Кіріспе

Бір немесе бірнеше тілден алынған сөздердің белгілі бір тақырыпқа қатысты сөздігі – арнайы мақсаттағы тіл сөздігі (LSP сөздігі) – белгілі бір саланың мамандары қолданатын, мысалы, архитектура саласындағы мамандандырылған лексиканы анықтайтын анықтамалық еңбек. Осындай сөздіктерді зерттейтін ғылым – арнайы лексикография. Медициналық сөздіктер – осыған жақсы белгілі мысалдар.

Пайдаланушылар

Bergenholtz/Tarp 1995-те сипатталғандай, салалық тілдік сөздіктер көбінесе белгілі бір тақырып бойынша мамандар (сарапшылар) үшін жасалады, бірақ жартылай сарапшылар мен осы салада білімі аз адамдар үшін де дайындалуы мүмкін. Салалық тілдік сөздіктерден өзгеше, жалпы мақсаттағы тіл сөздіктері (LGP) орташа қолданушыға арналған. Салалық тілдік сөздіктердің бірі немесе бірнеше функциясы болуы мүмкін. Олардың коммуникативтік функциялары болуы мүмкін, мысалы, қолданушыларға мәтіндерді түсінуге, аударуға және жазуға көмектесу. Сөздіктер сондай-ақ когнитивтік функцияларды да атқаруы мүмкін, мысалы, қолданушыларға жалпы білімді немесе нақты бір тақырып бойынша білімді дамытуға көмектесу, мысалы, танымал тұлғаның туған күні немесе белгілі бір етістіктің жіктелу үлгісі.

Түрлі түрлері

Сандро Нильсеннің айтуынша, ЛСП сөздіктері бір тілді (монолингвалық) немесе екі тілді (билінгвалық) болуы мүмкін, ал кейде одан да көп тілді (көптілді) болуы да мүмкін. Нильсенге сәйкес, белгілі бір саланың мүмкіндігінше көп лексикасын қамтуға тырысатын ЛСП сөздігі – максимизациялық сөздік, ал шектеулі мөлшерде терминдерді қамтуға тырысатын сөздік – минимализациялық сөздік деп аталады. Сонымен қатар, Нильсен 1994 жылғы еңбегінде сөздіктердің келесі түрлерін ажыратады: бірнеше саланы қамтитын ЛСП сөздігі – көп салалық сөздік, бір саланы қамтитын ЛСП сөздігі (мысалы, құқық сөздігі) – бір салалық сөздік, ал саладағы бір бөлікті қамтитын ЛСП сөздігі (мысалы, шарттар құқығы сөздігі) – кіші салалық сөздік деп аталады.

Пайдалану сөздіктері

LSP сөздігінің кең таралған түрі – белгілі бір сала немесе жанр үшін, мысалы журналистика үшін, қолдануға қатысты кеңестер беретін, таңдауға тиіс сөздер мен тіркестерді ұсынатын және шатастырылатын қолданыстарды ажырататын сөздік. Мұндай сөздіктердің арасында жаңалықтар стилі үшін ең танымал болғаны – AP Stylebook. Көптеген мұндай еңбектерде стильдік нұсқаулық элементтері де кездеседі, бірақ көбінесе стильдік нұсқаулықтар сөздік түрінде емес, бөлімдерге бөлінген ережелер жиынтығы ретінде құрылған және грамматика мен пунктуацияға көбірек назар аударады. Кейбір қолдану сөздіктері арнайы емес, жалпы оқырманға арналған, сондықтан олар көбірек ақпаратты қамтиды; екі ірі мысалы – Фоулердің қазіргі ағылшын тілінің қолданыс сөздігі және Гарнердің қазіргі ағылшын тілінің қолданысы.