Кіріспе

Шотланд математигі және ғалымы (1175–шамамен 1232)

Майкл Скотт (лат. Michael Scotus; 1175 – шамамен 1232) – орта ғасырдағы шотланд математигі және ғалымы. Ол Оксфорд пен Парижде білім алды, Болонья мен Толедода жұмыс істеді, онда араб тілін үйренді. Оның қамқоршысы – Священная Римская империясының Фредерик II, ал Скотт оған ғылым кеңесшісі және сарай астрологы болып қызмет етті. Скотт Аверроэстың еңбектерін аударды және өз заманының ең көрнекті зиялысы болды.

Ерте өмір және білім

Шотландияның шекаралық аймақтарының бірінде дүниеге келген. Ол бастапқыда Дархэмдегі кафедралық мектепте, содан кейін Оксфорд пен Парижде оқыды, философия, математика және астрология ғылымдарына берілді. Ол теологияны да оқыған және дін қызметкері болған болуы мүмкін, себебі Папа Онорий III 1223/4 жылғы 16 қаңтарда Стивен Лэнгтонға хат жолдап, Шотты ағылшын иелігіне беруге шақырды және оны Ирландиядағы Кашель архиепискобы лауазымына ұсынды.

Өлім

Скоттың қайтыс болған күні әлі де белгісіз. Уолтер Скотт пен басқалардың оны 1290 жылы Норвегияға арнайы елшілікпен жіберілген Балверилік сэр Майкл Скотпен байланыстыруға жасаған әрекеттері тарихшыларды әлі де толық сендіре алмады; бірақ олардың туыс болуы мүмкін. 13-шы ғасырдың соңы мен 14-шы ғасырдың басында кең таралған аңыз бойынша, Скот кішкентай тас басына тиіп өлтіретінін болжаған, сондықтан өлімінен сақтану үшін темір бас киім киген. Дегенмен, ол шіркеуде бас киімін шешіп тастағанда, тасқа тиіп қайтыс болды.

Аңыз бойынша

Аңызға айналған Майкл Скотт достарына Франция мен Испанияның және басқа да елдердің патшалық асханаларынан рухтар әкелген тағамдарды сыйлаған. Ол әйелдерден құралған сиқыршылар тобын тасқа айналдырды дегенді айтады, олар Камбриядағы Ұзақ Мег пен оның қыздарының тас шеңберіне айналды. Скотт сиқыршы ретіндегі беделі оның өмірінен кейін бірден қалыптасты. Ол Дантенің «Илаһи комедиясында» кездеседі, ол жалғыз шотландиялық, тозақтың сегізінші шеңберіндегі төртінші бөлімде, болашақты көре аламын деп мәлімдеген сиқыршылар, жорамалшылар мен жалған пайғамбарларға арналған жерде. Данте оны «жамбасы жіңішке» (ne' fianchi è cosi poco) деп сипаттаған. Кейбіреулер бұл «оның дене бітімінің жалғыз қалған сипаттамасы» екенін айтса, басқалары бұл сипаттама поэтикалық екенін санайды. Ричард Кейдің пікірінше, «Дантелік әлемдегі көлеңкелер өздері үшін жан-дүниелерінің проекциясы болып табылатын ауа денелерін жасайды», сондықтан бұл сипаттама «Данте біздің назарымызды аударуды қалаған кейбір ішкі қасиеттерге» қатысты. Кейдің ойынша, Данте Скотттың өзінің «Liber physiognomiae» еңбегінен алынған физиогномикалық сипаттамаға сілтеме жасады, атап айтқанда, жұқа және кішкентай қабырғалар «әлсіз, аз еңбек ететін, ақылды және жаман» адамды білдіреді (Liber physiognomiae-нің 88-тарауындағы түпнұсқа латын тілінде: Cuius costae sunt subtiles et paruae [ ] significat hominem debilem, pauci laboris, sagacem [et] malum). Скотт болашақты болжау қабілетімен де ерекше көзге түсті. Фра Салимбень Николай III-тің өлімін және Мартин IV-тің сайлануын болжаған Пармалық Асдентті «Абат Иоахим, Мерлин, Мефодий, Пифия, Ишая, Еремия, Осия, Даниял, Апокалипсис және Майкл Скотт» деп атайды. Боккаччо оны сол рөлде бейнелейді, ал Джованни Пико делла Мирандола астрологияға қарсы еңбегінде оны қатты сынап, Габриэль Наудэ өзінің «Apologie pour tous les grands personages faussement soupçonnez de magie» еңбегінде оның абыройын қорғауға мәжбүр болады. Джон Лейденнің «Лорд Соулис» баладасында Майкл Скотт кейіпкерге, зұлым сиқыршы Уильям II де Соулға сиқыр өнерін үйреткені айтылады, ол тірідей қайнатылады. Сэр Уолтер Скотт Майкл Скотты «Соңғы жыршының әнінде» қолданады. 12/13-ескертпеде ол оның Елдтон төбесін үш конусқа бөліп, теңіз тұзынан арқан тоқуға шақырып, жеңілмейтін демонды жеңгенін айтады. Шотландия шекарасындағы кез келген еңбек немесе ежелгі нәрсе Аулд Майклға, сэр Уильям Уоллеске немесе шайтанға жатқызылады.