Джойс Кэри: Англо-ирландиялық жазушының өмірі мен шығармалары
Joyce Cary
Жойc Кери (1888-1957) – ағылшын-ирландиялық жазушы, «Мистер Джонсон» және «Жылқының аузы» романдарымен танымал. Өмірі мен шығармашылығы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Англо-ирланд жазушысы (1888-1957)
автор
Anglo Irish writer (1888 1957)
an author
Артур Джойс Луннел Кэри (7 желтоқсан 1888 – 29 наурыз 1957), Джойс Кэри деген атпен танымал, англо-ирланд романшысы және отарлық шенеунік. Оның ең белгілі романдары – «Мистер Джонсон» және «Аттың аузы».
Arthur Joyce Lunel Cary (7 December 1888 – 29 March 1957), known as Joyce Cary, was an Anglo Irish novelist and colonial official. His most notable novels include Mister Johnson and The Horse's Mouth.
Ерте өмір және білім
Артур Джойс Луннел Кэри 1888 жылы Солтүстік Ирландияның Ольстер провинциясындағы Дерри қаласындағы Шипквей көшесіндегі Белфаст банкі үстінде орналасқан әже-шешесінің үйінде дүниеге келді. Оның отбасы көршілес Инишовенде, Донегал графтығының солтүстік жағалауындағы түбекте, сондай-ақ Ольстерде, XVII ғасырдың басындағы Ольстер плантациясының алғашқы жылдарынан бері "Плантер" жер иелері болған. Алайда, 1882 жылы Ирландия жер заңы қабылданғаннан кейін отбасы Лоу Фойлдың батыс жағалауындағы Инишовендегі меншігінің көп бөлігін жоғалтты. Отбасы тарап кетті, Кэридің шекаралық АҚШ атқыштар әскерінде және Канаданың Солтүстік-Батыс атты полициясында қызмет еткен туыстары болды. Көптеген Кэрилер Ұлыбританияға қоныс аударды. Оның әкесі Артур Кэри 1884 жылы Лондонға көшіп, инженерлік мамандық алды. 1887 жылдың тамызында ол Дерридегі Белфаст банкінің директоры Джеймс Джон Джойстың үлкен қызы Шарлотта Джойсқа үйленді және олар Лондонға қоныс аударды. 1898 жылдың қазанында анасы пневмониядан қайтыс болды. Ол Бристольде, Англияда, Дакинс үйінің мүшесі болды. Анасының қазасы оған 1930 жылға дейін қаржылық база ретінде қызмет еткен кішкентай мұра қалдырды. 1906 жылы суретші болуға бейімделген Кэри Парижге сапарлады. Техникалық білімді жетілдіру қажеттігін түсінген Кэри Эдинбургте сурет өнерін оқыды. Бірақ көп ұзамай, ол ешқашан үшінші деңгейден жоғары суретші бола алмайтынын түсінді және өзін әдебиетке арнауға шешім қабылдады. Ол өзінің кейінірек мойындағанынша, "өте нашар" болған өлеңдер жинағын жариялады, содан кейін Оксфордтың Тринити колледжіне түсті. Ол жерде Джон Миддлтон Мюрримен дос болып, бірге демалысқа шығып Мюрриді Парижбен таныстырды. Оқуын ұмытып, Оксфорд университетін төртінші сыныптық дипломмен бітірді.
Arthur Joyce Lunel Cary was born in 1888 in his grandparents' home, which was above the Belfast Bank on Shipquay Street in Derry in Ulster, the Northern province in Ireland. His family had been 'Planter' landlords in neighbouring Inishowen, a peninsula on the north coast of County Donegal, also in Ulster, since the early years of the Plantation of Ulster in the early seventeenth century. However, the family had largely lost its Inishowen property on the western shores of Lough Foyle after the passage of the Irish Land Act in 1882. The family dispersed and Cary had uncles who served in the frontier US Cavalry and the Canadian North West Mounted Police. Most of the Carys wound up in Great Britain. Arthur Cary, his father, moved to London in 1884 and trained as an engineer. He then married Charlotte Joyce, elder daughter of James John Joyce, manager of the Belfast Bank, Derry, in August 1887 and they settled in London. His mother died of pneumonia in October 1898. in Bristol, England, where he was a member of Dakyns House. His mother died during this period, leaving him a small legacy which served as his financial base until the 1930s. In 1906, determined to be an artist, Cary travelled to Paris. Discovering that he needed more technical training, Cary then studied art in Edinburgh. Soon enough, he determined that he could never be more than a third rate painter and decided to apply himself to literature. He published a volume of poems which, by his own later account, was "pretty bad," and then entered Trinity College, Oxford. There he became friends with fellow student John Middleton Murry and introduced Murry to Paris on a holiday together. He neglected his studies and graduated from Oxford with a fourth class degree.
Нигерия және ерте жазу
Әңгіме-көрік іздеп, 1912 жылы Кэри Черногория Корольдігіне кетіп, Балқан соғыстары кезінде Қызыл Кресттің санитары болып қызмет етті. Кэри ондағы өмірінен естеліктерді, "Боботтар туралы естеліктер" (1964) атты кітапта сақтап, суреттермен безендірді, бірақ ол кітап оның өлімінен кейін ғана жарық көрді. Келесі жылы Ұлыбританияға оралған Кэри ирландиялық ауыл шаруашылығы кооперативтерінде жұмыс іздеді, алайда жоба сәтсіз аяқталды. Кэри қанағаттанбады, өйткені Ұлыбританияда жақсы қызметке ие болу үшін жеткілікті білімі жоқ деп ойлады, сондықтан Нигерияның саяси қызметіне қабылданды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Нигериялық полкте Германияның Камерун колониясындағы шайқастарға қатысты. "Умару" (1921) атты әңгімесі осы кезеңдегі бір оқиғаны баяндайды, онда британдық офицер өзінің африкалық сержантымен ортақ адамгершілік байланысын сезінеді. Кэри 1916 жылы Мора тауы шайқасында жараланды. Ол Англияға демалысқа оралып, бірнеше жылдан бері махаббатта жүрген досының қарындасы Гертруда Огилвиге үйлену ұсынысын жасады. Үш айдан кейін Кэри колониялық қызметке қайта оралды, ал Гертруда жүкті күйде Англияда қалды. Кэри Нигерияда бірнеше лауазымды атқарды, оның ішінде Боргудағы судья және атқарушы офицер болып жұмыс істеді. Африкадағы қызметін бастап, ол жергілікті халыққа тәртіп орнатуға белсенділік танытты, бірақ қызметінің соңына қарай нигериялықтарды ауыр өмір сүретін жеке тұлғалар ретінде көре бастады. 1920 жылға қарай Кэри өзінің күш-жігерін шалқақ ауылдарды үлкен әлеммен байланыстыратын таза сумен және жолдармен қамтамасыз етуге жұмсады. Екінші демалысы Гертруданы екінші бала күтіп отырған кезде табалады. Ол Кэриден колониялық қызметтен зейнетке шығуын өтінді, осылайша олар Ұлыбританияда бірге өмір сүре алады. Кэри бұл қаржылық жағдайға байланысты мүмкін емес деп ойлады, бірақ 1920 жылы ол әдеби агент тауып, Африкада жазған әңгімелерінің бір бөлігін американдық "The Saturday Evening Post" журналына сатты, олар Томас Джойс деген атпен жарияланды. Бұл Кэриге Нигериялық қызметтен кетуге жеткілікті мүмкіндік берді, ол Гертрудамен бірге Оксфордтағы Паркс-роудтағы үйді, Университет саябағына қарап тұрған үйді (қазіргі кезде көк тақтамен белгіленген) сатып алды. Олардың төрт ұлы болды, оның ішінде композитор Тристрем Кэри және мемлекеттік қызметкер сэр Майкл Кэри.
Seeking adventure, in 1912 Cary left for the Kingdom of Montenegro and served as a Red Cross orderly during the Balkan Wars. Cary kept and illustrated a record of his experiences there, Memoir of the Bobotes (1964), that was not published until after his death. Returning to Britain the next year, Cary sought a post with an Irish agricultural cooperative scheme, but the project fell through. Dissatisfied and believing that he lacked the education that would provide him with a good position in the United Kingdom, Cary joined the Nigerian political service. During the First World War, he served with a Nigerian regiment fighting in the German colony of Kamerun. The short story "Umaru" (1921) describes an incident from this period in which a British officer recognises the common humanity that connects him with his African sergeant. Cary was wounded at the battle of Mount Mora in 1916. He returned to England on leave and proposed marriage to Gertrude Ogilvie, the sister of a friend, whom he had been courting for years. Three months later, Cary returned to service as a colonial officer, leaving a pregnant Gertrude in England. Cary held several posts in Nigeria including that of the magistrate and executive officer in Borgu. He began his African service as a stereotypical district officer, determined to bring order to the natives, but by the end of his service, he had come to see the Nigerians as individuals with hard lives. By 1920, Cary was concentrating his energies on providing clean water and roads to connect remote villages with the larger world. A second leave had left Gertrude pregnant with their second child. She begged Cary to retire from the colonial service, so that they could live together in Britain. Cary had thought this impossible for financial reasons, but in 1920, he obtained a literary agent and some of the stories he had written while in Africa were sold to The Saturday Evening Post, an American magazine, and published under the name Thomas Joyce. This provided Cary with enough incentive to resign from the Nigerian service and he and Gertrude took a house in Oxford on Parks Road opposite the University Parks (now marked with a blue plaque) for their growing family. They had four sons, including the composer, Tristram Cary, and the civil servant, Sir Michael Cary.
1930 жылдары романдар жазушы ретінде
Кэри жазушы ретінде өркендеу үшін көп еңбек етті, бірақ оның қысқа ғана экономикалық сәттілігі тез аяқталды, себебі «Пост» газеті оның әңгімелері тым «әдеби» болып кеткенін шешті. Кэри түрлі романдар мен пьесалар жазды, бірақ ешқайсысы сатылмады, ал отбасы көп ұзамай үйге жалдамалы адамдарды қабылдауға мәжбүр болды. Олардың ахуалы нашарлаған сайын, Ұлы депрессия оларды қамтамасыз еткен инвестицияларын жойды, тіпті бір кезде отбасы үйін жалға беріп, туған-туыстарымен бірге тұруға мәжбүр болды. Соңында, 1932 жылы Кэри Нигериядағы тәжірибесіне негізделген «Айсса құтқарылды» романын жариялады. Кітап аса сәтті болмаса да, Кэридің келесі романы «Америкалық қонақ» (1933) одан сәл жақсы сатылды, соның арқасында Кэрилер өз үйлеріне қайта оралды. Кэридің алғашқы үш романының ешқайсысы сын тұрғысынан немесе қаржылық жағынан сәтті болмаса да, олар прогрессивті түрде мазмұндырақ және күрделірек болып келеді. Шындығында, «Африкалық сиқыршы» (1936) оқиғаларға, кейіпкерлерге және тақырыптық мүмкіндіктерге соншалықты бай, оның құрылымын артық жүктемеге салады. Кэри өзінің идеяларын жеткізу үшін жаңа повестік формаларды табу қажеттігін түсінді. Джордж Оруэлл Испаниядан оралғаннан кейін Кэриді Либералдық кітап клубына ұсынды, ол Кэриден оның барлық ромаларындағы негізгі тақырып – бостандық және еркіндік туралы идеяларын баяндайтын жұмыс жасауды сұрады. Ол «Power in Men» (1939) [Кэридің атауы емес] деген атпен жарық көрді, бірақ баспагер Кэридің келісімінсіз қолжазбаны қысқартып, ол кітаптан өте көңілсіз болды. Енді Кэри ирландтық тарихына негізделген романдар трилогиясын жазуды жоспарлады. «Қала бұрышы» (1938) жақсы нәтиже көрсетпеді, сондықтан Кэри бұл идеядан бас тартты. Одан кейін соңғы африкалық романы «Мистер Джонсон» (1939) жазылды, ол толығымен қазіргі уақытта баяндалған. Қазір ол Кэридің ең жақсы романдарының бірі саналса да, сол кезде нашар сатылды. Бірақ «Чарли – менің жаным» (1940) кітабы, Екінші дүниежүзілік соғыстың басында орын аударылған жастар туралы, кең оқырман қауымын тапты, ал «Балалар үйі» (1941) мемуары ең жақсы роман үшін Джеймс Тейт Блэк естелік сыйлығын жеңіп алды.
Cary worked hard on developing as a writer, but his brief economic success soon ended as the Post decided that his stories had become too "literary". Cary worked on various novels and a play, but nothing sold, and the family soon had to take in tenants. Their plight worsened when the Depression wiped out the investments that provided them with income and, at one point, the family rented out their house and lived with family members. Finally, in 1932, Cary managed to publish Aissa Saved, a novel that drew on his Nigerian experience. The book was not particularly successful, but sold more than Cary's next novel, An American Visitor (1933), did a little better, and the Carys managed to move back into their home. Although none of Cary's first three novels was particularly successful critically or financially, they are progressively more ambitious and complex. Indeed, The African Witch (1936) is so rich in incident, character, and thematic possibility that it over burdens its structure. Cary understood that he needed to find new ways to make the narrative form carry his ideas. George Orwell, on his return from Spain, recommended Cary to the Liberal Book Club, which requested Cary to put together a work outlining his ideas on freedom and liberty, a basic theme in all his novels. It was released as Power in Men (1939) [not Cary's title], but the publisher seriously cut the manuscript without Cary's approval and he was most unhappy with the book. Now Cary contemplated a trilogy of novels based on his Irish background. Castle Corner (1938) did not do well and Cary abandoned the idea. After this came one last African novel, Mister Johnson (1939), written entirely in the present tense. Although now regarded as one of Cary's best novels, it sold poorly at the time. But Charley Is My Darling (1940), about displaced young people at the start of World War II, found a wider readership, and the memoir A House of Children (1941) won the James Tait Black Memorial Prize for best novel.
Соңғы жылдар
Кейри өзінің өмірінде Англиядағы тарихи және әлеуметтік өзгерістерді зерттейтін үлкен еңбектерін қолға алды. Бірінші трилогиясы («Өзін-өзі таңғалдырған», «Қажы болу» және «Аттың аузы») Кэриге лайықты табыс әкелді, ал «Аттың аузы» оның ең танымал романы болып қала береді. Оруэллдің «Searchlight Books» сериясынан шыққан Кэридің «Африка бостандығы үшін» (1941) атты памфлеті қызығушылық тудырды, сондай-ақ кинорежиссер Торольд Дикинсон Африкадағы соғыс кезінде түсірілген фильмді жасауға Кэриден көмек сұрады. 1943 жылы «Аттың аузы» романын жазып жатқанда, Кэри «Екі әлемнің адамдары» фильмінде жұмыс істеу үшін кинотоппен бірге Африкаға сапар шекті. 1946 жылы Кэри Дикинсонмен бірлесіп Үндістанға екінші фильм жобасымен барды, бірақ ұлттық тәуелсіздік үшін британдықтарға қарсы күрес фильм түсіруді мүмкін емес етті, сондықтан жобадан бас тартылды. «Айшағылы» (1946) романы, әйелдердің қиындықтары туралы, Кэри үшін ұзақ және қарқынды шығармашылық кезеңнің аяқталуын білдірді. Гертруда қатерлі ісікке шалдығып, оның жұмысы біраз уақытқа баяулады. Гертруда «Қорқынышты қуаныш» (1949) жарық көрген кезде қайтыс болды. Кэри осы кезде өзінің атақ-даңқы мен байлығының шыңына жетті. Ол барлық шығармаларын Майкл Джозеф баспасында стандартты басылым түрінде қайта басып шығару үшін алғы сөздер жинағын дайындауға кірісті. АҚШ-қа сапар шегіп, «Мистер Джонсон» пьесасының сахналық бейімделуіне қатысты, сондай-ақ оған CBE ордені ұсынылды, бірақ ол одан бас тартты. Осы уақытта ол Екінші трилогияны құрайтын үш роман («Құрмет тұтқыны», «Иеден басқа» және «Ешқашан құрметке ие болмау») бойынша жұмысын жалғастырды. 1952 жылы Кэриде бастапқыда бурсит деп диагноз қойылған бұлшықет проблемалары пайда болды, бірақ келесі екі жылда симптомдар көбейген соң, диагноз моторлық нейрон ауруына (Солтүстік Америкада Лу Гериг ауруы (ALS) деп аталады) өзгертілді – бұл прогрессивті сал болуға және параличке әкелетін, емдеуге келмейтін ауру. Дене күші әлсіреген соң, Кэри жазу үшін қаламды қолына байлап, қолын арқанмен тіреуге мәжбүр болды. Соңында ол сөйлей алмай қалғанша диктантқа көшті, ал 1912 жылдан бері алғаш рет жазуды тоқтатты. Оның соңғы еңбегі – «Құл мен ерікті» (1959), дін туралы жоспарланған трилогияның бірінші томы, 1957 жылдың 29 наурызында 68 жасында қайтыс болған кезде аяқталмаған болып қалды.
Cary now undertook his great works examining historical and social change in England during his own lifetime. The First Trilogy (Herself Surprised, To Be a Pilgrim, and The Horse's Mouth) finally provided Cary with a reasonable income, and The Horse's Mouth remains his most popular novel. Cary's pamphlet The Case for African Freedom (1941), published by Orwell's Searchlight Books series, had attracted some interest, and the film director Thorold Dickinson asked for Cary's help in developing a wartime movie set partly in Africa. In 1943, while writing The Horse's Mouth, Cary travelled to Africa with a film crew to work on Men of Two Worlds. Cary travelled to India in 1946 on a second film project with Dickinson, but the struggle against the British for national independence made movie making impossible, and the project was abandoned. The Moonlight (1946), a novel about the difficulties of women, ended a long period of intense creativity for Cary. Gertrude was suffering from cancer and his output slowed for a while. Gertrude died as A Fearful Joy (1949) was being published. Cary was now at the height of his fame and fortune. He began preparing a series of prefatory notes for the re publication of all his works in a standard edition published by Michael Joseph. He visited the United States, collaborated on a stage adaptation of Mister Johnson, and was offered an appointment as a CBE, which he refused. Meanwhile, he continued work on the three novels that make up the Second Trilogy (Prisoner of Grace, Except the Lord, and Not Honour More). In 1952, Cary had some muscle problems which were originally diagnosed as bursitis, but as more symptoms were noted over the next two years, the diagnosis was changed to that of motor neuron disease (known as Lou Gehrig's disease (ALS) in North America), a wasting and gradual paralysis that was terminal. As his physical powers failed, Cary had to have a pen tied to his hand and his arm supported by a rope to write. Finally, he resorted to dictation until unable to speak and then ceased writing for the first time since 1912. His last work, The Captive and the Free (1959), the first volume of a projected trilogy on religion, was unfinished at his death on 29 March 1957, aged 68.
Мұра
Ол өзінің жақын досы Винни Дэвинді әдеби мұрагері етіп тағайындаған. Ол кітапханасын Бодлеян кітапханасына беруді қадағалап, қайтыс болғаннан кейін жарық көрмеген шығармаларын жариялады және оның қағаздарын зерттеген ғалымдарға көмек көрсетті. Ол сонымен қатар "Ұлттық биографиялық сөздікке" Кэри туралы мақала жазды.
He had appointed his close friend Winnie Davin as his literary executor, and she supervised the transfer of his library to the Bodleian Library, posthumously published some unfinished works, and supported scholars who studied his papers. She also wrote Cary's entry for the Dictionary of National Biography.