Көлемді қосқанаттылар: Қалқаншалар тобының сипаттамасы

Кіріспе

Шалқыма жәндіктер суперотбасы

Шалқыма жәндіктер – Hemiptera орнының, Sternorrhyncha подорнының кішкентай жәндіктері. Олардың сыртқы түрі күрт өзгеріп отырады және жыныстық диморфизм жоғары дамыған, олар Coccomorpha инфраорнының құрамына кіреді. Таксономиялық белгісіздіктерге байланысты бұл топ Coccoidea суперотбасынан гөрі ыңғайлырақ деп есептеледі. Ересек ұрғашылары әдетте жұмсақ денелі, аяқтары жоқ және қорғаныш үшін көп мөлшерде балауыз шығарып, күмбезді қабықшаның астында жасырынып жатады. Кейбір түрлері гермафродит, оларда жеке жұмыртқалық және ұрықшық емес, біріктірілген овутестис болады. Еркектер, егер кездесетін болса, аяқтары және кейде қанаттары болады және кішкентай шыбыршықтарға ұқсайды. Шалқыма жәндіктер шөпқоректілер, ауыздарымен өсімдік тіндерін тесіп, бір орында қалып, шырынмен қоректенеді. Олар ішкен артық сұйықтық балдан тәтті шырыш түрінде бөлінеді, оның үстінде қара көбелек өседі. Жәндіктер көбінесе құмырсқалармен өзара пайдалы қарым-қатынаста болады, құмырсқалар балдан тәтті шырышты жеп, оларды жыртқыштардан қорғайды. Шамамен 8000 түрі сипатталған. Топтың ең көне қазбалары ерте креда кезеңіне жатады және олар қаңылтыр ішінде сақталған. Олар осы уақытқа дейін айтарлықтай түрленген, бұл олардың триас немесе юра кезеңдерінде ертерек пайда болғандығын көрсетеді. Олардың ең жақын туыстары – секіретін өсімдік құрттары, ақ құрттар, филлоксералар және шырыштар. Әйелдердің көпшілігі ересек күйінде бір орында қалады, ал жаңадан шайқаған нимфалар, «қозғалмалылар» деп аталады, қысқа ғұмырлы еркектерден басқа, өмірдің жалғыз жылжымалы кезеңі болып табылады. Көптеген түрлердің көбею стратегияларына кем дегенде біршама жыныссыз көбею, яғни партеногенез кіреді. Кейбір шалқыма жәндіктер маңызды зиянкестер болып табылады, әсіресе цитрус ағаштарында кездесетін мақталы жастықшалы шалқыма жәндігі (Icerya purchasi); оларды бақылау қиын, өйткені қабықша мен балауызды қаптама оларды инсектицидтерден тиімді қорғайды. Кейбір түрлері зиянкес өсімдіктерді биологиялық бақылау үшін қолданылады, мысалы, тікенді кактус (Opuntia). Басқалары кармин және керез бояулары, сондай-ақ шеллак лактары сияқты коммерциялық құнды заттарды өндіреді. Қызыл түстің екі атауы – қызыл және алая түс – басқа тілдердегі Kermes өнімдерінің аттарынан шыққан.

Scale insects are small insects of the order Hemiptera, suborder Sternorrhyncha. Of dramatically variable appearance and extreme sexual dimorphism, they comprise the infraorder Coccomorpha which is considered a more convenient grouping than the superfamily Coccoidea due to taxonomic uncertainties. Adult females typically have soft bodies and no limbs, and are concealed underneath domed scales, extruding quantities of wax for protection. Some species are hermaphroditic, with a combined ovotestis instead of separate ovaries and testes. Males, in the species where they occur, have legs and sometimes wings, and resemble small flies. Scale insects are herbivores, piercing plant tissues with their mouthparts and remaining in one place, feeding on sap. The excess fluid they imbibe is secreted as honeydew on which sooty mold tends to grow. The insects often have a mutualistic relationship with ants, which feed on the honeydew and protect them from predators. There are about 8,000 described species. The oldest fossils of the group date to the Early Cretaceous, preserved in amber. They were already substantially diversified by this time suggesting an earlier origin during the Triassic or Jurassic. Their closest relatives are the jumping plant lice, whiteflies, phylloxera bugs and aphids. The majority of female scale insects remain in one place as adults, with newly hatched nymphs, known as "crawlers", being the only mobile life stage, apart from the short lived males. The reproductive strategies of many species include at least some amount of asexual reproduction by parthenogenesis. Some scale insects are serious commercial pests, notably the cottony cushion scale (Icerya purchasi) on Citrus fruit trees; they are difficult to control as the scale and waxy covering protect them effectively from contact insecticides. Some species are used for biological control of pest plants such as the prickly pear, Opuntia. Others produce commercially valuable substances including carmine and kermes dyes, and shellac lacquer. The two red colour names crimson and scarlet both derive from the names of Kermes products in other languages.

Сипаттама

Шашалы жәндіктердің сыртқы түрі тым әртүрлі: өте кішкентай организмдерден (1–2 мм), балауыз қабығының астында өсетіндерден (кейбіреулері устрицаға, енді біреулері мидия қабығына ұқсайды), жылтыр, інжу тәрізді денелерге дейін (шамамен 5 мм), немесе ұнтақ балауызбен жабылған жануарларға дейін. Ересек аналықтары көбінесе қозғалмайды (ашықтырмау үшін) және тамақтанатын өсімдігіне берік бекітіледі. Олар қорғану үшін балауызды жабын бөліп шығарады, осылайша олардың денесі балық немесе рептилия қабыршақтарына ұқсап, оларға ортақ атауын береді. Бұл топта жыныстық диморфизм өте күшті: аналық шашалы жәндіктер, гемиптераларға тән емес, жыныстық жағынан жетілген кезде де дамылмаған сыртқы пішінін сақтайды, бұл құбылыс неотения деп аталады. Ересек аналықтары груша тәрізді, эллипс немесе дөңгелек пішіндес болады, қанаттары жоқ және әдетте басы мен денесін бөліп тұратын тартылыс та жоқ. Денесінің сегменттері анық емес, бірақ шеткі қылдардың болуымен көрінуі мүмкін. Кейбір тұқымдастардың аналықтарында аяқтары жоқ, ал бар болған жағдайда бір сегменттен бес сегментке дейін жетеді. Аналық шашалы жәндіктерде күрделі көздері жоқ, бірақ кейде Margarodidae, Ortheziidae және Phenacoleachiidae тұқымдастарында қарапайым көздер (ocelli) кездеседі. Beesoniidae тұқымдасы антеннасыз болады, ал басқа тұқымдастарда бірден он үш сегментке дейін антенналары болады. Ауыз мүшелері тесу және соруға бейімделген. Қанатты еркектерде көбінесе тек алдыңғы қанаттар ғана толыққанды жұмыс істейді. Бұл жәндіктер арасында сирек кездесетін жағдай, ол Diptera (шыбықтар) тобына ең жақын. Алайда, Diptera және Hemiptera (тарақандар) жақын туыс емес және морфологиялық жағынан өте ерекшеленеді; мысалы, Coccomorpha (қосқанаттылар) тобының құйрық талшықтары шыбықтардың морфологиясындағы ешбір нәрсеге ұқсамайды. Артқы (метаторакальды) қанаттары кішірейеді, көбінесе оларды байқау қиын. Кейбір түрлерде артқы қанаттарында гамули (hooklets - ілмекшелер) болады, олар Hymenoptera (қоңыз) тобындағыдай, артқы қанаттарды негізгі қанаттармен байланыстырады. Дамылмаған қанаттары көбінесе псевдогальтерлерге (pseudo halteres - жалған гальтерлер), булақ тәрізді қосымшаларға дейін кішірейеді, бірақ олар Diptera-ның бақылау мүшелерімен гомолог емес және олардың қандай да бір маңызды бақылау функциясы бар-жоғы белгісіз. Гермафродитизм жәндіктерде өте сирек кездеседі, бірақ Icerya тұқымдасының бірнеше түрі ерекше форманы көрсетеді. Ересектерінде аналық және еркек репродуктивтік тіндерінен тұратын овутестис болады, ал сперма жас ұрпаққа болашақта пайдалану үшін беріледі. Жаңа популяцияны бір жеке тұлға құра алатыны бүкіл әлемге тараған мақта шөлмегінің сәттілігіне ықпал еткен болуы мүмкін.

Scale insects vary dramatically in appearance, from very small organisms (1–2 mm) that grow beneath wax covers (some shaped like oysters, others like mussel shells), to shiny pearl like objects (about 5 mm), to animals covered with mealy wax. Adult females are almost always immobile (apart from mealybugs) and permanently attached to the plant on which they are feeding. They secrete a waxy coating for defence, making them resemble reptilian or fish scales, and giving them their common name. The group is extremely sexually dimorphic; female scale insects, unusually for Hemiptera, retain the immature external morphology even when sexually mature, a condition known as neoteny. Adult females are pear shaped, elliptical or circular, with no wings, and usually no constriction separating the head from the body. Segmentation of the body is indistinct, but may be indicated by the presence of marginal bristles. Legs are absent in the females of some families, and when present vary from single segment stubs to five segmented limbs. Female scale insects have no compound eyes, but ocelli (simple eyes) are sometimes present in Margarodidae, Ortheziidae and Phenacoleachiidae. The family Beesoniidae lacks antennae, but other families possess antennae with from one to thirteen segments. The mouthparts are adapted for piercing and sucking. In species with winged males, generally only the forewings are fully functional. This is unusual among insects; it most closely resembles the situation in the true flies, the Diptera. However, the Diptera and Hemiptera are not closely related, and do not closely resemble each other in morphology; for example, the tail filaments of the Coccomorpha do not resemble anything in the morphology of flies. The hind (metathoracic) wings are reduced, commonly to the point that they can easily be overlooked. In some species the hind wings have hamuli, hooklets, that couple the hind wings to the main wings, as in the Hymenoptera. The vestigial wings are often reduced to pseudo halteres, club like appendages, but these are not homologous with the control organs of Diptera, and it is not clear whether they have any substantial control function. Hermaphroditism is very rare in insects, but several species of Icerya exhibit an unusual form. The adult possesses an ovotestis, consisting of both female and male reproductive tissue, and sperm is transmitted to the young for their future use. The fact that a new population can be founded by a single individual may have contributed to the success of the cottony cushion scale which has spread around the world.

Өмірлік цикл

Әйелдер шашақты жәндіктердің дамыған отбасыларында жұмыртқадан бастап, бірінші жас кезеңінен (қозғалмалы сатысы) және екінші жас кезеңінен өтіп, ересек жәндікке айналады. Көне отбасыларда қосымша жас кезеңі болады. Еркектер бірінші және екінші жас кезеңінен, содан кейін қуыршаққа дейінгі және қуыршақ кезеңінен өтеді (іс жүзінде, жалған қуыршақ, өйткені нағыз қуыршақ тек толық метаморфозға ұшырайтын жәндіктерде ғана болады). Көптеген түрлерде XX XO жүйесі кездеседі, онда әйелдер диплоидты және гомогаметтік, ал еркектер гетерогаметтік және бір жыныс хромосомасынан кем. Кейбір диаспидтер мен псевдококцидтерде екі жыныстың да ұрықтандырылған жұмыртқалардан дамуы мүмкін, бірақ даму барысында еркек геномы жойылады, бұл жүйе аталық геномның жойылуы (PGE) деп аталады және шамамен 14 шашақты жәндік отбасында кездеседі. Бұл жою әртүрлі механизмдер арқылы жүзеге асырылады. Ең көп таралғаны (леканоидтық жүйе деп аталады) еркек геномын деактивациялау және еркектерде сперматозоидтардың түзілу кезінде оны жоюды қамтиды, бұл Pseudococcidae, Kerriidae және кейбір Eriococcidae-де байқалады. Басқа нұсқада, яғни Comstockiella жүйесінде, соматикалық жасушаларда еркек геномы өзгеріссіз қалады. Диаспидтерде кездесетін үшінші нұсқада еркек геномы ерте кезеңде толық жойылады, нәтижесінде еркектер соматикалық және жыныс жасушаларында гаплоидты болады, тіпті олар диплоидты жұмыртқалардан, яғни ұрықтандырылған жұмыртқалардан пайда болған болса да. Бұған қоса, аналықтары ұрықтандырылған жұмыртқалардан, ал еркектер ұрықтанбаған жұмыртқалардан дамитын нағыз гаплодиплоидия да бар. Бұл Icerya туысында кездеседі. Parthenolecanium-да еркектер ұрықтандырылмаған жұмыртқалардан туады, бірақ диплоидия гаплоидты бөлшектік ядролардың бірігуі арқылы уақытша қалпына келтіріледі, содан кейін гетерохроматинизация арқылы бір жыныс хромосомасы жоғалады. Әйелдер партеногенез арқылы көбейе алады, олардың алты түрі еркектердің толыққанды жоқтығына немесе болуына (міндетті және факультативті партеногенез); ұрықтандырылған және ұрықтандырылмаған жұмыртқалардың жынысына; және ұрықтандырылмаған жұмыртқаларда диплоидияның қалпына келтірілу жолына байланысты. Бұл жүйелердің эволюциясы геном ішіндегі және, мүмкін, эндосимбионттармен геномаралық қақтығыстың нәтижесі деп саналады, бұл түрлі таңдау қысымдарының әсерінен туындайды. Жүйелердің әртүрлілігі шашақты жәндіктерді зерттеу үшін өте қолайлы модельге айналдырды.

Female scale insects in more advanced families develop from the egg through a first instar (crawler) stage and a second instar stage before becoming adult. In more primitive families there is an additional instar stage. Males pass through a first and second instar stage, a pre pupal and a pupal stage before adulthood (actually a pseudopupa, as only holometabolous insects have a true pupa). Many species have the XX XO system where the female is diploid and homogametic while the male is heterogametic and missing a sex chromosome. In some Diaspididae and Pseudococcidae, both sexes are produced from fertilized eggs but during development males eliminate the paternal genome and this system called paternal genome elimination (PGE) is found in nearly 14 scale insect families. This elimination is achieved with several variations. The commonest (known as the lecanoid system) involved deactivation of the paternal genome and elimination at the time of sperm production in males, this is seen in Pseudococcidae, Kerriidae and some Eriococcidae. In the other variant or Comstockiella system, the somatic cells have the paternal genome untouched. A third variant found in Diaspididae involves the paternal genome being completely removed at an early stage making males haploid both in somatic and germ cells even though they are formed from diploids, i. e., from fertilized eggs. In addition to this there is also true haplodiploidy with females born from fertilized eggs and males from unfertilized eggs. This is seen in the genus Icerya. In Parthenolecanium, males are born from unfertilized eggs but diploidy is briefly restored by fusion of haploid cleave nuclei and then one sex chromosome is lost through heterochromatinization. Females can reproduce parthenogenetically with six different variants based on whether males are entirely absent or not (obligate v. facultative parthenogenesis); the sex of fertilized v. unfertilized eggs; and based on how diploidy is restored in unfertilized eggs. The evolution of these systems are thought to be the result of intra genomic conflict as well as possibly inter genomic conflict with endosymbionts under varied selection pressures. The diversity of systems has made scale insects ideal models for research.

Экология

Шашалы жәндіктер – ежелгі топ, олар креда кезеңінде пайда болған, дәл сол кезде гүлді өсімдіктер (ангиоспермдер) өсімдіктер арасында басымдыққа ие болды, ал жалаңаш тұқымды өсімдіктерде (гимноспермдерде) тек бірнеше түрлері кездеседі. Олар өсімдіктердің алуан түрлерімен қоректенеді, бірақ өз қонақтарынан алыс ұзаққа шыдамайды. Кейбіреулері бір түрлі өсімдікпен (монофаг), ал кейбіреулері бір туысқа немесе өсімдіктер отбасына (олигофаг) маманданса, ал енді біреулері аз маманданған және бірнеше өсімдік тобымен (полифаг) қоректенеді. Мысалы, кошениль түрлері тек кактустарда, ал галл тудыратын Apiomorpha тек эвкалипттерде кездеседі. Кейбір түрлердің тіршілік ету ортасына қатысты талаптары бар; кейбір Ortheziidae ылғалды шалғындарда, мүктер арасында және орман топырағында кездеседі, ал солтүстік флагмандық таразы (Newsteadia floccosa) өсімдіктердің қалдықтарында мекендейді. Аралдардағы бірнеше басқа монофагты шашалы жәндіктер, олардың қонақ өсімдіктеріне қауіп төнуіне байланысты жойылу қаупі бар. Көптеген шашалы жәндіктер шөпқоректілер, олар өсімдіктің қантамыр жүйесінен тікелей сорылатын флоэма шырынымен қоректенеді, бірақ кейбір түрлері саңырауқұлақтар мен мицелийлермен қоректенеді, мысалы, Ortheziidae отбасының Newsteadia туысына жататын түрлері. Өсімдік шырыны қант пен қажетсіз аминқышқылдарына бай сұйық диета береді. Қажетті аминқышқылдарының жетіспеушілігін толықтыру үшін олар эндосимбиоздық протеобактерияларға тәуелді. Шашалы жәндіктер көп мөлшерде жабысқақ, тұтқыр сұйықтық – «шырын» бөліп шығарады. Оның құрамында қанттар, аминқышқылдары және минералдар бар, ол құмырсқалар үшін тартымды, сонымен қатар қара көбелектердің өсуіне қолайлы ортаны қамтамасыз етеді. Көбелек жапырақтардың фотосинтезін азайтады және сәндік өсімдіктердің сыртқы түрін бүлдіреді. Шашалы жәндіктердің қызметі өсімдікке стресс тудыруы мүмкін, өсуын баяулатуы және оны өсімдік ауруларына осал етуі мүмкін. Cryptostigma туысына жататын шашалы жәндіктер неоторпикалық құмырсқалардың ұяларында тіршілік етеді. Көптеген тропикалық өсімдіктер тіршілік ету үшін құмырсқаларға мұқтаж, ал құмырсқалар өз кезегінде үшжақты симбиоз құратын шашалы жәндіктерді өсіреді. Кейбір құмырсқалар мен шашалы жәндіктердің арасындағы қарым-қатынас өзара пайдалы; құмырсқалар шырынмен қоректенеді, ал олар шашалы жәндіктерді қорғайды. Тюльпан ағашында құмырсқалар шашалы жәндіктердің үстіне қағаз тәрізді шатыр салғанын байқаған. Басқа жағдайларда шашалы жәндіктер құмырсқаның ұясына көшіріледі; Acropyga exsanguis құмырсқасы осыны ең жоғары деңгейге жеткізеді, оның қоспаққа шығу сапарында ұрықтанған мелибугты (құрт-құртты) бірге алып жүреді, сонда ұясының қоры қамтамасыз етіледі. Шашалы жәндіктердің табиғи жаулары көп, және осы саладағы зерттеулер көбінесе егін зиянкестері болып табылатын түрлерге бағытталған. Энтомопатогенді саңырауқұлақтар қолайлы шашалы жәндіктерге шабуылдап, оларды толығымен жауып тастай алады. Қонақүйдің сәйкестігі әрқашан анық болмайды, өйткені көптеген саңырауқұлақтар қонаққа тән және жапырақтағы бір түрдің барлық шашалы жәндіктерін жоя алады, ал басқа түрге әсер етпейді. Septobasidium туысына жататын саңырауқұлақтар шашалы жәндіктермен күрделі, өзара пайдалы қарым-қатынасқа ие. Саңырауқұлақ ағаштарда өмір сүреді, онда ол шашалы жәндіктерді жауып, паразиттік шашалы жәндіктердің өсуін азайтады және кейде оларды бедеу етеді, бірақ шашалы жәндіктер колониясын қоршаған ортадан және жыртқыштардан қорғайды. Саңырауқұлаққа жәндіктер ағаштан сорған шырынды метаболизмдеу арқылы пайдасы тиеді. Табиғи жауларға көбінесе Encyrtidae және Eulophidae отбасыларына жататын паразиттік құсқұйрықтар, сондай-ақ саңырауқұлақтар, құсқұйрықтар және шырын құрттары сияқты жыртқыш жәндіктер жатады. Шырынмен қамтамасыз етілген құмырсқалар жыртқыштарды қуады, бірақ мелибуг құртқыш құмырсқаларды жасырын маскировка жасау арқылы алдады, олардың личинкалары шашалы жәндіктердің личинкаларын еліктейді. 1990 жылы олар АҚШ-та егінге шамамен 5 миллиард доллар зиян келтірді. Көптеген шашалы жәндіктердің балауызды қабығы олардың ересектерін жанама инсектицидтерден тиімді қорғайды, олар тек жұлдызша деп аталатын алғашқы нимфалық сатыға ғана тиімді. Алайда, шашалы жәндіктерді көбінесе оларды тұншықтыратын бау-бақша майлары, қонақ өсімдіктердің шырынын улайтын жүйелік пестицидтер немесе шағын паразиттік құсқұйрықтар мен құсқұйрықтар сияқты биологиялық бақылау агенттері арқылы бақылауға болады. Инсектицидті сабын да шашалы жәндіктерге қарсы қолданылуы мүмкін. Бір түрі – пахталы жаздық шашағы – цитрус жемістерін қоса алғанда, сүректі өсімдіктердің 65 туысына зиян келтіреді. Ол Австралиядан бүкіл әлемге тарады.

Scale insects are an ancient group, having originated in the Cretaceous, the period in which angiosperms came to dominance among plants, with only a few groups species found on gymnosperms. They feed on a wide variety of plants but are unable to survive long away from their hosts. While some specialise on a single plant species (monophagous), and some on a single genus or plant family (oligophagous), others are less specialised and feed on several plant groups (polyphagous). For example, cochineal species are restricted to cactus hosts, and the gall inducing Apiomorpha are restricted to Eucalyptus. Some species have certain habitat requirements; some Ortheziidae occur in damp meadows, among mosses and in woodland soil, and the boreal ensign scale (Newsteadia floccosa) inhabits plant litter. Several other monophagous scale insects, especially those on islands, are threatened by coextinction due to threats faced by their host plants. Most scale insects are herbivores, feeding on phloem sap drawn directly from the plant's vascular system, but a few species feed on fungal mats and fungi, such as some species in the genus Newsteadia in the family Ortheziidae. Plant sap provides a liquid diet which is rich in sugar and non essential amino acids. In order to make up for the shortage of essential amino acids, they depend on endosymbiotic proteobacteria. Scale insects secrete a large quantity of sticky viscid fluid known as "honeydew". This includes sugars, amino acids and minerals, and is attractive to ants as well as acting as a substrate on which sooty mould can grow. The mould can reduce photosynthesis by the leaves and detracts from the appearance of ornamental plants. The scale's activities can result in stress for the plant, causing reduced growth and giving it a greater susceptibility to plant diseases. Scale insects in the genus Cryptostigma live inside the nests of neotropical ant species. Many tropical plants need ants to survive which in turn cultivate scale insects thus forming a tripartite symbiosis. Some ants and scale insects have a mutualistic relationship; the ants feed on the honeydew and in return protect the scales. On a tulip tree, ants have been observed building a papery tent over the scales. In other instances, scale insects are carried inside the ant's nest; the ant Acropyga exsanguis takes this to an extreme by transporting a fertilised female mealybug with it on its nuptial flight, so that the nest it founds can be provisioned. Scale insects have various natural enemies, and research in this field is largely directed at the species that are crop pests. Entomopathogenic fungi can attack suitable scales and completely overgrow them. The identity of the host is not always apparent as many fungi are host specific, and may destroy all the scales of one species present on a leaf while not affecting another species. Fungi in the genus Septobasidium have a more complex, mutualistic relationship with scale insects. The fungus lives on trees where it forms a mat which overgrows the scales, reducing the growth of the individual parasitised scales and sometimes rendering them infertile, but protecting the scale colony from environmental conditions and predators. The fungus benefits by metabolising the sap extracted from the tree by the insects. Natural enemies include parasitoid wasps, mostly in the families Encyrtidae and Eulophidae, and predatory beetles such as fungus weevils, ladybirds and sap beetles. Ants looking after their providers of honeydew tend to drive off predators, but the mealybug destroyer has outwitted the ants by developing cryptic camouflage, with their larvae mimicking scale larvae. In 1990, they caused around $5 billion of damage to crops in the United States. The waxy covering of many species of scale protects their adults effectively from contact insecticides, which are only effective against the first instar nymph stage known as the crawler. However, scales can often be controlled using horticultural oils that suffocate them, systemic pesticides that poison the sap of the host plants, or by biological control agents such as tiny parasitoid wasps and ladybirds. Insecticidal soap may also be used against scales. One species, the cottony cushion scale, is a serious commercial pest on 65 families of woody plants, including Citrus fruits. It has spread worldwide from Australia.

Биологиялық бақылау ретінде

Сонымен қатар, кейбір қызыл масалардың түрлері зиянды өсімдіктерге қарсы биологиялық күрестің пайдалы агенттері болып табылады, мысалы, Австралия мен Африкада кеңінен тараған тікенді алмұрттың жабайы түрлеріне шабуыл жасайтын кошениль масаларының түрлі түрі.

Өнімдер

Кейбір қосмеңдеулердің түрлері тиісті күтім жасалғанда олардан алынатын заттар үшін экономикалық тұрғыдан құнды. Мысалы, кошениль, кемес, лак, армян кошенилі және польша кошенилі сияқты түрлері тағамдарды бояу және маталарды қызыл түске бояу үшін қолданылған. "Кримсон" және "Кермес" атаулары итальяндық жібек маталарында қолданылатын бояу үшін итальян тіліндегі carmesi немесе cremesi сөздерінен шыққан, ал парсы тіліндегі qirmizī (قرمز) сөзі түсті де, жәндікті де білдіреді. "Қызыл" түсінің атауы да араб тіліндегі siklāt сөзінен туындаған, ол қызыл түске боялған өте қымбат, сәнді жібектерді білдіреді. Ceroplastes және Ericerus туыстарындағы кейбір балауызды қосмеңдеу түрлері қытай балауызы сияқты материалдарды өндіреді, ал лак қосмеңдеулерінің бірнеше туыстары шелақ өндіреді.