Кіріспе
Sir Hugh Seymour Walpole, CBE (13 наурыз 1884 – 1 маусым 1941) – ағылшын жазушысы. Ол англикан дін қызметкерінің ұлы, шіркеуде мансап құруға дайындалған, бірақ оның қызығушылығы жазуға ауды. Оны Генри Джеймс және Арнольд Беннет сияқты жазушылар қолдады. Оның көріністерді жасаудағы шеберлігі, көркем сюжеттері және лекциятор ретіндегі жоғары беделі Ұлыбритания мен Солтүстік Америкада оған көптеген оқырмандар әкелді. 1920-1930 жылдары ол көп сатылатын автор болды, бірақ қайтыс болғаннан кейін ұмытқа кетті. 1909 жылы жарық көрген «Ағаш жылқы» атты алғашқы романынан бастап, Уолпол жыл сайын кем дегенде бір кітап жазып, жемісті еңбек етті. Ол ойларын тез қағазға түсіретін, сирек қайта жазатын, жарамды әңгімешіл болды. Оның үлкен жетістікке жеткен алғашқы романы – үшінші туындысы, «Мистер Перрин және Мистер Трейлл», екі мектеп мұғалімінің арасындағы қақтығыстың трагикомикалық әңгімесі. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Ресей-Австрия майданында Қызыл Крест қызметкері болып жұмыс істеді, сондай-ақ Петроград пен Лондонда британдық пропагандада қызмет етті. 1920-1930 жылдары Уолпол роман жазушы ғана емес, әдебиет лекторы ретінде де үлкен сұранысқа ие болды, Солтүстік Америкада төрт жоғары төленген турне жасады. Британияда гомосексуалдық амалдар заңсыз болған кезеңде, Уолпол басқа ер адамдармен сырлы қарым-қатынас жасады және өмірінің көп бөлігінде «үлгілі дос» деп есептейтін адамды іздеді. Ақырында ол үйленген полицеймен кездесіп, Англияның көлді аймағына қоныстанды. Жастық шағында белгілі жазушылардың қолдауын алған ол, кейінірек көптеген жас авторларға көмектесті. Ол бейнелеу өнерін демеушілік етті және Тейт галереясына және басқа да британдық мекемелерге көптеген картиналар мұра етіп қалдырды. Уолполдың шығармалары көлемді әрі алуан түрлі болды. 1909 жылдан 1941 жылға дейін ол отыз алты роман, бес томдық әңгімелер жинағы, екі түпнұсқа пьеса және үш томдық мемуар жазды. Оның шығармаларына қорқынышты, балаларға арналған әңгімелер мен тарихи романдар кірді, ең танымал туындысы – көлді аймақта өтетін «Herries Chronicle» сериясы. 1930 жылдары ол Голливудта «Metro Goldwyn Mayer» екі фильміне сценарий жазып, 1935 жылы түсірілген «Дэвид Копперфилд» фильмінде эпизодтық рөлде ойнады.
Sir Hugh Seymour Walpole, CBE (13 March 18841 June 1941) was an English novelist. He was the son of an Anglican clergyman, intended for a career in the church but drawn instead to writing. Among those who encouraged him were the authors Henry James and Arnold Bennett. His skill at scene setting and vivid plots, as well as his high profile as a lecturer, brought him a large readership in the United Kingdom and North America. He was a best selling author in the 1920s and 1930s but has been largely neglected since his death. After his first novel, The Wooden Horse, in 1909, Walpole wrote prolifically, producing at least one book every year. He was a spontaneous story teller, writing quickly to get all his ideas on paper, seldom revising. His first novel to achieve major success was his third, Mr Perrin and Mr Traill, a tragicomic story of a fatal clash between two schoolmasters. During the First World War he served in the Red Cross on the Russian Austrian front, and worked in British propaganda in Petrograd and London. In the 1920s and 1930s Walpole was much in demand not only as a novelist but also as a lecturer on literature, making four exceptionally well paid tours of North America. As a gay man at a time when homosexual practices were illegal for men in Britain, Walpole conducted a succession of intense but discreet relationships with other men, and was for much of his life in search of what he saw as "the perfect friend". He eventually found one, a married policeman, with whom he settled in the English Lake District. Having as a young man eagerly sought the support of established authors, he was in his later years a generous sponsor of many younger writers. He was a patron of the visual arts and bequeathed a substantial legacy of paintings to the Tate Gallery and other British institutions. Walpole's output was large and varied. Between 1909 and 1941 he wrote thirty six novels, five volumes of short stories, two original plays and three volumes of memoirs. His range included disturbing studies of the macabre, children's stories and historical fiction, most notably his Herries Chronicle series, set in the Lake District. He worked in Hollywood writing scenarios for two Metro Goldwyn Mayer films in the 1930s, and had a cameo in the 1935 film adaptation of David Copperfield.
Алғашқы жылдар
Уолполл Жаңа Зеландияның Окленд қаласында, пастор Сомерсет Уолполл мен оның әйелі Милдред Хеленнің үш баласының ең үлкені ретінде дүниеге келді (Милдред Хелен, туған 1854–1925). Сомерсет Уолполл 1877 жылдан 1882 жылға дейін Труро епископы Эдвард Уайт Бенсонның көмекшісі болды, содан кейін оған Оклендтегі Сент-Мэри соборының қызметі ұсынылды; ол Бенсонның кеңесі бойынша оны қабылдады. Милдред Уолполл Жаңа Зеландияда бейімделуге қиналды, және оның алаңдауы мен қауіпсіздік сезімі үлкен баласының мінез-құлқына әсер етті. 1889 жылы, жұбайлардың қызы Доротея ("Дороти") дүниеге келгеннен екі жыл өткен соң, Сомерсет Уолполл Нью-Йорктегі Бас теологиялық семинариядағы беделді және жақсы жалақы төленетін академиялық қызметке орналасты. Роберт ("Робин"), жұбайлардың үшінші баласы, 1892 жылы Нью-Йоркте дүниеге келді. Хью мен Доротиге 1893 жылдың ортасына дейін гувернантка сабақ берді, содан кейін ата-анасы оған ағылшын білімі қажет деп шешті. 1896 жылы Сомерсет Уолполл ұлының Марлоу мектебінен қорқуын байқап, оны Кентерберидегі Король мектебіне ауыстырды. Екі жыл бойы ол онша ерекше көзге түспеген, бірақ көңілі толық оқушы болды. 1897 жылы Уолполл ағасы Дурхамдағы Бед колледжінің директоры болып тағайындалды, және Хью тағы да ауыстырылды, төрт жыл бойы Дурхам мектебінде күндізгі оқушы болып оқыды. Ол күндізгі оқушылар интернаттағылардан төмен қаралатынын және Бед колледжі университет ішінде снобизмге ұшырағанын байқады. Оның оқшаулану сезімі күшейді. Ол үнемі жергілікті кітапханада тығылып, Джейн Остин, Генри Филдинг, Скотт және Диккенстің барлық романдарын, сондай-ақ Троллоп, Уилки Коллинз және Генри Кингслидің көптеген шығармаларын оқыды. Уолполл өзі оқыған мектептерге риза болмаса да, Труро, Кентербери және Дурхамның кафедральді қалалары оған күшті әсер етті. Ол олардың кейбір ерекшеліктерін өзінің кейінірек жазған көптеген кітаптарының оқиғасы орын алатын Глебеширдегі Польчестер собор қаласын жасау үшін пайдаланды. Уолполлдың Кентерберидегі уақытын еске түсіру жылдар өте жұмсарып, ол өзінің "Кімнің кімі" жазбасында атаған жалғыз мектеп болды.
Though Walpole was no admirer of the schools he had attended there, the cathedral cities of Truro, Canterbury and Durham made a strong impression on him. He drew on aspects of them for his fictional cathedral city of Polchester in Glebeshire, the setting of many of his later books. Walpole's memories of his time at Canterbury grew mellower over the years; it was the only school he mentioned in his Who's Who entry.
Кембридж, Ливерпуль және оқыту
1903 жылдан 1906 жылға дейін Уолпол Кембридждегі Эммануэль колледжінде тарихты оқыды. Сол жерде ол өзінің алғашқы еңбегін жариялады, бірақ бұл 1898-1903 жылдар аралығында өзі басқарған отбасылық журналда жариялаған бұрынғы жазбаларын ескермейді, ол «Әлеуметтік апталық» деп аталды. Стил былай деп түсіндіреді: «Бұл журнал, сол кезде Уолпол жазған бірнеше тарихи романдармен толықтырылып, жас шағының тұғырлы туындыларын құрайды». Оқу кезінде ол А.С. Бенсонмен танысып, оның ықпалына түсті, ол бұрын Итон мектебінде өте қадірленген ұстаз болған, ал қазір Магдалина колледжінде доцент болып жұмыс істеді. Уолполдың діни сенімдері, өмірінің бұрынғы бөлігінде сұрақсыз қабылданған, әлсіреп бара жатқанын сезді. Бенсон оған осы жеке дағдарыстан өтуге көмектесті. Сонымен қатар Уолпол гомосексуалдық сезімдерімен күресіп жатты, ол біраз уақыт Бенсонға аударды, ол 1906 жылы күнделігінде жас жанкүйерінің күтпеген шабуылын тіркеді: «[Ол] қатты протест білдірді – Ол мені әлемдегі кез келген адамнан артық жақсы көреді. Мен оған сенбедім. Бұл өте қозғалтады. Оның осыған құштар болуы дұрыс, мен оның бұл сезім ұзаққа соқпайтынын білуім керек. Мен мұны мүмкіндігінше мейірімдірек айтуға тырыстым».
Бенсон Уолполдың махаббатына жауап бермеді. Олар достықтарын сақтап қалды, бірақ Уолпол, «сүйістікке деген шектен тыс құштарлығынан» кейін, барлық ынтасын басқа жаққа бұрды, және Бенсонмен қарым-қатынасы оған бұрынғыдай маңызды болмай қалды. Екі жылдан кейін Бенсонның Уолполдың әлеуметтік мансабына қатысты күнделікті жазбасы оның шәкіртінің жетістіктері туралы ойларын көрсетеді:
Бенсонның көмегімен Уолпол сенімін жоғалтумен санасты. Сомерсет Уолпол, өзі де англикандық діни қызметкердің ұлы, үлкен ұлының демеушілікке келуін үміттенеді. Уолпол әкесінің сезімдеріне қатты мән бергендіктен, енді сенуші емес екенін айтуға батыл болмады. 1906 жылы Кембриджді бітіргеннен кейін ол Ливерпульдегі Теңізшілерге арналған Миссияда миссионер болып жұмыс істеді. Ол бұл жұмысты «өмірімдегі ең үлкен сәтсіздіктердің бірі» деп сипаттады. «Теңізшілерге арналған Миссия» керемет мекеме болды және қазір де солай, бірақ оны жүзеге асыру үшін белгілі бір адамдар қажет, ал мен сондай адамдардың қатарына жатпадым». Миссия жетекшісі оны жұмысына берілмегені үшін сөккен, ал Уолпол алты айдан кейін жұмысынан кетіп қалды. Әкесінен бөлек, Уолполдың әулетінде белгілі авторлар да болды: әкесінің тарапынан – романшы және хат жазушы Горас Уолпол, ал анасының тарапынан – «Инголдсби аңыздарының» авторы Ричард Харрис Бархам. Уолпол өзінің мансабын автор ретінде жасауға ұмтылды. Ол Лондонға көшіп, «The Standard» газетінде кітап туралы рецензия жазып, бос уақытында көркем әдебиет жазды. Ол осы кезде өзінің гомосексуал екенін толық мойындады.
Бастапқы әдеби мансабы
А. С. Бенсон Генри Джеймстің досы болды, оған Уолпол Бенсонның ынталандыруымен 1908 жылдың соңында жанкүйер хат жазды. 1909 жылдың ақпанында Джеймс Уолполді Лондонның Реформа клубында түскі асқа шақырды. Олар тығыз қарым-қатынас орнатты, Джеймстің биографы Леон Эдель оны кейбір жағынан әке мен баланың қарым-қатынасына ұқсас деп сипаттады, бірақ толыққанды емес. Джеймс жас Уолполға қатты қызығушылық танытты, бірақ оның ерте туындыларының өнер және шеберлік тұрғысынан жетілмегендігін анық байқады. Сомерсет Моэмнің айтуынша, Уолпол Джеймске жыныстық ұсыныс жасаған, бірақ Джеймс оған жауап беруге ұялды. Дегенмен, олардың хат алысып жазуларында егде жастағы әйелдің құштарлығы айқын көрінді. Уолпол өзінің алғашқы романы «Ағаш жылқысын» 1909 жылы жариялады. Онда Жаңа Зеландиядағы бос өмірден оралған туысынан дүрлігіп, консервативті және мақтанқор ағылшын отбасының тағдыры баяндалған. Кітап жақсы пікірлер алды, бірақ оны теру құнының өтеуіне жетпейді. Соғысқа дейінгі тағы бір роман – «Оқиғаға кіріспе» (1912), Уолполдың өмірбаяншысы Элизабет Стил оны психолог Карл Юнгтің қызығушылығын тудырған детективтік роман деп сипаттады. The Observer газеті кітапқа оң баға берді: «[Перрин] ішіндегі удың баяу өсуі тамаша шеберлік және сезімталдықпен суреттелген, осы беттерде адам төзімсіз кернеуді, жақындап келе жатқан апатты сезінеді»; The Manchester Guardian көріністерді мақтап, бірақ оқиғаны «атаусыз мелодрама» деп атады. Сан-Франциско Хроника газеті «техникалық шеберлігі, қиялы және сұлулығы – Уолполдың ең жақсы туындысы» деп бағалады. Уолполдан он жеті жыл үлкен, белгілі романшы Арнольд Беннетт кітапқа риза болды және жас автормен достық қарым-қатынас орнатты, оның прозасын, кейіпкерлерін және повестеуін жақсарту үшін оны үнемі сынап, жігерлендіріп, кейде мазақ етті. The Guardian газетінің рецензенты Перрин және Трейл мырзалардың орта мектебінің суреті өмірден алынғанын атап өтті, және бұл шындықтың өзі. Эпсом колледжінің оқушылары өз мектебінің жұқа маскировкаланған нұсқасына қуанды, бірақ колледж басшылығы оған риза болған жоқ, және Уолпол көп жылдар бойы Эпсомда жағымсыз адамға айналды. Бұл ешқандай маңызды салдарға әкелмеді, өйткені ол оқытушылық қызметке оралуға ниеттенбеді, бірақ Бенсон атап өткендей, бұл оның ойсыздықпен ренжітуге бейімділігінің ерте көрінісі болды, өзі жеке сынға өте сезімтал болса да. 1914 жылдың басында Джеймс The Times Literary Supplement журналына британдық романшылардың жас буынына шолу жасап, оларды көрнекті ескі буынмен салыстыратын мақала жазды. Соңғы санатқа Беннетт, Джозеф Конрад, Джон Галсуорти, Морис Хьюлетт және Г. Уэллс кірді. Ол басты назар аударған төрт жаңа автор Уолпол, Гилберт Каннан, Комптон Маккензи және Д. Х. Лоуренс болды. Мақала өте ұзақ болды, сондықтан оны 1914 жылдың наурыз және сәуір айларында «Қосымшаның» екі санында жариялауға тура келді. Пристли Уолполдың, Комптон Маккензи, Гилберт Каннан және оның буынының басқа да перспективті жас романшыларынан айырмашылығы, өзінің ерте әлеуетін толыққанды пайдаланғанын айтты. Ал «Панч» журналының рецензенты: «Мен әлі күнге дейін тірі жүрген бір ресейлікпен кеңестім, ол маған: егер Уолпол мырза шынымен де орташа ресейлікті бейнелей алмаса, онда ол бізге бүгінгі жағдайдың кілтін ұстап тұрған кемшіліктері мен жақсы қасиеттері бар кейіпкерді ұсынды» деп жазды. The Observer журналы «Қараңғы орманды» «біздің буынның ең үздік романдарының бірі» деп бағалады. 1924 жылы Эрнест Хемингуэй Г. К. Честертон мен Уолполды салыстыратын қысқа әңгімеге қосты, біріншісі жақсы адам, екіншісі жақсы жазушы және екеуі де классиктер деген қорытындыға келді. Уолпол өзінің әдеби беделіне сезімтал болды және жиі жағымсыз сынға қатты қайғырды. Хилер Беллок П. Г. Вудхаусты өз заманындағы ең үздік ағылшын жазушысы деп мақтағанда, Уолпол оған наразылық білдірді, Вудхаус оны Беллоктың мақтауын «оның ұнамайтын, ой-өрісі ауыр авторларды көтеру үшін жасалған әзіл» деп қарады. Вудхаус Уолполды үлкен құрметтемеді; оның өзінің ұқыпты шеберлігі, қайта-қайта тегістелген жобалары Уолполдың асығыс жазылған және сирек қайта қарастырылатын прозасынан өзгеше болды. Ол сондай-ақ Уолполдың сынға деген сезімталдығын абсурдты деп санады. refn Агаттың пародиясы, Уолполдың талабымен басылған, былай басталды: «Таң ерте болды. Жылтырау әлі де шөпте болды, ал шөп әлі де жылтыраудың астында болды. Жақын арада күн ысып, жылтырау жоғалады. Бірақ шөп қалды. Жылтырау кеткеннен кейін шөп құрғап, Сьюзан Сэддлбэк отыра алады». Екінші жағынан, Уолпол 1928 жылы Радклиф Холлдың лесбияндық романы «Жаңғырудың құдығы» жарияланғаннан кейін осы романға қатысты сотта қорғау үшін куәлік беруге дайын болған аз ғана әдеби тұлғалардың бірі болды. Өліміне дейін The Times газеті Уолполды «көптеген қиялы бар, жақсы ағылшын тілінде жұмыстық оқиғаны айта алатын және өте еңбекқор, жауапкершілігі жоғары және ұқыпты адам» деп бағалады. Оның өлімінен кейін бірнеше жыл өткен соң, Уолполдың ескіргендігі байқалды және оның туындылары көбінесе назарсыз қалды. Оксфордтағы Ұлттық Биографиялық сөздікте Элизабет Стил былай деді: «Оның психологиясы polemist үшін жеткіліксіз терең, сөздігі соғыстан оралғандар үшін жеткіліксіз еркін, ал ынтасы жеке міндеттемелерден сақтанған жұртшылыққа зиян келтірді». 2011 жылы BBC Уолполды қайта қарастырған «Уолпол шежіресін» Эрик Робсонның жетекшілігімен көрсетті. 2013 жылы Уолполдың қабылдаған үйі Кесуиктегі Театр by the Lake компаниясы «Жабайы Херристің» жаңа сахналық нұсқасын қойды. BBC бұл оның туындыларына қызығушылықтың жаңаруын білдіруі мүмкін деп болжады.
Өмірбаяндары
Уолполдың өлімінен кейін оның еңбектері бойынша екі толық зерттеу жарық көрді. Біріншісі 1952 жылы, Уолполды жеке таныған Руперт Харт Дэвис жазған. Ол сол кезде "ғасырдың жарты ондаған ең жақсы өмірбаянының бірі" деп есептелді және алғашқы басылымынан бері бірнеше рет қайта басылды. Англияда ерлер арасындағы гомосексуалдық қатынастар әлі де заңсыз болған кезде жазған Харт Дэвис өзінің тақырыбының жеке өміріне тікелей тоқталмай, Уолполдың әдеттегі сырлылығын және оның бауырларының тілегін құрметтеді. Ол оқырмандарға қаласа, мәтін арасындағы жасырын мағынаны табуға мүмкіндік берді, мысалы, түрік моншаларында "таныс емес адамдармен кездесуге бейресми мүмкіндіктер бар" деген сияқты тікелей айта алмады. Харт Дэвис кітабын Уолполдың әпкесі, ағасы және ұзақ жылдар бойы серіктесі болған "Дороти, Робин және Гарольдқа" арнады. 1972 жылы Элизабет Стилдің Уолпол туралы зерттеуі жарияланды. Харт Дэвистің өмірбаянымен салыстырғанда (503 бетке қарсы 178 бет), бұл зерттеу негізінен оның романдарына арналды және "Хью Уолполдың отыз бес жылдық және елу кітабынан тұратын шығармашылық жолындағы жазушы ретіндегі табысының себептерін көрсетуді" мақсат етті. Стил Уолполдың ең жақсы кітаптарының шамалы ондаған кітабына назар аударды, олардың әрқайсысы оның жазу стилінің әртүрлі жақтарын көрсетеді, "Жақтаушы", "Суретші", "Куәгер", "Жақтаушы", "Сыншы" және "Романтик" тақырыптарымен. Стил сонымен қатар Уолполдың Солтүстік Америкадағы лекциялық сапарлары туралы зерттеу жазды (2006 ж.) және Ұлттық биографияның Оксфорд сөздігінде Уолпол туралы мақала жазды (2004 ж.), онда оның жеке өмірі туралы қысқа, бірақ ашық айтылды.