Абсолюттің Азабы немесе 1943 жылғы соғыс

Кіріспе

Карел Чапектің 1922 жылғы "Абсолют бостандықта" романы (түпнұсқа чех тілінде "Абсолют зауыты" деп аталады), 1922 жылы чех жазушысы Карел Чапек жазған ғылыми-фантастикалық роман. Романның бірінші сөйлемі 1943 жылдың жаңа жыл күнімен ашылады – жазылған кезде болашақ шақтағы күн – және қоғамдағы түбегейлі өзгерістерді, дерлік тегін энергияның жаңа мистикалық көзінің нәтижесі ретінде сипаттайды.

Сюжет

Бұл оқиға материяны жоятын реактордың табылуымен байланысты. Өкінішке қарай, ол қосалқы өнім ретінде абсолютті шығарады. Абсолют – кейбір діни философиялар бойынша барлық материяға сіңген рухани мән. Ол адамзаттың діни тәжірибесімен байланысты, себебі оқиғада ешнәрседен хабарсыз адамзат бәрін тым ерте білуге тиіс. Реакторлардың кеңінен қолданылуы әлемге таза абсолюттің мол ағылуына себеп болады. Бұл діни және ұлтшылдық ынтақтың күшеюіне алып келіп, тарихтағы ең ірі, жаһандық соғысқа ұласады. Чапек бұл соғысты әдейі түрде абсурдты етіп суреттейді. Соғыстың ерекшелігі – алысқа сапарлаған әскери шерулер, мысалы, «фин көлінің жағасындағы қытайлықтар мен сенегалдық мылтықшылардың шайқасы». Соғыстың нәтижесінде болған маңызды саяси өзгерістерге Қытайдың Африкаға (Еуропа арқылы) Ресей армиясын ығыстыруы, Жапонияның Шығыс Азияны жаулап алуы, бұл Ресей мен Еуропадағы қытайлықтардың жаулап алуларын бұрынғы Австро-Венгрия империясының шектеріне дейін қысқартады, сондай-ақ Жапонияның Солтүстік Американы жаулап алуы жатады. (Соңғысы АҚШ-тың тыйым салуды қолдаушылар мен қарсыластары арасындағы қанды азаматтық соғыстан шаршауының нәтижесінде мүмкін болды.) Абсолют тек санаға ғана әсер етпейді, сонымен қатар физикалық жұмыс істейді. Соғыс кезінде ол жауға қарсы апаттарға себеп болады (конфликттегі әр тарапты қолдайтын абсолюттің әртүрлі бөліктері). Бір кезде ол материалдық игіліктерді өндіруге қызығушылық танытып, оларды табиғаттан тыс жолмен, көп мөлшерде шығарады. Бұл экономикалық құлдырауға және, таңқаларлықтай, өндірілген тауарлардың тапшылығына әкеледі, себебі абсолюттің арқасында тауарлардың бағасы нөлге дейін төмендеген соң, ешкім оларды өндіруге немесе таратуға тырыспайды. Аштықтан сақтану үшін, абсолют тамақ өнімдерін өндірмесе де, шаруалар бағаның нөлге түсуіне жол бермейді. Шын мәнінде, олар қала халқынан азық-түлік үшін соңғы тиынын алады, осылайша адамзатты құтқарады.

The story centers on the invention of a reactor that can annihilate matter to produce cheap and abundant energy. Unfortunately, it produces something else as a by product, the absolute. The absolute is a spiritual essence that according to some religious philosophies permeates all matter. It is associated with human religious experience, as an unsuspecting humanity is to find out all too soon in the story. The widespread adoption of the reactors cause an enormous outpouring of pure absolute into the world. This leads to an outburst of religious and nationalist fervor, causing the greatest, most global war in history. Čapek describes this war in a self consciously absurd manner. Characteristic of the war are distant military marches, hence for example "battles of the Chinese with the Senegalese riflemen on the shores of the Finnish lakes." Some of the more prominent political changes the war causes include expulsion of the Russian army to Africa (via Europe) by the Chinese invasion, the conquest of East Asia by Japan that cuts the Chinese conquests in Russia and Europe down to the limits of the former Austro Hungarian empire, and the Japanese conquest of North America. (The latter was able to occur because the United States were exhausted by a bloody civil war between the supporters and opponents of the Prohibition.) Absolute does more than affect minds. It also does physical work. During the war, it causes catastrophes against the enemy (various parts of absolute support any given side in the conflict). At some point, it also becomes interested in production of material goods and produces them, in a supernatural manner, in enormous quantities. This leads to economic collapse and, absurdly enough, deficit of all manufactured items because, allegedly, once the price of goods has dropped to zero because of absolute, nobody cares to produce or distribute them any more. Starvation is averted because although absolute does not produce food, the peasants who do naturally do not let the price drop to zero. In fact they force every last penny from the urban population in return for food, hence saving humanity.

Сыни қабылдау

Р. Д. Муллен романды «ғылыми фантастиканың нағыз шедеврлерінің бірі» деп атады, бірақ «ол, әрине, кең таралған ғылыми фантастикаға елеулі әсер еткен жоқ» деп көрсетті.