Кіріспе

Братск (Братск, ) – Ресейдің Иркутск облысындағы қала, Ангара өзені жанында, үлкен Братск суқоймасының маңында орналасқан.

Этимология

Атауы орыс тіліндегі "бауыр" ("брат", brat) сөзімен ұқсас келеді және "братские люди" фразасынан, яғни "ағайынды адамдар" деген сөзден туындаған.

Тарих

1623 жылы аймаққа алғашқы еуропалықтар жергілікті бурят халқынан салық жинау ниетімен келді. Тұрақты қоныстану 1631 жылы Ока және Ангара өзендерінің тоғысындағы көмірлек (бекініс) құрылысымен басталды. 17 ғасырға жататын қамалдың бірнеше ағаш мұнаралары қазір Мәскеудегі Коломенское мүлігінде қойылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сібірде өнеркәсіптік белсенділік күшейді, Кеңес өнеркәсібі Урал тауларының шығысына көшірілді. Соғыс аяқталғаннан кейін Еуропалық Ресейді қайта жарақтандыруға ресурстар жұмсалғандықтан даму баяулады. 1947 жылы Братск маңында ГУЛАГ Ангара еңбек лагері салынды, ол 44 000-ға дейін тұтқынды қабылдай алатын. Лагерь Тайышеттен Ұст-Кұтқа (Братск арқылы) дейінгі теміржол құрылысы сияқты жобаларға жұмыс істеді (қазір Байкал-Амур магистралінің батыс бөлігі). Қаланың қарқынды дамуы 1952 жылы Ангара өзенінде Братск су электр стансасы мен бөгет салынатыны туралы жарияланғаннан кейін басталды. 1955 жылы Братскке қала мәртебесі берілді. 1958-61 жылдарғы бас жоспарға сәйкес Братск қаласы жеке ауылдардан, өнеркәсіптік және тұрғын үй аймақтарынан құралды. Кейбір жағдайларда бұл аймақтар бір-бірінен қашық болды, бұл Братск муниципалды ауданының кең аумақты болуына және қалалық аудандар арасындағы қоныстанбаған тайга аймақтарының болуын түсіндірді. 4500 мегаватттық Братск су электр стансасы 1954-1966 жылдар аралығында салынды, бұл қалаға көптеген жұмысшыларды әкелді. Қалада алюминий қорыту зауыты және целлюлоза фабрикасы да бар. Братск бастапқыда келесі аймақтардан тұрды, олардың әрқайсысы өсіп, бірігіп, қала құрауы тиіс болды. Жасыл қала 1954 жылы Падунск аймағында Ангара өзенінің сол жағалауында орнатылған 159 шатырдың түсіне байланысты осылай аталды. Шатырлар бастапқыда уақытша тұруға арналған, бірақ екі жыл тұрды, содан кейін аймаққа ағаш үйлер салынды. Жасыл қала кейін тасталып, 1961 жылы су қоймасының суына батып, жойылды. Падун 1956 жылы сол жағалаудағы Пурси деп аталған елді мекенде ағаш коттедждер салу басталды, содан кейін тұрақты, өйткені ол су баспайтын, берік жерге, Жасыл қала мен Падун ауылының жанына салынды, олар бұзылып жатқан еді. Братск теңізі 1961 жылы құрылып, кейін Падунға қосылды. "Братск теңізі" деп аталатын теміржол аялдамасы ғана оның бір кезде жеке аймақ болғанын еске салады. Гидростройтель Бастапқыда Оң жағалау деп аталған, құрылысы 1955 жылы басталды және Братск су электр стансасының құрылысында жұмыс істеген құрылысшылардың болуына байланысты тез өсті. Осиновка Шағын шаруа үйінен, оған іргелес аспан және жидек егістіктерінен, Ангара өзенінің су тасқынындағы тайга мен шабындық аралынан пайда болды, оларды кейін Гидростройтель қонысы иеленді. Осиновкаға бастапқыда Зайарск ауылының және Ангарстрой басқармасының тұрғындары қоныстанды. Аймақ теміржолмен байланыстырылатын кезде Осиновка Гидростройтель аймағына жатқызылды, сондықтан станция Гидростройтель деп аталды және Осиновка негізінен осы аймаққа қосылды. Сухой 1959 жылы Братск су қоймасын дайындау кезінде құрылды. Көп жылдар бойы геологиялық іздеу экспедициясы Сухойда орналасқан. Орталық аудан Бастапқыда ағаш өнеркәсібі кешенінің жұмысшылары (Орталық аудан LPK аймағы деп аталды), алюминий зауытының жұмысшылары және су басқан елді мекендердің тұрғындары үшін салынған. Кейін ол қаланың әкімшілік орталығы болды. Чекановский, Порожский, Стройтель аймақтары қаланың басқа бөліктеріндегі тұрғын үй тапшылығын жою үшін жылдам құрылыс жасалды. Олар бастапқыда ағаштан, қаланың экологиялық жағдайы нашар аймақтарында салынды. Бұл құрылыстардың орналасуы мен құрылысы олардың болашақ дамуы үшін қиындық тудырып, көбінесе дамудың орнына қоныс аударуға әкелді.

Әкімшілік және муниципалдық мәртебе

Әкімшілік-аумақтық бөлініс жүйесінде Братск қаласы Братск ауданының әкімшілік орталығы болып табылады, бірақ ол техникалық түрде оның құрамына кірмейді. Әкімшілік бөлім ретінде ол Братск қаласы болып жеке құрылған, бұл аудандармен тең мәртебелі әкімшілік бірлік. Муниципалдық бөлім ретінде Братск қаласы Братск қалалық округі ретінде біріктірілген.

Саясат

Братск қаласының қазіргі мэрі – Сергей Васильевич Серебренников. 2013 жылдың қараша айында қалалық кеңес жарғыға түзетулер енгізіп, тікелей сайлау арқылы мэр сайлау жүйесін қайта орнатты, бұл жүйе 2011 жылы жойылған болатын. 2014 жылы қайта сайланған Серебренников бұрын 2005-2009 жылдар аралығында мэр болып қызмет еткеннен кейін екінші мерзіміне кірісті.

Танымал мәдениетте

"Свист" фильмі Братск қаласында түсірілді.

Климат

Братск субарктикалық климатқа ие (Кёппен климаттық жіктелімі Dfc). Қыстары өте суық және ұзақ, қаңтар айындағы орташа температурасы — дан — дайынша, ал жаздағы орташа температурасы шілде айында — дан — дейін жетеді. Жауын-шашын мөлшері орташа, бірақ жылдың басқа мезгілдерімен салыстырғанда жазда орташадан жоғары болады.

Экономика және инфрақұрылым

Братск қаласы Байкал-Амур магистральдық темір жолымен және Братск әуежайымен қызмет көрсетеді. Ангара өзенімен Иркутскке дейін гидрофойл қатынайды. Қоғамдық көлік құралдарына автобустар мен троллейбустар (тек орталық ауданда) жатады. Қала экономикасы ауыр өнеркәсіпке негізделген, оның ішінде Ресейдегі ең ірі алюминий зауыттарының бірі, ағаш өңдеу фабрикалары, химиялық комбинаты және көмірмен жұмыс істейтін электр станциясы бар. Жоғары білім беру мекемелеріне Братск мемлекеттік университеті және Иркутск мемлекеттік университетінің филиалы кіреді. Жақында Братск криптовалюта индустриясымен байланысты болғандықтан көбінің назарына ілікті. "Русал" компаниясы Братск қаласында қорыту зауытын иеленеді.

Өнеркәсіп

Братск су қоймасы дәстүрлі түрде Братск қаласының маңызды жұмыс берушісі болып келген. Оның құрылысына мыңдаған адам қатысты, және бүгінге дейін су қоймасы мен бөгет қалада көптеген жұмыс орындарын қамтамасыз етеді – бұл бөгеттің өзімен тікелей байланысты жұмыстар да, сондай-ақ балық аулау сияқты қосалқы салалар да бар. Братск су қоймасы танымал туристік орын болып табылады, осының арқасында Братск қаласында шағын, бірақ көзге түсетін туризм индустриясы қалыптасқан. Қазіргі Братск "жоғары тығыздықтағы өнеркәсіптік аймақ" деп жіктеледі, ол Иркутск облысының өнеркәсіптік өнімдерінің шамамен 20 пайызын құрайды. Соңғы кезде Братск қаласындағы биткоин операцияларының болуына байланысты назар аударуда.

Ластану

Братск қаласы ластану деңгейінің жоғары болуына байланысты көбінесе жағымсыз назар аударған. Қала Blacksmith институтының "Қара шеберлердің отызы" тізіміне енген, яғни әлемдегі ең ластанған тридцать орынның бірі болды. Братск су қоймасы – әлемдегі ең ірі су қоймаларының бірі және оның ластану деңгейі туралы жиі айтылып жүреді. Иркутск облысының Федералды экология комитетінің (ФЭК) басшысы Юрий Удодовтың сөзіне сәйкес, бұл су қоймасы "Сібірдің барлық аймағында қоршаған ортаға металл сынабының ең көп мөлшерде шығарылатын жері" болып табылады. Жақын орналасқан Усолье химия зауытының айналасындағы топырақтағы сынаптың ластану деңгейі 1992 жылы әлемде өндірілген сынаптың жартысына тең.