1941-1945 жылдардағы неміс наци партиясының бас кеңсесі

Кіріспе

1941–1945 жылдар аралығында Германия нацистік партиясының бас кеңсесі

Партиялық канцлерлік (Parteikanzlei) – 1941 жылдың 12 мамырында тағайындалған Германия нацистік партиясының (НСДАП) бас кеңсесінің атауы. Бұл кеңсе бұрын Фюрердің орынбасарының штабы (Stab des Stellvertreters des Führers) ретінде жұмыс істеген, бірақ Рудольф Гесс Адольф Гитлердің рұқсатынсыз Шотландияға бейбіт келісім шарты жасау үшін ұшқаннан кейін атауы өзгертілді. Гитлер Гесске қарсы мәлімдеме жасады, оның бұрынғы кеңсесі таратылып, Гесске дейін орынбасар болған Мартин Борман басқаратын жаңа Партиялық канцлерлік оның орнына құрылды.

Тарих

1933 жылдан бастап партия кеңсесі Мюнхенде Адольф Гитлер кабинетінде рейхсминистр дәрежесін иеленген Адольф Гитлердің вице-фюрері Рудольф Гесс басшылығымен болды. Гесс бөлімі партия істерін басқаруға жауапты болды; партия ішіндегі дауларды шешу және саяси шешімдер мен заңнамаға қатысты партия мен мемлекет арасындағы делдал ретінде әрекет ету. Ұйым Ганс Ламмерс басшылығымен Рейхс-канцеляриямен ғана емес, сонымен қатар Фюрердің канцеляриясымен, нацистік Гаумен және Рейхслитермен ықпал үшін бәсекелесті. Нацистік режимге тән көптеген жағынан, партиялық канцлерлік басқа екі канцлерлікпен қызығушылық салалары үшін бәсекелесті, бірнеше функционалдық қайталану аймақтарын құрып, «партия мен мемлекет арасындағы қарым-қатынасты» күрделілендірді. Гитлерлік канцлерлікте кездескен тағы бір проблема – бұл SA, SS, Гитлер жастары және Еңбек майданы сияқты әртүрлі бағынысты партиялық ұйымдардың бәсекелестік мүдделерінен туындаған әкімшілік шатасу. Нацистік партияның орталықтандырылған әкімшілік билігі жоқ сияқты, сондықтан Гаулайтерлер Гесстің кеңсесін айналып өтті, өйткені олар өздерін Гитлер үшін ғана жауапты деп санайды. Гесс фюрердің орынбасары болғанымен, оның кеңсесі 1933 жылдың шілдесінде Мартин Борман Гесс кеңсесіне штаб бастығы болып тағайындалғанға дейін әкімшілік міндеттерді атқара алмады. Борман Гесстің жеке хатшысы және штаб бастығы болды, ол фюрердің орынбасары штабының күнделікті іс-әрекетімен айналысатын көшбасшы болды. Борман өзінің позициясын кең бюрократия құру үшін пайдаланды және мүмкіндігінше шешім қабылдауға қатысты. Борман көп ұзамай партия мүдделерінің тиімді және қажет өкілдеріне айналды, ол аймақтық басшыларды аралық деңгейде биліктен айырды және заңдар мен фюрер жарлықтарын қабылдау арқылы фюрердің орынбасары штабының мемлекеттік істерге араласуын кеңейтті. 1935 жылы Борман Гитлердің Бавариядағы Оберсалцбергтегі «ауылдық штабын» басқара бастады. Сондай-ақ 1935 жылы оған Гитлердің жеке қаржысын басқару міндеті берілді және оның жақындығын партияның көптеген ұйымдарына қатысты билікті арттыру үшін пайдаланды; осы дамуға қарамастан, нацистік мемлекетке үнемі юрисдикциялық күрес тән болды. Борман Гитлер атынан неміс өнеркәсібімен айналысатын адамдардан ақша жинаған Гитлер саудасы мен өнеркәсібінің Адольф Гитлер қорын құрды. Бұл бағдарлама арқылы алынған қаражаттың бір бөлігі әртүрлі партия басшыларына төленді, бірақ Борман оның көп бөлігін Гитлердің жеке пайдалануы үшін сақтап қалды. 1936 жылы Борман Гитлерден тікелей рейхс министрлері мен партиялық шенеуніктерге бұйрықтарды тапсырады. 1941 жылы 10 мамырда Гесс Ұлыбританияға британ үкіметімен бейбітшілік келіссөздерін жүргізу үшін ұшып кеткеннен кейін, Гитлер 1941 жылы 12 мамырда Фюрердің орынбасары лауазымын жойды. Гитлер Гесстің бұрынғы міндеттерін Борманға жүктеді, ол Партиянцлей (партиялық канцлер) басшысы атағын алды. Бұл лауазымда ол барлық НСДАП тағайындамаларына жауапты болды және тек Гитлер алдында жауап берді. Партиялық канцлерлік 1941 жылдың жазы мен күзінде SS-тің арнайы топтарының шығыс театрында жасалып жатқан зорлық-зомбылық туралы да хабардар болды, өйткені Гестапо басшысы Генрих Мюллер Рейхтің барлық жоғары лауазымды адамдары қол қойған есептерді таратты. Ванзе конференциясымен байланысты юрисдикциялық мәселелерді реттейтін құқықтық және әкімшілік мәселелерді Гейдрих партия ұйымдарымен, соның ішінде 1942 жылдың қаңтар айының соңында Борманның партиялық канцеляриясымен бөлісті, олардың барлығы Ақырғы шешімді ұйымдастыруға кінәлі болды. Борман өзінің позициясын өзінің пайдасына Гитлермен байланысты шектеу үшін және Альберт Хоффман, Герхард Клопфер және Гельмут Фридрихс сияқты депутаттар қолдауымен қару-жарақ пен адам күші сияқты салаларда партияның ықпалын арттыруға қолданды. Қару-жарақ министрі Альберт Шпеер Борманның өз қызметкерлеріне осылай араласқанына наразылық білдірді. 1943 жылдың 12 сәуірінде Борманн ресми түрде фюреріміздің жеке хатшысы болып тағайындалды, Гитлермен ерекше билік пен сенімге ие болды. 1943 жылдың күзінде Гёббельс Гитлердің ішкі істерде Борманға тәуелділігіне, оның әскери мәселелерге көңіл бөлгеніне және саясатты елемегеніне күмән білдірді. Гёббельс бұл сәтті күнделігінде «басшылық дағдарысы» деп жазды. Геббельс «партиялық канцелярияның басшысы Гитлермен жұмыс істеді» деп сенді. Сол кезде Борман барлық ішкі істерді де-факто басқаратын. Ол 1945 жылдың 30 сәуіріне дейін Наци партиялық канцеляриясының басшысы лауазымын атқарып тұрды. Соғыстың аяқталу мерзіміне дейін Борман соғыстан кейінгі Германия үшін Наци партиясын қайта құруға «қызғылықты жұмыс істеп» жатты. Гитлердің қате ойларымен бөліскен Борман соғыстың соңында партияға қатысты шешімдерді қабылдады және директивалар берді, ал Гитлер бункердің тереңінен «қарсы болмайтын армияларды» картада жылдырып жатты.

Starting in 1933, the party office had its seat in Munich under the leadership of Adolf Hitler's Deputy Führer Rudolf Hess, who held the rank of a Reich Minister in the Hitler Cabinet. Hess's department was responsible for handling party affairs; the settling of disputes within the party and acting as an intermediary between the party and the state regarding policy decisions and legislation. The organisation rivaled for influence not only with the Reich Chancellery under Hans Lammers but also with the Führer's Chancellery and the Nazi Gau and Reichsleiter. Typical of the Nazi regime in many regards, the Party Chancellery competed for spheres of interest with the other two chancelleries, creating several areas of functional duplication, additionally complicating "the relationship between party and state." Another problem that Hitler's Chancellery faced was the administrative confusion that arose from all the competing interests of the various subordinated constituent Party organizations like the SA, the SS, the Hitler Youth and the Labor Front among others. There was a seeming lack of a centralized administrative authority for the Nazi Party, so Gauleiters bypassed the office of Hess as they believed themselves only responsible to Hitler alone. Even though Hess was Deputy Führer, his office was unable to manage the administrative tasks until Martin Bormann was appointed Chief of Staff to Hess's office in July 1933. Bormann, personal secretary and chief of staff to Hess, was the man behind the scenes managing the day to day business of the Staff of the Deputy Führer. Bormann used his position to create an extensive bureaucracy and involved himself in as much of the decision making as possible. Bormann soon became an efficient and indispensable representative of the party's interests, dis empowering the regional leaders at the intermediate level and extending the Staff of the Deputy Führer's involvement in state affairs through the enactment of laws and Führer's decrees. In 1935 Bormann began managing Hitler's "rural headquarters" at the Obersalzberg in Bavaria. Also in 1935, he was given charge over Hitler's personal finances and used his proximity to increase the office's authority over the Party's numerous organizations; despite this development, incessant jurisdictional struggles still characterized the Nazi state. Bormann set up the Adolf Hitler Fund of German Trade and Industry, which collected money from German industrialists on Hitler's behalf. Some of the funds received through this programme were disbursed to various party leaders, but Bormann retained most of it for Hitler's personal use. By 1936, Bormann was passing orders directly from Hitler to Reich ministers and Party officials. After Hess' flight to the United Kingdom to seek peace negotiations with the British government on 10 May 1941, Hitler abolished the post of Deputy Führer on 12 May 1941. Hitler assigned Hess's former duties to Bormann, with the title of Head of the Parteikanzlei (Party Chancellery). In this position he was responsible for all NSDAP appointments, and was answerable only to Hitler. The Party Chancellery was also privy to the extreme violence being carried out in the eastern theater by the SS Task Forces in the summer and fall of 1941, as Gestapo chief, Heinrich Müller, distributed reports, which were signed by senior officials from throughout the Reich. Legal and administrative questions governing jurisdictional matters related to the Wannsee Conference were shared by Heydrich with Party organizations, including Bormann's Party Chancellery in late January 1942, rendering them all complicit for the
orchestration of the Final Solution. Bormann used his position to restrict access to Hitler for his own benefit and, supported by deputies like Albert Hoffmann, Gerhard Klopfer and Helmuth Friedrichs, to further party influence in areas such as armaments and manpower. Armaments Minister Albert Speer complained about Bormann's interfering with his staff in this manner. On 12 April 1943, Bormann was officially appointed the Führer's Private Secretary, reaching a unique position of power and trust with Hitler. Sometime in the autumn of 1943, Goebbels expressed misgivings with Hitler's dependence on Bormann concerning domestic affairs, his focus on military matters and his seeming neglect of politics—Goebbels recorded this moment as "a leadership crisis" in his diary. Goebbels further believed that "the Party Chancellery chief was managing Hitler." By that time, Bormann had de facto control over all domestic matters. He held the position of leader of the Nazi Party Chancellery until 30 April 1945. Late in waning months of the war, Bormann was still "working feverishly" to restructure the Nazi Party for a post war Germany. Sharing in Hitler's delusions, Bormann was exercising his power over the Party by issuing decrees and directives on a wide variety of issues at the very end, meanwhile Hitler was moving "non existent armies" around on a map deep inside the bunker.