Герберт Рид: Ағылшын анархисі, ақын және сыншысы

Кіріспе

Анархист және жазушы (1893–1968) сэр Герберт Эдвард Рид, ағылшын ақыны және сыншысы.

Сэр Герберт Эдвард Рид (/r//iː//d/; 4 желтоқсан 1893 – 12 маусым 1968) – ағылшын өнер тарихшысы, ақын, әдеби сыншы және философ. Ол өнер туралы көптеген кітаптарымен, соның ішінде білім беруде өнердің рөлі туралы маңызды еңбектерімен танымал. Рид – Қазіргі Заманғы Өнер Институтының негіс қалаушыларының бірі. Белгілі ағылшын анархисі болғанмен қатар, экзистенциализмді алғашқылардың бірі болып зерделеген ағылшын жазушыларынан да еді. Майкл Фордэм және Герхард Адлермен бірлесіп, ол К.Г. Юнгтың «Жиналған Еңбектерінің» ағылшын тіліндегі британдық басылымын редакциялады.

Ерте өмір

Төлқұжалы фермер Герберт Эдвард Ридтің (1868–1903) және оның әйелі Элиза Стриклендтің төрт баласының ең үлкені Рид, Йоркширдің Солтүстік Ридингіндегі Киркбимурсайдтан оңтүстікке қарай шамамен төрт шақырым жерде, Наннингтонның жанындағы Мускойтс Грейнджте дүниеге келді. Герберт Ридтің "Ағын және бастау" (1972) кітабында Джордж Вудкок былай деп жазды: "Ауылдық естеліктер ұзақ сақталады – Ридтің әкесі қайтыс болғаннан және отбасы Мускойтсті қалдырғаннан кейін шамамен алпыс жыл өткен соң, мен "Ридтер мақтаншыл болған" дегенді естідім. Олар гувернантка ұстады (және) аң аулауға шықты". Әкесі қайтыс болғаннан кейін, отбасы, жер иесі емес, жалға алушы болғандықтан, ферманы тастап кетуге мәжбүр болды; Рид Батыс Йоркширдегі Галифакстағы жетім балалар мектебіне жіберілді, ал анасы Лидсте кір жуу жұмысын басқарды, кейін Рид оған қосылды. Лидс университетіндегі Ридтің оқуы Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен үзілді, оның барысында ол Францияда Грин Ховардс полкінде қызмет етті. 1915 жылдың қаңтарында офицерлік шенге кірді және 1918 жылы "айқын батылдығы мен қызметке адалдығы үшін" Әскери кресті (MC) және Еңбегі үшін орденді (DSO) алды. Ол капитан шеніне жетті. Соғыс жылдары Рид Франк Руттермен бірге Arts & Letters журналын құрды, ол Т.С. Элиоттың туындыларын жариялаған алғашқы әдеби журналдардың бірі болды.

Алғашқы жұмыстар

Ридтің алғашқы өлеңдер жинағы 1915 жылы өзі басып шығарған «Хаос әндері» болды. 1919 жылы жарық көрген екінші жинағы «Жылаңаш жауынгерлер» деп аталды және ол Бірінші дүниежүзілік соғыстағы окоптардағы тәжірибесіне негізделген. Оның шығармалары бейнелеушілдік және метафизикалық поэзияның ықпалын көрсетеді, көбінесе еркін өлең түрінде жазылған. Оның «Жинағы» 1946 жылы жарық көрді. Әдебиет сыншысы ретінде Рид негізінен ағылшын романтик ақындарымен айналысты (мысалы, «The True Voice of Feeling: Studies in English Romantic Poetry», 1953 ж.), сонымен қатар бейнелеушілдікке де көп көңіл бөлді. Ол «Жасыл бала» атты роман жазды. Ол Criterion (1922–1939) журналына үлес қосты және көп жыл бойы The Listener журналының тұрақты өнер сыншысы болды. У. Б. Йейтс Ұлы соғыс буынының көптеген ақындарын «Оксфордтың қазіргі заманғы өлеңдер кітабына» (1936 ж.) қосса да, Рид өзінің «Соғыстың соңы» (Faber & Faber, 1933) атты 17 беттік үзіндісімен (барлық кітаптың шамамен жартысы) әріптестерінен ерекше көзге түсті. Рид жазу өнеріне де қызығушылық танытты. Ол стиль мен құрылымға ерекше мән берді және өз ойларын «Ағылшын прозасының стилі» (1928) еңбегінде жинақтады. Бұл кітап ағылшын тілінің негіздері туралы ең жақсы кітаптардың бірі саналады, сондай-ақ осы негіздерді ағылшын тілін әдемілік пен ерекшелікпен жазу үшін қалай пайдалануға болады және қалай пайдаланылғанын көрсетеді.

Өнер сыншысы

Рид Пол Нэш, Бен Николсон, Генри Мур және Барбара Хепворт сияқты қазіргі заманғы британдық суретшілерді қолдаушы болды. Ол Нэштің Unit One заманауи өнер тобымен байланыс орнатты. Рид 1931–33 жылдары Эдинбург университетінде көркем өнер профессоры және 1933–38 жылдары "Бёрлингтон" журналының редакторы болды. Ол 1936 жылғы Лондон халықаралық сюрреалистік көрмесін ұйымдастырушылардың бірі және 1936 жылы жарық көрген "Сюрреализм" кітабының редакторы болды, онда Андре Бретон, Хью Сайкс Дэвис, Пол Элуард және Жорж Хугнеттің еңбектері жарияланды. Ол сондай-ақ Тейт галереясының мүшесі және 1922–39 жылдары Виктория және Альберт мұражайында куратор болып жұмыс істеді, сондай-ақ 1947 жылы Роланд Пенроузбен бірге Заманауи өнер институтын құрды. Ол экзистенциализмді зерттеген алғашқы ағылшын жазушыларының бірі болды және протоэкзистенциалистік ойшыл Макс Штирнердің ықпалында болды. 1953–1954 жылдары Рид Гарвард университетінде Нортон профессоры қызметін атқарды. Соңғы жылы ол Ұлттық өнер галереясында көркем өнер саласындағы А. В. Меллон лекцияларын оқыды. 1964–65 оқу жылында және 1965 жылы ол Веслиан университетінің Жоғары білім беру орталығындағы профессорлық құрамында болды.

Поэзия

Ридтің поэзия туралы түсінігіне оның ұстаздары Т. Э. Хулм, Ф. С. Флинт, Марианна Мур және В. К. Уильямс әсер етті. Ол "шынайы поэзия ешқашан тіл емес, әрқашан ән" деп сенді, бұл цитата және оның "Өлең нені білдіреді?" деген анықтамасы 1926 жылғы осы аттас эссесінде (1966 жылғы жинағының соңында) келтірілген. Дегенмен, Ридтің поэзия бойынша толыққанды нұсқаулығы - 1932 жылы жарық көрген "Қазіргі поэзиядағы форма" еді. 1951 жылы әдебиет сыншысы А. С. Коллинз Ридтің өлеңдері туралы: "Ол зияның жарқын шаттығын жақты, тұнық әсемдігімен ерекшеленетін, алғашқы имажистік стилін сақтайтын лаконикалық өлеңдер жазды" деді. Бұл стиль Ридтің алғашқы жинағы "Эклоги, 1914-18" еңбектерінде айқын көрінеді.

Анархизм және философиялық көзқарас

Саяси тұрғыдан Ред өзін анархист санайтын, бірақ Эдвард Карпентер мен Уильям Морристің ағылшын тынышшылдық дәстүріндегі анархист еді. Дегенмен, 1953 жылғы Жаңа жылдық құрметтеуде ол "әдебиетке қызметтері" үшін рыцарлық атақ алды; бұл Ридті анархистік қозғалыстың көп бөлігінен шеттетуге алып келді. Рид Испаниядағы Франко режиміне белсенді түрде қарсы болды және Испаниядағы саяси тұтқындардың құқықтары үшін үнемі үгіт жүргізді. Ридтің саясатқа қатысты жазбаларын өнер мен мәдениетке арналған жазбаларынан ажырату қиын, себебі ол өнерді, мәдениетті және саясатты адам санасының біртұтас, үйлесімді көрінісі деп қарастырды. Оның барлық еңбектері 1000-нан астам жарияланған туындыны құрайды. Ридтің "Мәдениетке тозақ!" кітабы мәдениет терминіне деген жек көруін ерекше атап көрсетеді, суретшіге қолөнерші ретінде қарастыратын анархистік көзқарасын кеңейтеді, сондай-ақ Эрик Гиллдің шығармаларын терең талдайды. Кітап 2002 жылы Routledge баспасында қайта жарық көрді. Философиялық көзқарасы бойынша Рид Фридрих Шеллинг, Иоганн Готлиб Фихте және Сэмюэл Тейлор Колридж сияқты еуропалық идеалистердің дәстүріне жақын болды, ол шындықты адам санасының өнімі деп есептеді, сыртқы немесе объективті шындықтан кем емес. Басқаша айтқанда, сана – бұл көзбен көріп тұрған шындықты жазатын камера емес, ол өзінің шындығын шығаратын проектор. Осының салдарынан өнер, көптеген марксистердің сенімінше, жай ғана буржуазиялық қоғамның өнімі емес, сананың эволюциясымен бірге дамыған психологиялық процесс еді. Сондықтан өнер – биологиялық құбылыс, бұл көзқарас Ридті 1930 жылдары Энтони Блант сияқты марксистік сыншыларға қарсы қойды. Осы тұрғыда Ридке неміс өнер психологиясының жетістіктері әсер етті. Оның идеалистік білімі оны психоанализге де қызығушылық тануға итерді. Рид өнер мен әдебиетті сынау құралы ретінде психоанализді қолдануда ағылшын тілінде сөйлейтін әлемде алғашқылардың бірі болды. Бастапқыда Фрейдтің ісін қолдаған Рид, кейіннен Карл Юнгтың аналитикалық психологиясына көшті, тіпті Юнгтың ағылшын тіліндегі жинақталған еңбектерінің редакторы мен бас редакторы болды. 1949 жылға дейін Рид француз экзистенциалистерінің, әсіресе Жан-Поль Сартрдың жазбаларына қызығушылық танытты. Рид өзін экзистенциалист деп атамаса да, оның теориялары осындай көзқарастағы адамдардың арасында қолдау тапқанын мойындады. Рид, бәлкім, Англияны еуропалық дәстүрдегі экзистенциалистік теоретикке ең жақын еткен адам болды.

Politically, Read considered himself an anarchist, albeit in the English quietist tradition of Edward Carpenter and William Morris. Nevertheless, in the 1953 New Year Honours he accepted a knighthood for "services to literature"; this caused Read to be ostracized by most of the anarchist movement. Read was actively opposed to the Franco regime in Spain,
and often campaigned on behalf of political prisoners in Spain. Dividing Read's writings on politics from those on art and culture is difficult, because he saw art, culture and politics as a single congruent expression of human consciousness. His total work amounts to over 1,000 published titles. Read's book To Hell With Culture deals specifically with his disdain for the term culture and expands on his anarchist view of the artist as artisan, as well as presenting a major analysis of the work of Eric Gill. It was republished by Routledge in 2002. In his philosophical outlook, Read was close to the European idealist traditions represented by Friedrich Schelling, Johann Gottlieb Fichte, and Samuel Taylor Coleridge, believing that reality as it is experienced by the human mind was as much a product of the human mind as any external or objective actuality. In other words, the mind is not a camera recording the reality it perceives through the eyes; it is also a projector throwing out its own reality. This meant that art was not, as many Marxists believed, simply a product of a bourgeois society, but a psychological process that had evolved simultaneously with the evolution of consciousness. Art was, therefore, a biological phenomenon, a view that frequently pitted Read against Marxist critics such as Anthony Blunt in the 1930s. Read, in this respect, was influenced by developments in German art psychology. His Idealist background also led Read towards an interest in psychoanalysis. Read became a pioneer in the English speaking world in the use of psychoanalysis as a tool for art and literary criticism. Originally a Freudian, Read came to transfer his allegiance to the analytical psychology of Carl Jung, eventually becoming both publisher and editor in chief of Jung's collected works in English. As early as 1949, Read took an interest in the writings of the French Existentialists, particularly those of Jean Paul Sartre. Although Read never described himself as an existentialist, he did acknowledge that his theories often found support among those who did. Read perhaps was the closest England came to an existentialist theorist of the European tradition.

Білім беру туралы көзқарастар

Рид білім беру мәселесіне, әсіресе өнер біліміне зор қызығушылық танытты. Ридтің анархизміне Уильям Годвин, Питер Кропоткин және Макс Штирнер әсер етті. Рид "Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде одақтас және бейтарап елдерді аралайтын британдық өнер көрмесі үшін жұмыстарды жинауға шақырылғаннан кейін балалардың суреттері мен кескіндемелеріне терең қызығушылық танытты. Ұлттық мұраға жататын маңызды туындыларды Атлант мұхиты арқылы тасымалдау тым қауіпті деп есептелгендіктен, балалардың суреттері мен кескіндемелерін жіберу ұсынылды. Рид жинағын жасау кезінде жас суретшілердің кейбір туындыларының көркемдік күші мен эмоционалдық тереңдігіне күтпегендей әсерленді. Бұл тәжірибе оның олардың мәдени құндылығына ерекше назар аударуына және балалардың шығармашылық теориясын зерттеуге, авангард өнеріне деген құлшынысымен тең дәрежедегі жауапкершілікпен қарауына себеп болды. Бұл жұмыс оның қалған 25 жылындағы өмірлік еңбегін түбірімен өзгертті және өнер біліміне бұрын-соңды болмаған айқындық пен ықпалдылықпен негіз берді. Негізгі кітаптары мен памфлеттері жарық көрді: «Өнер арқылы білім беру» (Read, 1943); «Еркін адамдардың білім алуы» (Read, 1944); «Әлемдік тәртіпте мәдениет және білім беру» (Read, 1948); «Шөпті оқу» (1955); «Роботтарды құтқару» (1966)". Рид "шығармашылық білім берудің әлеуметтік-мәдени өлшемін қалыптастырды, өнер білімі арқылы толыққанды дамыған жеке тұлғаны қалыптастыру қағидаттарына негізделген жақын халықаралық түсіністік пен ынтымақтастық туралы ұғымды ұсынды. Рид «Өнер арқылы білім беру» еңбегінде «әрбір бала, егер ерте, көбінесе туа біткен шығармашылық қабілеттері консервативті білім беру жүйесімен басып тасталмаса, осы жағдайдан құтылуға болатын әлеуетті невротик болып туады делінеді. Әркімнің өзіне тән қабілеттері бар, тіпті олар өте шағын болса да, оларды ұжымдық өмірдің шексіз байлығына үлес қосатындықтан қолдау көрсету керек». Ридтің әркімдегі балалық және ересектердің шығармашылығының «үзділісіздігі» туралы жаңадан білдірген пікірі, осыған дейін өнер білімінің басым болған екі қарама-қарсы моделін біріктірді. Рид нақты ережелерді ұсынбады, бірақ шынайы және нағыз нәрсенің теориялық қорғауын жасады. Оның шынайылық және шындық туралы талаптары балалар өнерін зерттеу барысында ашылған ерекшеліктердің айқын дәлелдеріне негізделген. 1946 жылдан 1968 жылы қайтыс болғанға дейін ол Өнердегі білім беру қоғамының (SEA) президенті болды, ол бұрынғы ATG болып қайта аталды, осы қызметте ол ЮНЕСКО-ға жүгінуге мүмкіндік алды. Осы өкілдік негізінде Рид және басқалар 1954 жылы ЮНЕСКО-ның атқару органы ретінде Өнер арқылы білім берудің халықаралық қоғамын (INSEA) құруға қол жеткізді. 1971 жылы оның анархизм және саясат туралы жазған еңбектерінің жинағы «Анархия және тәртіп» деген атпен, Ховард Зинннің кіріспесімен қайта басылды. 1990 жылдары Лидс қалалық өнер галереясында 1993 жылы өткен ірі көрмеден кейін және Дэвид Гудвей редакциялаған оның анархистік жазбаларының жинағы «Бір адам манифесті» және басқа да жазбалары «Freedom Press» басылымында жарияланғаннан кейін оған қызығушылық қайта оянды. Содан бері оның көптеген еңбектері қайта басылды және 2004 жылдың маусымында Tate Britain-де Герберт Рид конференциясы өтті. Кипр өнер колледжінің кітапханасы, сондай-ақ Кентерберидегі Шығармашылық өнер университетінің көркемсурет галереясы оның есімімен аталады. 1990 жылға дейін Лондондағы Қазіргі заманғы өнер институты жыл сайын Герберт Рид лекциясын өткізді, онда Салман Рушди сияқты белгілі спикерлер қатысты. 1985 жылдың 11 қарашасында Уэстминстер аббаттығының Ақындар бұрышында ашылған тасқа Ұлы соғыстың 16 ақынының есімдері жазылды. Тасқа жазылған жазуды Ұлы соғыстың тағы бір ақыны Уилфред Оуэн жазған. Онда: «Менің тақырыбым – соғыс және соғыстың аяны. Өлең – қайырымдылықта» делінген. Ридтің 1937 жылы жеті минутқа созылған «Сюрреалистік объект» атты оқуын 2002 жылы жарық көрген «Сюрреализмді қайта қарау» аудиокітабынан тыңдауға болады. Ол белгілі жазушы Пирс Пол Ридтің, BBC деректі фильмдерін түсірген Джон Ридтің, BBC продюсері және атқарушысы Том Ридтің және өнер тарихшысы Бен Ридтің әкесі болды.

Read developed a strong interest in the subject of education and particularly in art education. Read's anarchism was influenced by William Godwin, Peter Kropotkin and Max Stirner. Read "became deeply interested in children's drawings and paintings after having been invited to collect works for an exhibition of British art that would tour allied and neutral countries during the Second World War. As it was considered too risky to transport across the Atlantic works of established importance to the national heritage, it was proposed that children’s drawings and paintings should be sent instead. Read, in making his collection, was unexpectedly moved by the expressive power and emotional content of some of the younger artists' works. The experience prompted his special attention to their cultural value, and his engagement of the theory of children's creativity with seriousness matching his devotion to the avant garde. This work both changed fundamentally his own life’s work throughout his remaining 25 years and provided art education with a rationale of unprecedented lucidity and persuasiveness. Key books and pamphlets resulted: Education through Art (Read, 1943); The Education of Free Men (Read, 1944); Culture and Education in a World Order (Read, 1948); The Grass Read, (1955); and Redemption of the Robot (1966)". Read "elaborated a socio cultural dimension of creative education, offering the notion of greater international understanding and cohesiveness rooted in principles of developing the fully balanced personality through art education. Read argued in Education through Art that "every child, is said to be a potential neurotic capable of being saved from this prospect, if early, largely inborn, creative abilities were not repressed by conventional Education. Everyone is an artist of some kind whose special abilities, even if almost insignificant, must be encouraged as contributing to an infinite richness of collective life. Read's newly expressed view of an essential 'continuity' of child and adult creativity in everyone represented a synthesis' the two opposed models of twentieth century art education that had predominated until this point Read did not offer a curriculum but a theoretical defence of the genuine and true. His claims for genuineness and truth were based on the overwhelming evidence of characteristics revealed in his study of child art From 1946 until his death in 1968 he was president of the Society for Education in Art (SEA), the renamed ATG, in which capacity he had a platform for addressing UNESCO On the basis of such representation Read, with others, succeeded in establishing the International Society for Education through Art (INSEA) as an executive arm of UNESCO in 1954." In 1971, a collection of his writings on anarchism and politics was republished, Anarchy and Order, with an introduction by Howard Zinn. In the 1990s, there was a revival of interest in him following a major exhibition in 1993 at Leeds City Art Gallery and the publication of a collection of his anarchist writings, A One Man Manifesto and other writings for Freedom Press, edited by David Goodway. Since then, more of his work has been republished and there was a Herbert Read Conference, at Tate Britain in June 2004. The library at the Cyprus College of Art is named after him, as is the art gallery at the University for the Creative Arts at Canterbury. Until the 1990s the Institute of Contemporary Arts in London staged an annual Herbert Read Lecture, which included well known speakers such as Salman Rushdie. On 11 November 1985, Read was among 16 Great War poets commemorated on a slate stone unveiled in Westminster Abbey's Poet's Corner. The inscription on the stone was written by a fellow Great War poet, Wilfred Owen. It reads: "My subject is War, and the pity of War. The Poetry is in the pity." A 1937 reading by Read lasting seven minutes and titled The Surrealist Object can be heard on the audiobook CD Surrealism Reviewed, published in 2002. He was the father of the well known writer Piers Paul Read, the BBC documentary maker John Read, the BBC producer and executive Tom Read, and the art historian Ben Read.