Ирландия Конституциясына түсініктеме: Жұмыр жолдан туған баланың құқықтары
Eighth Amendment of the Constitution of Ireland
Ирландия Конституциясына енгізілген 8-тармақ, жүкті әйел мен туылмаған баланың өмір құқығын мойындады. 1983ж. қабылданды, 2018ж. жойылды. Аборт туралы заң.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жүктілік құқықтарын мойындау туралы түзету
Amendment recognising foetal rights
1983 жылғы Конституция актісінің сегізінші түзетуі – Ирландия Конституциясына "жүкті әйелдің және туылмаған баланың өмір сүруге тең құқығын" мойындайтын тармақ енгізген түзету. Ирландияда кем дегенде 1861 жылдан бері аборт қылмыстық жазаға тартылып келді; бұл түзету заңнаманы немесе сот шешімдерін жүкті әйелдің өміріне қауіп төнген жағдайларда ғана аборт жасауға рұқсат берумен шектеді. Түзету 1983 жылғы 7 қыркүйекте өткен референдумда мақұлданды және 1983 жылғы 7 қазанда заң күшіне енді. 2018 жылы референдум арқылы күштен шығарылды. Түзету Гаррет Фицджеральд басқарған Fine Gael – Labour партиясы коалициялық үкіметі кезінде қабылданды, бірақ оны Чарльз Хогидің бұрынғы Fianna Fáil үкіметі әзірлеген және алғаш ұсынған. Түзетуді Fianna Fáil және Fine Gael-дің бір бөлігі қолдады, ал саяси солшылдар қарсы болды. Түзетуге қарсы шыққан көптеген адамдар абортты заңдастыруды жақтамайтындарын мәлімдеді. Католик шіркеуінің жоғары лауазымдары мен көптеген мирян түзетуді қолдады, бірақ басқа негізгі шіркеулердің басшылары оған қарсы болды. Қызу референдумдық науқаннан кейін түзету дауыс берушілердің 67 пайызының қолдауымен, 33 пайызының қарсылығымен қабылданды. 2018 жылы Ирландия Конституциясының отыз алтыншы түзетуі ретінде белгілі болған референдум өткізіліп, Сегізінші түзету күштен шығарылды.
The Eighth Amendment of the Constitution Act 1983 was an amendment to the Constitution of Ireland which inserted a subsection recognising "the equal right to life of the pregnant woman and the unborn". Abortion had been subject to criminal penalty in Ireland since at least 1861; the amendment ensured that legislation or judicial interpretation would be restricted to allowing abortion in circumstances where the life of a pregnant woman was at risk. It was approved by referendum on 7 September 1983 and signed into law on 7 October 1983. In 2018, it was repealed by referendum. The amendment was adopted during the Fine Gael–Labour Party coalition government led by Garret FitzGerald, but was drafted and first suggested by the previous Fianna Fáil government of Charles Haughey. The amendment was supported by Fianna Fáil and some of Fine Gael, and was opposed by the political left. Most of those opposed to the amendment insisted that they were not in favour of legalising abortion. The Catholic hierarchy and many lay Catholics supported the amendment, but it was opposed by the authorities of other mainstream churches. After a bitter referendum campaign, the amendment was passed by 67% voting in favour to 33% voting against. In 2018, a referendum was passed, known as the Thirty sixth Amendment of the Constitution of Ireland, which repealed the Eighth Amendment.
Мәтінге өзгерістер
Түзету 40-баптың 3-тармағынан кейін жаңа тармақ енгізді. Нәтижесінде пайда болған 40.3.3°-тармақ мынадай мәтінде жазылды:
The Amendment inserted a new sub section after section 3 of Article 40. The resulting Article 40.3.3° read:
Өмірбаян
1861 жылғы "Жекеге қарсы қылмыстар туралы" заңның 58 және 59-баптарына сәйкес, Ирландияда аборт бұрыннан-ақ заңсыз саналды. Дегенмен, абортқа қарсы белсенділер сот шешімінің абортқа рұқсат беруге мүмкіндік беруінен қаушады. "МакГи v. Генеральный прокурор" (1973) ісінде Ирландияның Жоғарғы соты 1935 жылғы Қылмыстық заңға түзету енгізу туралы заңның контрацепция құралдарын сату мен импорттауға тыйым салған ережелерін жоққа шығарды, себебі 41-баптағы "отбасының барлық позитивтік заңдарға дейінгі, бұрынғы және жоғары тұрған құқықтары" отбасы мүшелеріне некелік қарым-қатынастарда кең жеке өмірге құқық береді деп танылды. Pro Life Amendment Campaign (PLAC) 1981 жылы Ирландиядағы "Ро против Уэйд" ісі сияқты шешімге қарсы науқан жүргізу мақсатымен құрылды. 1981 жылғы жалпы сайлаудан бұрын PLAC ірі ирландтық саяси партиялар – Фианна Файл, Файн Гейл және Лейборист партиясы – Ирландияның Жоғарғы соты конституцияны аборт құқығын мойындауға түсіндіретін түзетулер енгізуге шақырды. Үш партияның басшылары – Чарльз Хоуги, Гаррет Фицджеральд және Франк Клуски – келісім білдірді, бірақ партияларының қатардағы мүшелерімен кеңес жүргізу шамалы болды. Барлық үш партия келесі он сегіз айда үкімет құрады, бірақ 1982 жылдың соңында, Фианна Файл азшылық үкіметінің құлауына дейін ғана түзетулердің жобасы жасалды.
As per sections 58 and 59 of the Offences against the Person Act 1861, abortion was already illegal in Ireland. However, anti abortion campaigners feared the possibility of a judicial ruling in favour of allowing abortion. In McGee v. Attorney General (1973), the Supreme Court of Ireland had ruled against provisions of the Criminal Law Amendment Act 1935 prohibiting the sale and importation of contraception on the grounds that the reference in Article 41 to the "imprescriptable rights, antecedent and superior to all positive law" of the family conferred upon spouses a broad right to privacy in marital affairs. The Pro Life Amendment Campaign (PLAC) was founded in 1981 to campaign against a ruling in Ireland similar to Roe v. Wade. Prior to the 1981 general election, PLAC lobbied the major Irish political parties – Fianna Fáil, Fine Gael and the Labour Party – to urge the introduction of a Bill to allow the amendment to the constitution to prevent the Irish Supreme Court so interpreting the constitution as giving a right to abortion. The leaders of the three parties – respectively Charles Haughey, Garret FitzGerald and Frank Cluskey – agreed although there was little consultation with any of their parties' ordinary members. All three parties were in government over the following eighteen months, but it was only in late 1982, just before the collapse of a Fianna Fáil minority government, that a proposed wording for the amendment was produced.
Кейінгі референдумдар
1992 жылдың қараша айында үш референдум өтті. 1992 жылғы Конституцияға 12-ші түзету жобасы "өзін-өзі жою қаупін" аборт жасауға негіз ретінде алып тастауды, «X ісі» бойынша қабылданған шешімнің басты элементін күштен шығаруды көздеді. Бұл ұсыныс 65% дауысқа 35% дауыспен қабылданбады. Басқа мемлекетте аборт жасау үшін саяхаттауға рұқсат беретін 13-ші түзету 62% дауысқа 38% дауыспен мақұлданды. 14-ші түзету, басқа елдердегі қызметтер туралы ақпарат беруге рұқсат берді және ол 60% дауысқа 40% дауыспен мақұлданды. 1992 жылдың 23 желтоқсанында заң күшіне енген осы түзетулерден кейін Конституцияның 40.3.3-бабы былай ресімделді:
Three referendums were held in November 1992. The Twelfth Amendment of the Constitution Bill, 1992 sought to exclude "a risk of self destruction" as grounds for abortion, to overturn the central element of the decision in the X Case. This was rejected by 65% to 35%. The Thirteenth Amendment, permitting travel to obtain abortion in another jurisdiction, was approved by 62% to 38%. The Fourteenth Amendment, permitting information about services in other countries, was approved by 60% to 40%. After these amendments, which became law on 23 December 1992, Article 40.3.3° read,
Өмірге қауіп төнген жағдайда, бірақ өзін-өзі өлтіру қаупі болғанда емес, аборт жасауға рұқсат беретін заңнаманы Конституцияға енгізуді ұсынған кезекті референдум, 2001 жылғы Конституцияның 25-ші түзету жобасы 50.4% дауысқа 49.6% дауыспен тартысты жеңіліске ұшырады.
A further referendum which proposed to insert legislation into the Constitution which would permit abortion where there was a threat to life but not where there was a risk of suicide, the Twenty fifth Amendment of the Constitution Bill 2001, was narrowly defeated by 50.4% to 49.6%.
Маастрихт хаттамасы
1992 жылдың 7 ақпанында Еуропалық Одақ туралы шарт, немесе Маастрихт шартына қол қойылды. Қызметтердің еркін қозғалысы Ирландияда аборт қызметтеріне қолжетімділіктің артуына алып келеді деген алаңдаушылықты сейілту үшін үкімет конституциялық қағиданы қорғайтын шартқа хаттама қосты. Маастрихт шарты 1992 жылдың маусым айында өткен референдумда 69 пайыз дауыспен 31 пайызға мақұлданды. 2009 жылы Лиссабон шартының күшіне енуімен Еуропалық Одақ туралы шартқа енгізілген өзгерістерден кейін, бұл ереже былай деп жазылған:
The Treaty on European Union, or the Maastricht Treaty, was signed on 7 February 1992. To assuage fears that free movement of services would lead to access in Ireland to abortion services, the government secured a protocol to the Treaty protecting the constitutional provision. The Maastricht Treaty was approved in a referendum in June 1992 by 69% to 31%. Following amendments to the Treaty on European Union affected by the Lisbon Treaty in 2009, this provision now reads:
Заңнама
Жүктілік кезінде өмірді қорғау туралы 2013 жылғы заң 1861 жылғы "Жекеге қарсы қылмыстар туралы" заңдағы түсік жасауға қатысты қылмыстық құқық бұзушылықтарды жойды және Х ісімен құрылған түсік жасауға шектеулі құқық туралы заңнамалық негіз жасады. Ол өмір бойына бас бостандығынан айыруға жазаланатын "заңсыз түсік жасау" қылмысын, 14 жылға дейін бас бостандығынан айырумен жазаланатын "туылмаған адамның өмірін жою" қылмысымен алмастырды.
The Protection of Life During Pregnancy Act 2013 replaced the abortion offences in the Offences against the Person Act 1861 and made statutory provision for the limited right to abortion established by the X Case. It replaced the offence of "unlawfully procuring a miscarriage" punishable to life imprisonment with the offence of "destruction of unborn human life", punishable by up to 14 years' imprisonment.
Сегізінші түзетуді жою науқаны
Сегізінші түзетуді жою науқанының тамыры 1983 жылы өткен сәтсіз Анти-өзгерістер науқанына байланысты. 1992 жылы X ісінен кейін және одан кейінгі үш аборт референдумынан (12-ші, 13-ші және 14-ші) соң, Сегізінші түзетуді жою науқаны қайта жанданды. Бұл науқан Савита Халаппанавардың 2012 жылы қайтыс болуына дейін 20 жылдан астам уақыт бойы тоқтап тұрды. 2012 жылы «Аборт құқықтарын қорғау» науқаны құрылды. #RepealThe8th хэштегі 2012 жылы Twitter желісінде пайда болды. 2018 жылғы референдумға дейін үдетіс алу үшін әлеуметтік желілерді пайдалану тиімді тәсіл болды. Twitter әлеуметтік әділеттіліктің «басты құралы» ретінде танылды және Ирландиядағы жағдайда, әйелдерге физикалық қашықтыққа қарамастан, бірлескен әлеуметтік өзгерістер жасауға мүмкіндік берді. Бұл науқанды аборт құқықтарын қолдайтын топтар, соның ішінде Акушерлік қызметтерді жақсарту қауымдастығы (AIMS) Ирландия, Сегізінші түзетуді жою коалициясы, «Аборт құқықтарын қорғау» науқаны, «Дәрігерлердің таңдауы», «Медициналық себептермен жүктілікті тоқтату» тобы және т.б. бірлесіп жүргізіп келеді. 2016 жылғы жалпы сайлау алдында бірқатар партиялар (Еңбек партиясы, Жасылдар партиясы, Социал-демократтар, Шинн Фейн және Жұмысшылар партиясы) Сегізінші түзетуді жою үшін референдум өткізуге уәде берді, ал феминисттік заң ғалымдарының тобы Сегізінші түзету жойылғаннан кейінгі аборт заңнамасының қалай болуы мүмкін екенін көрсету үшін үлгілік заңнама жариялады. 2016 жылдың маусым айында Денсаулық сақтау министрі Саймон Харрис 8-ші түзетуді жою туралы референдумды қолдайтынын мәлімдеді. 2016 жылдың 27 шілдесінде үкімет Жоғарғы Сот судьясы Мэри Лаффойды Азаматтар Ассамблеясының төрағасы етіп тағайындады, ол Сегізінші түзетуді қоса алғанда, бірқатар мәселелерді қарастыруға тиіс болды. Ассамблея 8-ші түзетуді алып тастау және жаңа түзетумен алмастыру үшін референдум өткізуді ұсынды. 2017 жылдың қыркүйегінде Оирехтастың 8-ші түзету жөніндегі комитеті осы ұсынысты іске асыру жолдарын қарастыруға кірісті. 2016 жылдың 24 қыркүйегінде Дублинде «Аборт құқықтарын қорғау» науқаны ұйымдастырған «Таңдау үшін бес жылдық шеру» қауіпсіз және заңды абортқа қол жеткізу үшін Дүниежүзілік іс-қимыл күніне орай өтті. Шерудің тақырыбы «Көтеріл және жою» болды. Қатысушылардың саны шамамен 20 000-ға жуық деп есептелді. Ұйымдастырушылардың мәліметінше, 2017 жылғы «Таңдау үшін шеруге» 40 000 адам қатысты. 2017 жылдың 21 шілдесінде «Өмір үшін митинг» акциясын абортқа қарсы топтар, соның ішінде «Өмір институты», «Жастар қорғанысы» және Солтүстік Ирландияның «Precious Life» тобы ұйымдастырды. 2018 жылдың 10 наурызында Меррион алаңында өткен шеруге шамамен 15 000 адам қатысқан деп есептелді, бірақ ұйымдастырушылар 100 000-ға дейін адам болғанын мәлімдеді. 2017 жылдың 14 маусымында премьер-министр Лео Варадкар үкіметінің 2018 жылы аборт туралы референдум өткізуді жеңілдету үшін заң жобасын әзірлеуге ниеттенгенін жариялады. 2018 жылдың 9 наурызында Конституцияға отыз алтыншы түзету туралы 2018 жылғы заң жобасы бойынша Даилде талқылау басталды, ол 40.3.3°-дегі қолданыстағы ережелерді келесі тармақпен алмастыруды көздеді:
The Campaign to Repeal the Eighth Amendment has its roots in the unsuccessful Anti Amendment Campaign in 1983. There was a campaign to Repeal the Eight Amendment after the X Case in 1992, and the three abortion referendums which followed it (the 12th, 13th and 14th). The campaign lay dormant for more than 20 years until the death of Savita Halappanavar in 2012. The Abortion Rights Campaign was founded in 2012. The #RepealThe8th hashtag was started on Twitter in 2012. The use of a social media to campaign to #RepealThe8th was an effective way to gain momentum leading up to the 2018 referendum. Twitter is recognised as 'one of the primary tools' for social justice, and in Ireland's case, allowed women to connect for collaborative social change despite the physical distance between them. This campaign is led by a coalition of pro abortion rights groups, including the Association for Improvements in Maternity Services (AIMS) Ireland, the Coalition to Repeal the Eighth, the Abortion Rights Campaign, Doctors for Choice, the Termination for Medical Reasons group, etc., and has support from a number of legal academics and members of the medical profession, including the Institute of Obstetricians and Gynaecologists. In the run up to the 2016 general election, a number of parties committed to a referendum to repeal the Eighth Amendment (Labour, Green Party, Social Democrats, Sinn Féin and Workers' Party) as well as a group of feminist law academics published model legislation to show what a post Eighth Amendment abortion law could look like. In June 2016, Minister for Health Simon Harris stated his support for a referendum on repealing the 8th. On 27 July 2016, the government appointed Supreme Court judge Mary Laffoy as chair of a Citizens' Assembly to consider a number of topics, including the Eighth Amendment. The Assembly recommended a referendum to remove and replace the 8th Amendment. In September 2017, the Oireachtas Committee on the 8th Amendment began its work considering how to give effect to this recommendation. The 5th Annual March for Choice, organised by the Abortion Rights Campaign, took place in Dublin on Saturday 24 September 2016 marking the Global Day of Action for Access to Safe and Legal Abortion. The theme of the rally was Rise and Repeal. The attendance was estimated to be around 20,000. The 2017 March for Choice attracted 40,000 marchers, according to organisers. On Saturday 21 July 2017, the Rally for Life was organised by prominent anti abortion groups including the Life Institute, Youth Defence, and the Northern Ireland group Precious Life, in opposition to the campaign. A march held on 10 March 2018 at Merrion Square was estimated to have had a turnout of 15,000, although organisers claim up to 100,000 attended. On 14 June 2017, the Taoiseach Leo Varadkar announced his government's intention to bring forward legislation to facilitate the holding of a referendum on abortion in 2018. On 9 March 2018, debate began in the Dáil on the Thirty sixth Amendment of the Constitution Bill 2018, which would replace the current provisions on Article 40.3.3° with the following clause:
2018 жылдың 25 мамырында ирланд халқы 66,4% дауыспен Сегізінші түзетуді жоюға шешім қабылдады, оны Конституцияға енгізілген отыз алтыншы түзетунің бөлігі ретінде жоғарыда аталған мәтінмен алмастыруға келісті, бұл Оирехтасқа (парламентке) жүктілікті тоқтатуды реттеу туралы заң шығаруға мүмкіндік берді. Ирландия Президенті оған қол қойғаннан кейін, ол 8-ші, 13-ші және 14-ші түзетулерді күштен шығарды. 40 сайлау округінің 39-ы жақтас дауыс берді, ал Донегал сайлау округі қарсы дауыс берген жалғыз округ болды.
On 25 May 2018, the Irish people voted by 66.4% to remove the Eighth Amendment, choosing to replace it with the above text as a part of the Thirty sixth Amendment to the Constitution, permitting the Oireachtas (parliament) to legislate for the regulation of termination of pregnancy. When it was signed in to law by the President of Ireland, it superseded the 8th, 13th and 14th amendments. 39 of the 40 Constituencies voted in favour, the constituency of Donegal being the only one to vote against.