Кіріспе

Австралияның аборигендерінің ресми түрде жарияланған туы – Австралия аборигендерінің ресми туы. Ол 1995 жылы 1953 жылғы «Ту туралы» заңға сәйкес ресми мәртебе алды, сонымен қатар Торрес бұғазы аралдарының туы да Австралияның түпкілікті халқы ретінде олардың мәртебесін мойындады. Екі ту да көбінесе Австралияның ұлттық туымен бірге желбіретіледі. Австралия аборигендерінің туын 1971 жылы абориген суретшісі Харольд Томас жасаған, ал ол сол жылдың шілдесінде Аделаидада алғаш рет көтерілді. Томас 2022 жылдың қаңтарына дейін тудың дизайнына авторлық құқықты сақтап, кейін авторлық құқықты Ұлттық үкіметке берді. Ту жер құқығы үшін күрестің қозғалысы үшін жасалған және Австралия аборигендерінің символына айналды. Ту көлденең және тең бөлінген: жоғарыда қара, төменде қызыл түсті аймақтар орналасқан; ал тудың ортасына сары диск орналастырылған. Тудың ресми пропорциясы 2:3, бірақ Австралияның ұлттық туы сияқты, көбінесе 1:2 пропорциясында да көшіріледі.

Тарих

Туды 1971 жылы шілдеде Аделаидада Ұлттық аборигендер күнін еске алу шеруі үшін абориген суретшісі Харольд Томас жасаған. Бұл тудың алғаш рет көтерілген кез еді. Шарадан кейін ол кеңінен танымал болды, ал Винс Коплидің әйелі Бренда Копли шамамен 1000 ту тігіп, оның ішінде 100-ін Аделаида қалалық кеңесіне тапсырды.

Мәртебе

1995 жылғы 14 шілдеде генерал-губернатор Билл Хейден 1953 жылғы Ту туралы заңның 5-бабына сәйкес, Австралияның аборигендер туын "Австралияның аборигендерінің туы және жалпы австралиялық ұлт үшін маңызды ту" деп танитын жарлық шығарды. "Әкімшілік қателік" болғандықтан, 1995 жылғы жарлық мерзімі шексіз сақталатындай тіркелмеді, сондықтан ол 2008 жылғы 1 қаңтарда автоматты түрде күшін жойды. Осыған байланысты, ол 2008 жылғы 25 қаңтарда, 1 қаңтардан бастап күшіне енетіндей, дерлік толықтай қайта жаңартылды. 2008 жылғы жарлықта ту "Австралияның аборигендерінің туы және жалпы австралиялық ұлт үшін маңызды" деп танылды және "Австралияның аборигендерінің туы болып бекітілді және Австралияның аборигендер туы деп аталады". Дизайн 1-қосымшада келтірілген және 2-қосымшада сипатталған.

Тарих

Ту алғаш рет 1971 жылдың 9 шілдесінде Аделаидадағы Виктория алаңында Ұлттық аборигендер күнінде көтерілген. Бірақ, Говард 1996 жылы премьер-министр болғаннан бастап және кейінгі Лейбористік үкіметтер кезінде де бұл тулар ұлттық ту ретінде сақталды. Дегенмен, бұл шешімді тудың авторы Гарольд Томас әртүрлі сынға алды, ол аборигендер туына "қойғаннан артық назардың қажеті жоқ" деді. Ұлттық жергілікті кеңес комитеті 2000 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында Австралия стадионында аборигендер туының көтерілуі үшін үгіт жүргізді. Олимпиада ұйымдастырушылары Олимпиада алаңдарында аборигендер туының көтерілетінін хабарлады. Ту 2000 жылы ғасырлар тоғысының шеруі кезінде және Австралия күні сияқты көптеген басқа да шараларда Сидней портының көпірінде көтерілді. 2022 жылдың 4 ақпанында Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметі бұл тудың Харбор көпірінен тұрақты түрде көтерілетінін жариялады. 2001 жылы тудың 30 жылдығына арналған салтанатты шарада мыңдаған адамдар туды Оңтүстік Австралия Парламентінен Виктория алаңына алып жүрді.

Қоғамдық ғимараттар мен орындар

1977 жылы аборигендер туын алғаш рет көтерген қалалық кеңес – Ньюкасл қалалық кеңесі болды. 2002 жылдың 8 шілдесінде Аделаида қалалық кеңесі 1971 жылы Виктория алаңында (қазіргі Тарнтанянга) алғаш рет көтерілген жерге жақын жерде аборигендер туын тұрақты түрде желбіретуге келісім берді, ол қазір Австралия туымен қатар орналасқан. Сол күнінен бастап Аделаида қалалық әкімшілігінің алдында да желбіреп тұрады. Бұл ту сонымен қатар Виктория штатының парламенті сияқты көптеген басқа мемлекеттік ғимараттарда да қолданылады. 2021 жылдың сәуір айында Жаңа Оңтүстік Уэльс полициясының аймақтық комиссары Гари Ворбойс штаттағы барлық Жаңа Оңтүстік Уэльс полициясының аймақтық бөлімшелерінде бұл тудың желбіреуін қалап, сол кездегі 89 бөлімшенің 12-сінде қолданылуын кеңейтуді ұсынды. Австралия аборигендерінің туы 2021 жылдың 5 наурызынан бастап Ирландияның Дублин қаласындағы Австралия елшілігінде Австралияның ұлттық туымен бірге тұрақты түрде көтерілуде. 2022 жылғы 21 мамырда өткен Австралияның федералды сайлауынан кейін, Антони Албанес басқаратын жаңа Лейбористік үкімет аборигендер туын және Торрес бұғазы аралдарының туын министрлік баспасөз мәслихаттарында ұлттық тумен бірге көрсетуді бастады. Жаңа Парламент ашылғаннан кейін екі ту да Өкілдер палатасы мен Сенат палаталарында көрсетіле бастады. 2022 жылдың 27 мамырынан бастап, Ұлттық келісім аптасының күні Аделаидадағы Үкімет үйінің алдындағы алаңда аборигендер туы мен Торрес бұғазы аралдарының туы ұлттық тумен және Оңтүстік Австралия туымен бірге тұрақты түрде желбіреп тұрады.

Басқа рұқсат етілген қолданыстар

2005 жылы аборигендер туының түстеріндегі презервативтерді сатуға шығарылған бастама, жергілікті жастар арасында қауіпсіз жыныстық қатынас практикасын жақсартудағы табысы үшін қоғамдық денсаулық саласындағы сыйлыққа ие болды. Аборигендер суреттеген, "Indigemojis" деп аталған эмодзилер, оның ішінде бірнеше дизайнда ту бейнеленген, 2019 жылдың желтоқсан айында Гарольд Томас рұқсатымен қолданба арқылы жарияланды.

Ұсынылған, рұқсат етілмеген және басқа да пайдаланымдар

Кейде Австралияның жаңа жобаларында Австралия туының кантонында Аборигендер туы Ұлыбритания туының орнына қойылады. Харольд Томас бұл идея туралы: "Мен оны бірден толығымен қабылдамаймын, бірақ "жоқ" деп шешуге мүмкіндігім бар. Біздің туымыз екінші дәрежелі емес. Ол өздігінен тұрады, ешқандай нәрсенің қосымшасы ретінде орналастырылмауы керек. Оған осылай қарауға болмайды", – деді. «Event Horizon» ғылыми-фантастикалық фильмінде, өзі жаңа зеландиялық актер Сэм Нилл 2047 жылы Австралия туының қандай болуы керек деп ойлаған нұсқасын жеңіне салу үшін Аборигендер туын қосып, туды жасады. Австралия Аборигендерінің туы Сьюзан Доротеа Уайттың 1988 жылғы «Бірінші кешкі ас» картинасында бейнеленген, онда орталық тұлға Абориген әйелі болып келіп, туын футболкасында көрсетіп тұрады. 2010 жылғы Австралия күнінде бұл ту Google Australia бас бетіндегі логотиптің бөлігі болуы тиіс еді, бірақ компания тудың авторы Харольд Томас Google оны пайдаланса төлем талап еткендіктен, дизайнын өзгертуге мәжбүр болды. 2015 жылы «Австралияны қайтару» исламға қарсы топ наразылықтарында осы туды қолданды, бұл тудың авторы Харольд Томас тарапынан «ақылға сыймас әрекет» деп айыпталды.

Авторлық құқықтар

Тудың авторлық құқығына қатысты бастапқы және қазіргі иелігі туралы мәселелерде пікір қақтығыстары болды.

1997: авторлық құқықтар Томасқа берілді

1997 жылы Томас Браун мен Теннантқа қарсы сот ісінде Австралияның Федералды соты Гарольд Томас Австралияның аборигендер туының дизайны бойынша авторлық құқықтың иесі екенін және осылайша ту Австралия авторлық құқық заңдарымен қорғалатынын мәлімдеді. Томас 1995 жылы федералды үкімет тудың дизайнын жариялағаннан кейін, оның меншік құқығының заңды түрде мойындалуын және өтемақы талап етті, ал оның талабын Джордж Браун мен Джеймс Теннант екеуі де жоққа шығарды. Авторлық құқыққа қол жеткізгеннен кейін Томас тудың және тудың суреті бар өнімдерді өндіру және сату құқығын Carroll & Richardson – Flagworld Pty Ltd және Birubi Art Pty Ltd компанияларына берді. 2018 жылдың қараша айында Томас WAM Clothing компаниясына (Бируби Арт иесі Бен Вустердің бірлескен меншігінде) киімге туды қолдануға лицензия берді. 2019 жылдың маусым айында WAM Clothing аборигендерге тиесілі бизнеске тудың суреті бар киімдерді сатуды тоқтату туралы талап қойғаны хабарланды. Олар сондай-ақ NRL және AFL-ге аборигендер раундындағы жейделерде тудың пайдаланылуы туралы ескерту жіберді. 2020 жылдың маусым айында танымал абориген футболшысы өз веб-сайты арқылы WAM лицензиясымен жасалған жейделерді сата бастағаннан кейін, "Туды босату" науқанының жетекшісі, аборигендердің бұрынғы сенаторы Нова Перис WAM-ның авторлық құқығынан айырылуына қолдау көрсету үшін генерал-губернаторға хат жазды. Аборигендер және Торрес бұғазы аралдарының кеңесші кеңесімен кеңескеннен кейін, AFL 2020 жылы WAM-мен коммерциялық келісімге бармады, бұл мәселе бойынша аборигендердің жалпы пікіріне сәйкес болды. 2020 жылдың тамызында аборигендердің істері жөніндегі министр Кен Уайат бүкіл Австралияда тудың еркін қолданылуын қалап, бұрынғы AFL ойыншысы Майкл Лонг оның болмауы Сэр Дуг Николлз аборигендер раундындағы ойыншыларға жағымсыз әсер ететінін айтты. Уайат көрермендерді 2020 жылдың 22 тамызында Дарвинде басталатын ойындарға туларды әкелуге шақырды.

2022: авторлық құқықтарды Қауымдастыққа беру

2022 жылдың 24 қаңтарында, үш жылдан астам құпия келіссөздерден кейін, Австралия үкіметі Томас тудың авторлық құқығын мемлекетке бергенін жариялады. Федералды үкімет Томасқа және лицензия иелеріне (соның ішінде WAM Clothing және Carroll & Richardson Flagworld) қолданыстағы лицензияларды жою және авторлық құқықты қамтамасыз ету үшін 20,05 миллион доллар төледі. Авторлық құқықты беру шартында Томас тудың авторлық құқығын сақтап қалды (оның ішінде оны жасаушы ретінде танылу құқығы бар). Авторлық құқықтарды беруден кейін Carroll & Richardson Flagworld туды өндіруші ретінде жалғастырды, бірақ жеке тұлғалар жеке пайдалану үшін көшірмелер жасай алады. Туды пайдалану туралы үкімет мәлімдемесінде: Кейбір аборигендер федералды үкіметтің, абориген ұйымы емес, туды басқаруын қаламайды. Ал заң профессоры Изабелла Александр келісімнің толық мәліметтері коммерциялық құпия ретінде сақталғанша, бірқатар заңдық сұрақтар туындайтынын айтты. Австралия үкіметі ақпараттық сұранысқа (FOI) жауап ретінде Тапсыру шартын жариялағаннан кейін, Дэвид Дж. Бреннан 1971 жылғы тудың Австралия авторлық құқығы, өнер туындысы ретінде мемлекетке берілгеннен кейін тоқтауы мүмкін екенін анықтады. Тудың қазіргі заңдық мәртебесі 2022 жылдың ақпан айының ортасында Австралия Сенатының бағалау комитетінде талқыланды, сол кезде Моррисон үкіметі Томасқа авторлық құқықты алу үшін 13,75 миллион доллар, ал туды пайдалануға лицензиясы бар екі компанияға 6,3 миллион доллар төлегені белгілі болды. Бұл компаниялар WAM Clothing (5,2 миллион доллар алды) және Wooster Holdings (1,1 миллион доллар төленді). Екі компанияның да үлесі Голд-Кост кәсіпкері Бен Вустерге тиесілі, ол бұрынғыда Birubi Art компаниясының директоры болған (2018 жылы жалған аборигендік өнерді сатқаны үшін 23 миллион доллар айыппұл салынған).