1588-1974 жылдардағы Португалияның Батыс Африкадағы колониясы

Кіріспе

1588–1974 жылдар аралығында Батыс Африкадағы португал колониясы.

Португал Гвинеясы (Guiné Portuguesa), 1951 жылдан 1972 жылға дейін Гвинеяның теңізасты провинциясы, ал 1972 жылдан 1974 жылға дейін Гвинея мемлекеті деп аталды. 1588 жылдан 1974 жылдың 10 қыркүйегіне дейін Португалияның Батыс Африкадағы колониясы болды, содан кейін Гвинея-Бисау тәуелсіздік алды.

Құл саудасы

Португалия корольдігі 1430 жылдары алтын көздерін табу үшін Батыс Африканың Атлантика жағалауын зерттеуге өз кемешілерін жіберді. Сол кезде алтын саудасы Марокконың бақылауында болды. Сахара арқылы жүретін мұсылман керуендері тұз, кола, мата, балық, астық және құлдарды тасымалдады. Кемешілер 1437 жылы Бохадор мүйісінің кедергісін алғаш рет еңсеріп, 1460 жылға қарай Батыс Африка жағалауын Сьерра-Леонеге дейін зерттеді және 1456 жылдан бастап Кабо-Верде аралдарын жаулап алды. Алтын Нигер және Вольта өзендерінің жоғарғы ағысынан келді, ал португалдар алтын саудасын жағалауға бағытталғысы келді. Алтын саудасын бақылау үшін португал корольі 1482 жылы Португалияның Алтын жағалауында, басқа сауда посттарымен бірге, Сан-Жорж-да-Мина (қазіргі Эльмина қамалы) деп аталатын қамал салуға бұйрық берді. Португалия үкіметі Гвинея компаниясын құрып, сауданы жүзеге асыру және тауарлардың бағасын белгілеуді тапсырды. Бұл аймақ 1500 жылға дейін португалдар, негізінен Жоғарғы Гвинеядан тасымалдаған шамамен 150 000 африкалық құлдың көзі болды. Олардың кейбіреулері бұрын адам тұрмаған Кабо-Верде аралдарында мақта мен индиго өсіру үшін пайдаланылды. Португалиялық саудагерлер мен жер аударылған қылмыскерлер Жоғарғы Гвинеяның өзендері мен салаларына еніп, португал тіліне негіделген креол тілін lingua franca ретінде қолданатын мулаттар қауымын құрды. Бірақ 1500 жылдан кейін португалдардың алтынға және құлдарға деген қызығушылығы оңтүстікке қарай, Алтын жағалауға бағытталды. 17 ғасырдың басында португалдар Жоғарғы Гвинеядан Сантьяго (Кабо-Верде) және Гвинея шығанағынан Сан-Томе аралынан құлдарды әкелді. 1630-1640 жылдары голландтар португалдарды Алтын жағалаудың көп бөлігінен ығыстырды. Португалдар Бениндегі Сан-Жуао-де-Ажуда қаласында, қазіргі Уидада бекініп қалды, себебі 1750 жылға дейін олар Жоғарғы Гвинеядан емес, Гвинея шығанағынан құлдарды сатып алуды жөн көрді. 17 ғасырда француздар Сент-Луисте (Сенегал), ағылшындар Гамбия өзеніндегі Кунта Кинте аралында, ал голландтар Гореде базалар құрды. Жоғарғы Гвинеядағы португалдардың әлсіз позициясы бірінші Помбал маркизінің күшін арттырды, ол осы аймақтан құлдарды Бразилияның солтүстігіндегі Гран-Пара және Мараньяо провинцияларына тасымалдауды ынталандырды. 1757 және 1777 жылдар аралығында "Гвинея өзендерінен" – Португалия Гвинеясының және Сенегалдың бір бөлігінен 25 000-нан астам құл тасымалданды, дегенмен бұл аймақ бұрынғы 200 жыл бойы португалдар тарапынан назарсыз қалған еді. 1765 жылы құрылған Бисау португалдықтардың бақылау орталығына айналды. Британдықтардың бұл аймаққа қызығушылығы 1790 жылдары Болама аралында база құруға жасалған сәтсіз әрекетке әкелді, ол португалдықтардың тұрақты болуының дәлелін көрсетпеді. 1793 жылы британдық қоныс аударушылар шегініп, 1837 жылы португалдар аралды ресми түрде басып алды. Португалдардың 1837 жылғы Боламаға талап етуінен кейін де, африкалық португалдар Сьерра-Леонеден келген африкалық британдықтармен бірге онда өмір сүрді және жұмыс істеді, өйткені Ұлыбритания 1870 жылға дейін Боламаға деген талабынан бас тартқан жоқ. 1807 жылы Ұлыбритания құл саудасын тоқтатуы Гвинеядағы құл саудагерлеріне Батыс Африка мен Бразилия арасындағы құл саудасына монополия берді. Бразилия және Португалия үкіметтері 1830 жылдары бұл сауданы тоқтатуға келіссе де, ол 1850 жылға дейін, британдықтар Бразилияны құлдарды импорттауға тыйым салуды күштете алғанға дейін, 18 ғасыр деңгейінде жалғасты. Батыс Африкадан құлдардың соңғы маңызды партиясы 1852 жылы Бразилияға жетті.

The Portuguese Crown commissioned its navigators to explore the Atlantic coast of West Africa in the 1430s, to find sources of gold. At that time the gold trade was controlled by Morocco. Muslim caravans across the Sahara also carried salt, kola, textiles, fish, grain, and slaves. The navigators first passed the obstruction of Cape Bojador in 1437 and were able to explore the West African coast as far as Sierra Leone by 1460 and colonize the Cape Verde islands beginning in 1456. The gold ultimately came from the upper reaches of the Niger and Volta Rivers and the Portuguese crown wanted to divert the gold trade to the coast. To control the gold trade, the Portuguese king ordered a castle built, called São Jorge da Mina (now Elmina Castle), on the Portuguese Gold Coast in 1482 along with other trading posts. The Portuguese government founded the Company of Guinea to trade and set the prices of goods,

This area was the source of an estimated 150,000 African slaves transported by the Portuguese before 1500, mainly from Upper Guinea. Some were used to grow cotton and indigo in the previously uninhabited Cape Verde islands. Portuguese traders and exiled criminals penetrated the rivers and creeks of Upper Guinea,
forming a mulatto population speaking a Portuguese based Creole language as a lingua franca. However, after 1500 most Portuguese interest, both for gold and slaves, centered further south in the Gold Coast. At the beginning of the 17th century, the Portuguese exported slaves from Upper Guinea from Santiago in Cape Verde, and those from the Gulf of Guinea from São Tomé Island. In the 1630s and 1640s, the Dutch drove the Portuguese from most of the Gold Coast. The Portuguese did retain a foothold at São João de Ajuda in Benin, now called Ouidah, since before the 1750s they preferred to acquire slaves from the Gulf of Guinea rather than Upper Guinea. In the 17th century, the French established bases at Saint Louis, Senegal, the English at Kunta Kinteh Island on the Gambia River and Dutch at Gorée. The very weak Portuguese position in Upper Guinea was strengthened by the first Marquess of Pombal who promoted the supply of slaves from this area to the provinces of Grão Pará and Maranhão in northern Brazil. Between 1757 and 1777, over 25,000 slaves were transported from the “Rivers of Guinea”, which approximated Portuguese Guinea and parts of Senegal, even though this area had been largely neglected by the Portuguese for the previous 200 years. Bissau, founded in 1765, became the centre of Portuguese control. British interest in the area led to a brief attempt in the 1790s to establish a base on the island of Bolama, which showed no evidence of continuous Portuguese presence. The British settlers pulled back in 1793 and the Portuguese officially occupied the island in 1837. Even after the Portuguese claim in 1837, Afro Portuguese lived and worked there alongside Afro British from Sierra Leone, since Britain did not relinquish its claim to Bolama until 1870. The abolition of the slave trade by Britain in 1807 gave the slave traders of Guinea a virtual monopoly over the West Africa slave trade with Brazil. Although the Brazilian and Portuguese governments agreed in the 1830s to stop this traffic, it probably continued at 18th century levels until after 1850, when the British pressured Brazil to enforce its existing ban on the import of slaves. The last significant consignment of West African slaves reached Brazil in 1852.

Кейінгі отарлау кезеңі

Ұлыбританияның Жоғарғы Гвинея аймағына деген қызығушылығы 1807 жылы британдық құл саудасының тоқтатылуымен азайды және Болома аралындағы қоныс тасталғаннан кейін Сьерра-Леонеге шоғырланды. 19-шы ғасырдың басында португалдар Бисауда өздерін сенімді сезініп, көрші жағалауды өздерінің деп санады. Олардың билігі күмәнді болды: 19-шы ғасырдың көп бөлігінде Гвинеядағы португалдық қатысуы негізінен Гвинея өзендерімен, Бисау, Кашеу және Зигуиншор елді мекендерімен (соңғысы қазір Сенегалда) шектелді. Басқа жерлерде ол жергілікті креолдар мен Кабо-Верде аралдарының тұрғындары, шағын плантацияларға (Понтус) ие болғандар, аз ғана ресми көмекпен сақталды. Француз және сенегалдықтарға тиесілі плантациялардың болуы Казаманс өзенінің оңтүстігінде француздық талаптардың қаупін тудырды. 1885 жылғы Берлин конференциясы тиімді оккупация принципін енгізгеннен кейін Франциямен келіссөздер Казаманс аймағының француздық Батыс Африкасына өтуіне әкелді. Француздар Португалия Гвинеясының шекараларын мойындады. Португалия жарым ондаған жағалау және өзен базаларын басып алып, теңіз саудасының бір бөлігін бақылады, бірақ халықтың көп бөлігін емес. Дегенмен, 1892 жылы Португалия Гвинеяны оккупацияны дамыту үшін жеке әскери округке айналдырды. Егер 1870 жылы тиімді оккупация принципі 1884 жылдан кейін болғандай маңызды болғанда, Португалия Боламаны да Ұлыбританияға жоғалтып алуы мүмкін еді. Алайда, Ұлыбритания мен Португалия 1868 жылы халықаралық төрелікке келісті. Америка Құрама Штаттарының президенті Улисс Грант төреші ретінде тағайындалып, 1870 жылы аралды Португалияға берді. Португалияның нашар қаржылық жағдайы мен әскери әлсіздігі колонияларын сақтап қалу қабілетіне қауіп төндірді. 1891 жылы Теңіз және Колониялар министрі Антониу Жозе Энеш Гвинеядағы салықтарды реттеді және экспортты арттыру үшін, негізінен шетелдік компанияларға жеңілдіктер берді. Артқан кіріс Португалияға саудадан және жергілікті халықтан салық түсімдерін беруге мүмкіндік беретін бақылауды біртіндеп кеңейтуге жұмсалуы тиіс болды. Алайда, 1895-1910 жылдар аралығында мемлекеттік кірістердің шамалы өсуі салық салуға жұмсалған әскерлердің шығындарын жаппады. Энештің саясаты көбінесе сәтсіз аяқталды; ішкі, аралдардағы және жағалаудағы қарсылық жалғасты. Бірақ әскери оккупация басталғаннан кейін Португалия болашақ пайдаға үміттене отырып, табандылық танытты. 1910 жылы Португалия монархиясы құлағаннан кейін жаңа республика отарлық басқару үшін министрлік құрды. Гвинеяның кірісі жержаңғақ бағасының өсуімен, салық жинаудың жақсаруымен және бюджеттің артық болуымен өсті. 1913-1915 жылдар аралығында Жоау Тейшейра Пинту Аскари әскерлерін португалдық билікті орнату және ауылдарды қиратып, ірі қара малын тартып алып, шабақ салығына қарсылықты басу үшін пайдаланды, бұл көптеген адамдарды Сенегалға немесе орманға қашуға мәжбүр етті. Оның күштерін ұстап тұру шығындары және одан туындайтын бюджет тапшылығы оны 1915 жылы кері шақыруға әкелді. Бірінші дүниежүзілік соғыс тропикалық өнімдерге деген сұранысты арттырып, Гвинея экономикасын ынталандырса да, соғыстан кейінгі құлдырау және жиі кездесетін саяси дағдарыстар терең рецессияға әкелді. 1926 жылы Португалиядағы әскери төңкеріске қарай Гвинеяның көп бөлігі басып алынған, басқарылған және салық салынған, бірақ оның кірісі оның басқаруын төлеуге, тіпті кеңейтуге жеткіліксіз болды. 1935-1936 жылдары Estado Novo Биссагос аралдарына полиция орнату арқылы Гвинеяны толық бақылауға алды. 1930-1960 жылдар аралығында колония ұмытылған шеткері аймақ болды, оның жалғыз экономикалық маңызы Португалияны жержаңғақтан алынатын өсімдік майының үштен бір бөлігімен қамтамасыз ету болды. 1950 жылы 500 000-ға жуық халқының саны оның импортын және басқаруын төлеуге жеткілікті жержаңғақ өсіруге және халыққа тамақ беруге жеткілікті болды ма, жоқ па, бұл белгісіз болды. 1951 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымындағы отаршылдыққа қарсы сынға байланысты Португалия үкіметі Португалияның барлық колонияларын, оның ішінде Португалия Гвинеясын теңізден тыс провинциялар (Províncias Ultramarines) деп атады. Даму көбінесе елдің тәуелсіздік соғысы басталғанға дейін елемелді. Бір патерналистік губернатор, Сарменту Родригес, ауыл шаруашылығын, инфрақұрылымды және денсаулық сақтауды дамытуға уәде берді, бірақ 1940-1950 жылдары ұйқы ауруының өршуіне қарсы күресу үшін аз нәрсе жасады. Гвинеяда алғашқы Португалияның шет елдегі даму жоспарына (1953-1958) аз инвестиция жасалды, ал екінші жоспар (1959-1964) қалаларға шоғырланды. Жеткілікті ауылдық денсаулық сақтау орталықтары 1968-1973 жылдар аралығындағы генерал Спиноланың бағдарламасына дейін ұсынылмады. Білім беру шектеулі болды: 1959 жылы Гвинеяда 13 500 оқушысы бар 200-ге жуық бастауыш мектеп және португалдық азаматтар мен қалалық ассимилядолардың балаларына арналған 1 300 оқушысы бар 36 орта мектеп болды. Бұл мектептер жергілікті тұрғындарға қолжетімді болған жоқ, бастауыш мектепке мектеп жасына жеткен балалардың шамамен 19 пайызы ғана қатысты. Сауаттылық деңгейі төмендеді, 1950 жылы халықтың 99 пайызы сауатсыз деп есептелді, бұл Гвинеяны Африкадағы ең сауатсыз португалдық аумаққа айналдырды.

Britain's interest in the Upper Guinea region declined with the end of the British slave trade in 1807 and became focused on Sierra Leone after the Boloma Island settlement was abandoned. At the start of the 19th century, the Portuguese felt reasonably secure in Bissau and regarded the neighboring coastline as their own. Their control was tenuous: for much of the 19th century the Portuguese presence in Guinea was mainly limited to the rivers of Guinea, the settlements of Bissau, Cacheu and Ziguinchor (the last now in Senegal). Elsewhere it was preserved, with little official assistance, by local Creole people and Cape Verde islanders, who owned small plantations (Pontus). The existence of plantations run by the French and Senegalese brought a risk of French claims south of the Casamance River. After the Berlin Conference of 1885 introduced the principle of effective occupation, negotiations with France led to the loss of the valuable Casamance region to French West Africa. In exchange, the French agreed to Portuguese Guinea's boundaries. Portugal occupied half a dozen coastal or river bases, controlling some maritime trade, but not much of the population. However, in 1892, Portugal made Guinea a separate military district, to promote its occupation. Had the doctrine of effective occupation been as prominent in 1870 as after 1884, Portugal might also have lost Bolama to Britain. However, Britain and Portugal agreed in 1868 to international arbitration. President Ulysses S. Grant of the United States of America acted as arbiter, and in 1870 awarded the island to Portugal. Portugal's precarious financial position and military weakness threatened its ability to retain its colonies. In 1891, António José Enes, Minister of Marine and Colonies, rationalized taxes and granted concessions in Guinea, mainly to foreign companies, to increase its exports. The increased revenue was intended to fund a gradual expansion of control that would give Portugal tax revenue from trade and the indigenous people. The modest increase in government income between 1895 and 1910 did not cover the cost of the troops used to impose the taxes, however. Enes' policies largely failed; resistance continued in the interior, on the islands, and at the coast. However, once military occupation had begun, Portugal persisted, hoping for future benefits. After the Portuguese monarchy fell in 1910, the new republic set up a ministry for colonial administration. Guinea's income increased as peanut prices rose, tax collection improved and its budget showed a surplus. Between 1913 and 1915, João Teixeira Pinto used Askari troops to impose Portuguese rule and crush resistance to the hut tax by destroying villages and seizing cattle, causing many to flee to Senegal or into the forests. The cost of maintaining his forces and the resulting budget deficits led to his recall in 1915. Although the First World War increased world demand for tropical products and stimulated Guinea's economy, a post war slump, and frequent political crises created a deep recession. By the 1926 military uprising in Portugal, most of Guinea was occupied, administered, and taxed, but its revenue was not enough to pay for its administration, much less to expand it. When the Estado Novo imposed police on the Bissagos Islands in 1935–36, it completed its control of Guinea. Between the 1930s and 1960s, the colony was a neglected backwater, whose only economic significance was to supply Portugal with about one third of its vegetable oil, from peanuts. It was unclear if its population of about 500,000 in 1950 was large enough to grow enough peanuts to pay for its imports and administration, and still grow food for its population. In 1951, because of anti colonialist criticism in the United Nations, the Portuguese government renamed all of Portugal's colonies, including Portuguese Guinea, as overseas provinces (Províncias Ultramarines). Development was largely neglected before the start of the country's independence war. One paternalistic governor, Sarmento Rodrigues, promised to develop agriculture, infrastructure, and health, but did little to fight the upsurge in sleeping sickness in the 1940s and 1950s. Guinea saw little public investment in the first Portuguese Overseas Development Plan (1953–58), and a second plan (1959–64) concentrated on its towns. Adequate rural health clinics were not provided until General Spínola's program of 1968–73. Public education provided was limited: in 1959 Guinea had some 200 primary schools with 13,500 pupils and 36 post primary schools, mainly for the children of Portuguese citizens and urban assimilados, with 1,300 pupils. These schools were never particularly accessible to native inhabitants, and only around nineteen percent of school age children attended primary school. Literacy rates suffered, with an estimated 99 percent of the population illiterate in 1950, making Guinea the most illiterate Portuguese territory in Africa.

Тәуелсіздік қозғалысы

Тәуелсіздік үшін күрес 1956 жылы Амилкар Кабрал Гвинея және Кабо-Верде тәуелсіздігі үшін Африкалық партияны (PAIGC) құрғанда басталды. PAIGC бастапқыда қалалық жұмысшылардың, әсіресе порт және өзен көлігінде жұмыс істейтіндердің наразылықтарын ұйымдастырды. Бірақ 1959 жылдың 3 тамызында 50 наразылықке қатысқан портовый жұмысшы қаза тапты, одан кейін PAIGC стратегиясын өзгертіп, көпшілік демонстрацияларынан бас тартып, ауылдық шаруаларды ұйымдастыруға көшті. 1961 жылы, тәуелсіздік үшін таза саяси күрес аз нәтиже бергеннен кейін, PAIGC партизандық тактиканы қабылдады. Португалия әскерлерінен салмақты түрде кем болса да (шамамен 30 000 португалиялыққа қарсы 10 000 партизан), PAIGC-нің Сенегал және Гвинеядағы шекара аймақтарында қауіпті баспаналары болды, олардың екеуі де француз үстемдігінен жақында ғана тәуелсіздік алған еді. Португалия Гвинеясындағы PAIGC партизандары мен португалиялық армия арасындағы қақтығыс Португалияның отарлық соғысының ең қаһарлы және зияндысы болды, ал бірнеше коммунистік елдер партизандарды қару-жарақпен және әскери оқытумен қолдады. 1973 жылға қарай PAIGC елдің ішкі аймақтарының көп бөлігін бақылады, ал жағалау және сағалық қалалар, соның ішінде халықтың көп бөлігі мен экономикалық орталықтар португалиялықтардың бақылауында қалды. PAIGC партизандары 1973 жылдың 24 қыркүйегінде Гвинея Бисаудың тәуелсіздігін жариялады, ол Гвинеямен шектес аумақтың оңтүстік-шығысындағы Мадина-ду-Бое қаласында болды. 1974 жылы Лиссабондағы Гвоздика революциясынан кейін португалиялық әскери билік демобилизацияланды және Португалия Гвинеясы тәуелсіздік алды. Португалияның туған жергілікті коммандос бөлімдері мен жасақтарында қызмет еткен 7 447 Гвинея-Бисаулық африкалық сарбаз PAIGC тарапынан жазасыз жақтан атқыланды. Португалия Гвинеясында туған, португалиялық отарлық соғысында батылдығымен және қаһармандығымен танылған, 2412 командалық операцияға қатысқан және португалиялық армия тарихындағы ең көп марапатталған әскери шенеунік Марселино да Мата, медициналық көмек алу үшін материктік Португалияда болғандықтан осы тағдырдан құтыла алды.

The fight for independence began in 1956, when Amílcar Cabral founded the African Party for the Independence of Guinea and Cape Verde (PAIGC). At first, PAIGC organised a series of strikes by urban workers, especially those working in the port and river transport. But on 3 August 1959, fifty striking dockworkers were killed, and after this, the PAIGC changed strategy, avoiding public demonstrations and concentrating instead on organising the rural peasants. In 1961, after a purely political campaign for independence had made little progress, the PAIGC adopted guerrilla tactics. While heavily outnumbered by Portuguese troops (approximately 30,000 Portuguese to some 10,000 guerrillas), the PAIGC had safe havens over the border in Senegal and Guinea, both recently independent of French rule. The conflict in Portuguese Guinea between the PAIGC guerrillas and the Portuguese Army was the most intense and damaging of the Portuguese Colonial War, and several communist countries supported the guerrillas with weapons and military training. By 1973 the PAIGC controlled most of the interior of the country, while the coastal and estuary towns, including the main population and economic centres remained under Portuguese control. The PAIGC guerrillas declared the independence of Guinea Bissau on September 24, 1973, in the town of Madina do Boe in the southeasternmost area of the territory, near the border with neighbouring Guinea. Demobilized by the departing Portuguese military authorities after the 1974 Carnation Revolution in Lisbon and the independence of Portuguese Guinea, a total of 7,447 Guinea Bissauan African soldiers who had served in Portuguese native commando forces and militia were summarily executed by the PAIGC. Marcelino da Mata, a Portuguese Army officer born in Portuguese Guinea, known for bravery and heroism in the Portuguese Colonial War, who had participated in 2412 commando operations and became the most decorated Portuguese military officer in the history of the Portuguese Army, managed to escape this fate only because he was in mainland Portugal for medical care.

Ерте колониялық экономика

1430 жылдары Батыс Африкадағы сауданы Африканың солтүстік жағалауындағы мұсылман мемлекеттері бақылады. Ғасырлар бойы сақталып келген Сахара арқылы жүретін мұсылман сауда жолдары тұз, кола, мата, балық, астық және құлдарды тасымалдады. Португалдар Мавритания, 1445 жылы Сенагамбия және Гвинея жағалауларындағы ықпалын кеңейте келе, сауда посттарын құрды. Мұсылман саудагерлерімен тікелей бәсекелеспей, олар Сахара арқылы сауданы көбейтті. Еуропада үй шаруасында жұмыс істеуге және Жерорта теңізіндегі қант плантацияларында еңбек етуге арналған африкалық құлдарға деген сұраныс өте төмен болды. Алайда португалдықтар Африканың Атлантика жағалауындағы бір сауда постынан екіншісіне құлдарды тасымалдау арқылы көп мөлшерде алтын табуға болатынын анықтады. Португалдықтар Бенин шығанағына дейін Африка жағалауында мұсылман саудагерлерін кездестірді, ал мұсылман саудагерлері Сахара арқылы жүретін жолдарда жүкті тасу үшін және Ислам империясында сату үшін құлдарға жоғары сұраныс білдірді. Португалияның Гвинеяға қатысу кезеңінің көп бөлігінде Португалия Гвинеясының халқы көбінесе өздерін-өздерімен қамтамасыз ететін шаруалар болды. 19 ғасырға қарай португалдықтардың бақылауында болмаған Балланта халқы, жағалаудағы батпақты жерлерді мелиорациялап, суды қоршаған күрішті өсіру арқылы дамыған ауылшаруашылық жүйесін құрды. Осы күріштің көп бөлігі айналасындағы аймақтарға экспортталды, әсіресе жергілікті күріш импортталған сорттармен ауыстырылғаннан кейін. Балланталар осы кезеңде құл саудасына да қатысты. Бұл кезеңде жержаңғақ та дақыл ретінде өрістірілді, ал Португалия Гвинеясынан жержаңғақ экспорты 19 ғасырдың ортасында басталды. Тығыз плантациялық өндіріс топырақтың құнарлылығын азайтуға әкелді, сондықтан жержаңғақты португалдықтар бақылап отырған аудандардағы шаруалар өсірді, олар оны азық-түлік дақылдарымен араластырып, жатқан жерді пайдаланды.

Кейінгі отаршылдық экономика

Estado Novo кезеңінен бұрын Португалия халықаралық аренада әлсіз болды және күшті державалар оны өз колонияларында еркін сауда саясатын қабылдауға мәжбүр етті. Estado Novo еркін сауданы протекционизммен және мемлекеттік экономикалық араласумен ауыстырды. Колониялар Португалияны шикізатпен, валютамен, салықтармен және жұмыс күшімен қамтамасыз етуге, сондай-ақ оның өнімдерін және артық халқын қабылдауға міндетті болды. Гвинея 19 ғасырдың соңында аз мөлшерде каучук өндіргенімен, негізгі экспорттық тауарлары – өсімдік майы және Баланта күріші еді. Оның ішкі нарығы шағын болғандықтан, колонизаторлар үшін тартымды емес еді. Жері мен халқының көп бөлігі азық-түлік өндірісімен айналысты, колониялық бюрократияны және Бисау және басқа қалалардағы халық санының өсуін қолдауға жеткілікті экспорттық табыс түспеді, сондай-ақ халықтың әлеуметтік әл-ауқатын жақсартуға мүмкіндік болмады. 1910 жылы жержаңғақ экспорты 5000 тоннаны құраса, 1925 жылы 20000 тоннаға жетті. Estado Novo кезеңінде экспорт 1939–1945 жылдары жылына шамамен 30000 тоннаны құрады, 1946–1955 жылдары 35000 тоннаға дейін өсті, бірақ келесі онжылдықта бағалардың төмендеуіне байланысты азайды. Жержаңғақ экспорты 1950 жылдардың ортасына дейін Гвинеяның төлем балансын жақсартты, бірақ халықтың экономикалық және әлеуметтік әл-ауқатына елеулі әсер етпеді, себебі Estado Novo португалиялық «Companhia União Fabril» конгломератына импорт-экспорт саудасы бойынша монополия берді. 1942 жылға дейін фермерлер әлемдік деңгейдегі бағаларды алды, бірақ содан кейін бағалар төмендеді. Мажбүрлеу еңбегі сирек қолданылса да, африкалықтар жержаңғақ егуге міндеттелді. Дегенмен, Estado Novo-ның жержаңғақ өндірісін қалаған деңгейге жеткізуге мәжбүрлеуге жеткілікті ықпалы болмады, әсіресе егер бұл азық-түлік үшін күріш өндірісін шектесе. Салық салынатын экспорттық дақылдардың жетіспеуі португалиялық әкімшіліктің кірісін немесе билігін арттыруына мүмкіндік бермеді, бұл өзін-өзі шектеу циклына әкелді. Экспорт бағасының төмендеуі және 1958 жылдан кейін импорттың қарқынды өсуі 1960 жылдар бойы сауда тапшылығының күшеюіне әкелді. 1964 жылы экспорт импорт құнының 42% -ын, ал 1968 жылы – 20% -ын ғана жапты. 1950-1960 жылдары азық-түлік үшін күріш өсіру кеңейді, коммерциялық дақылдарға арналған жер көлемі азайды. 1920 жылдары Баланта тайпасының Гвинеяның солтүстігінен оңтүстікке күріш өсіру үшін көшіп-қонуы күшейді. Баланда күрішін өсіру 1930 және 1940 жылдары айтарлықтай өсті, бірақ мемлекет «pontas» жерлеріне заңды құқықтарды еуропалықтарға немесе Кабо-Верделіктерге берді. Олар фермерлерден күрішті төмен бағамен сатып алып, оның көп бөлігін экспортқа шығарды, сондықтан 1950 жылдарға қарай Гвинеяның оңтүстігінде күріш тапшылығы туды. 1973 жылға дейінгі онжылдық соғысқа толы болды. 1953 жылы 410 000 гектар жер өңделсе, 1972 жылы 250 000 гектар ғана өңделді, ал көптеген фермерлер Гвинеядан немесе Бисау және басқа қалалардан қашып кетті. Азық-түлік өндірісінің төмендеуі және күріш алқаптарының жойылуы кең тараған нашар тамақтану мен ауруларға әкелді. Амилкар Кабрал жасаған Гвинеяның агрономиялық зерттеуінде Estado Novo саясатының қатаң сыны бар. Ол жержаңғаққа басымдық беру, іс жүзінде монокультураға айналу және дәстүрлі әдістерден бас тарту туралы алаңдаушылық білдірді, бірақ мемлекеттік бақылау мен коллективтендіруді, емес шағын фермерлік шаруашылықты қолдауға шақырды.

Before the Estado Novo period, Portugal was weak internationally and stronger powers forced it to adopt free trade policies in its colonies. The Estado Novo replaced free trade with protectionism and state economic intervention. The colonies were to provide Portugal with raw materials, foreign exchange, taxes and labour, and absorb its manufactures and surplus people. Although Guinea produced some rubber at the end of the 19th century, its main exports were vegetable oils and Balanta rice. It had a small domestic market and was unattractive to colonists. Most of its land and people were engaged in food production and it could not generate sufficient exports to support the colonial bureaucracy and the increasing population in Bissau and other towns, nor to promote its peoples’ social welfare. Peanut exports rose from 5,000 tons in 1910 to 20,000 tons in 1925. Under the Estado Novo exports averaged almost 30,000 tons a year in 1939–45, rising to 35,000 tons between 1946 and 1955, but falling in the next decade because of falling prices. The peanut export trade improved Guinea's balance of payments up to the mid 1950s but had little effect on its peoples’ economic or social welfare, as the Estado Novo granted an import and export trade monopoly to a Portuguese conglomerate, Companhia União Fabril. Until 1942 growers received prices at world levels, but they then declined. Forced labour was rarely used, but Africans were obliged to plant peanuts. However, the Estado Novo lacked sufficient coercive powers to force the peanut production it wanted, if this limited the production of rice for food. The lack of taxable export crops meant that the Portuguese administration remained unable to increase its income or its authority, in a self limiting cycle. Low prices for exports and a rapid increase in imports after 1958 led to worsening trade deficits throughout the 1960s. Exports covered 42% of the cost of imports in 1964, but only 20% in 1968. Growing rice for food expanded in the 1950s and 1960s, reducing the land available for cash crops. Migration of Balanta from northern Guinea to the south to cultivate rice intensified in the 1920s. Balanta rice cultivation greatly increased in the 1930s and 1940s, but the state granted legal title to the pontas to Europeans or Cape Verdeans. These bought rice from the farmers at fixed low prices and exported much of it, so by the 1950s the south of Guinea had a rice shortage. The decade up to 1973 was dominated by the war. In 1953, some 410,000 hectares were cultivated, but only 250,000 hectares in 1972, and many farmers fled from Guinea or to Bissau and other towns. Reduced food production and the loss of many rice paddies led to widespread malnutrition and disease. An agronomic survey of Guinea by Amílcar Cabral contained a major critique of Estado Novo policies. He was concerned about the emphasis on peanuts, amounting to virtual monoculture, and abandonment of traditional techniques, but he urged state control and collectivisation, not smallholder farming.