Қытаймен Екінші Қытай-Жапон соғысында күресіп жатқан Жапон империясымен одақтасты. Жапонияға деген ізгі ниет ретінде Германия жапондық марионеттік мемлекет Маньчжурияны мойындады, Қытайға көрсеткен қолдауын тоқтатты және Германиядағы отбасын адалдығы үшін жазалау қаупімен Фалькенхаузенді отставкаға кетуге мәжбүр етті. Чан Кайши отбасымен қоштасу кешінен кейін Фалькенхаузен жапондықтарға жасаған ұрыс жоспарларын ешқашан жарияламауға уәде берді. Кейбір деректерге сәйкес (әсіресе 1930 жылдардың соңындағы Қытай коммунистерінің мәліметтеріне сәйкес), Фалькенхаузен Чан Кайшимен байланыста болды және кейде оған, Чан Кайши үйіне және оның офицерлеріне еуропалық сән-салтанатты заттар мен азық-түлік жіберді. 1950 жылы 72 жасқа толған күні Фалькенхаузен Чан Кайшиден 12 000 долларлық чек және оны «Қытайдың досы» деп жариялаған жеке хат алды. 1958 жылы Фалькенхаузеннің 80 жасқа толған күні Қытайдың Бельгиядағы елшісі Ван Сяоси оған Қытайды қорғаудағы үлесі үшін «Киелі үшбұрыш» орденінің Ұлы кордонын табыстады.

Бельгияның әскери губернаторы

1938 жылы қайта әскери қызметке шақырылған Фалькенхаузен 1940 жылғы мамыр айына дейін Батыс майданында жаяу әскер генералы болып қызмет етті, содан кейін Бельгияның әскери губернаторы болып тағайындалды. Осы лауазымды 23 жыл бұрын Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде оның еңбектесі Людвиг фон Фалькенхаузен де атқарған еді. Әкімшілік қызметін атқару кезеңінде Фалькенхаузен Эггерт Ридермен және доктор Вернер Бестпен бірлесіп, аймақта Гаага конвенциясының қағидаларын қолдануға тырысты, көбінесе Вермахт пен СС жоғары жағының тілектеріне және нұсқауларына қарсы. Ол еврей халқына қатысты нацистік экстремизмге қарсы болғанымен, Рейнхард Гейдрихтің РСХА-сының қысымына ыңғайлы болып, 1942 жылғы маусымда 28 900 еврейді депортациялауға себепкер болды. Оның экономикалық мәселелер жөніндегі орынбасары Эггерт Ридер Бельгия экономикасындағы «еврей әсерін» жоюға жауапты болды, бұл еврей жұмысшыларының, әсіресе алмаз саудасында кең таралған жұмыссыздыққа әкелді. Экономикалық саясатты іске асыру бельгиялық еврей жұмысшыларының жаппай жұмыссыздығына әкелсе де, Ридердің күш-жігері Германияның оккупациясы кезінде Бельгия мен Солтүстік Франциядағы қолданыстағы ұлттық әкімшілік құрылымдарын және іскерлік байланыстарды сақтап қалды. 2250 бельгиялық жұмыссыз еврей Солтүстік Франциядағы мәжбүрлі еңбек лагерлеріне, «Тодт» ұйымы үшін Атлант қабырғасын салуға жіберілді. Барлық бельгиялықтардың неміс оккупациясына ынтымақтасуын қамтамасыз ету үшін Ридер бельгиялық еврейлерге Бельгияда қалуға рұқсат беру туралы келісімге келді. Бұл келісімнің бір бөлігі – Рейх қауіпсіздік бас кеңсесінің 1942 жылғы 14 наурызда Парижде Гельмут Нохеннің басқаруымен өткен конференциясына дейін барлық еврейлерді сары Дәуіт жұлдызымен белгілеу туралы бұйрығын орындамау болды. Ол немістерге қарсылық көрсеткені үшін бельгиялықтардың өлім жазасына кесілуіне екі рет араласып, тоқтатып берді. Бұл Цян Сяолин атты қытай-бельгиялық әйелдің өтініші бойынша жасалды, оның ағасы генерал-лейтенант Цян Чжуолун Фалькенхаузеннің Қытайдағы қызмет кезінде жақын досы болған. Соғыстан кейінгі сотта Цян Сяолин оны қорғап сөйледі: «Генерал фон Фалькенхаузеннің көмегі болмаса, мен ештеңе істей алмас едім. Ол марапатқа лайық болмаса да, оны сотқа тартуға да болмайды, әсіресе».

Бомба жасау жоспары

Фалькенхаузен Гитлерге қарсы заговоршылар Карл Фридрих Гёрдлер мен фельдмаршал Эрвин фон Вицлебеннің жақын досы болды және көп ұзамай Адольф Гитлер мен нацистік режимді жек көре бастады. Ол Гитлерге қарсы жоспарланған төңкеріс үшін Вицлебенді қолдады, бірақ төңкеріске қатыспады. 1944 жылы 20 шілдеде Гитлерді өлтіруге жасалған қастандық сәтсіз аяқталғаннан кейін Фалькенхаузен қызметінен алынып, кейін тұтқындалды. Фалькенхаузен соғыстың қалған бөлігін бір концлагерден екіншісіне ауыстырылып өткізді. 1945 жылдың сәуір айының соңында ол Дахау концлагерінің тағы 140 белгілі тұтқындарымен бірге Тирольге көшірілді. SS қашып кетіп, тұтқындарды қалдырып кетті, ал оны 1945 жылдың 5 мамырында АҚШ-тың Бесінші армиясы тұтқынға алды.

Сот және кешірім

1948 жылы Фалькенхаузен мен Ридер Бельгияға сотталу үшін жіберілді, онда олар үш жыл тергеу изоляторында ұсталды. 1951 жылдың 9 наурызында Брюссельде Бельгиядан еврейлерді депортациялаудағы рөлдері үшін, бірақ Аушвицтегі өлімдері үшін емес, олардың ісі қаралды және оларды адвокат Эрнст Ашенбах қорғады. Сот барысында Қиянь Сиулин, бұрынғы француз премьер-министрі Леон Блум және бірнеше бельгиялық еврейлер Фалькенхаузен мен Ридер бельгиялық және еврейлердің өмірін сақтауға тырысқандарын куәландырды. Белгия заңдарына сәйкес, жаза мерзімінің үштен бір бөлігін өткергеннен кейін, олар канцлер Конрад Аденауэрмен кешірілді.

Кейінгі өмірі

Германияға оралғаннан кейін ол алдымен Германияның сол кездегі ішкі шекарасына жақын, досы Франц фон Папеннің иелігінде тұрды, содан кейін Шығыс Германия агенттерінің қолына түспес деген қорқынышпен Нассау-ан-дер-Лан қаласына көшті. 1950 жылы Фалькенхаузен әйелінен айырылды; 1960 жылы ол бұрын Бельгия қарсылық қозғалысында күрескен Сесил Вентке (1906–1977) үйленді. Ол оны 1948 жылы түрмеде отырғанда танысты, сол кезде Вент Вервье түрмелерінің әкімшілік комиссиясының мүшесі болған.