Кіріспе

1935 жылғы Seversky ұшақтары сериясы

Seversky P-35 – 1930 жылдардың аяғында Seversky Aircraft Company компаниясы құрастырған американдық истребитель ұшағы. Hawker Hurricane және Messerschmitt Bf 109 ұшақтарымен бір дәуірдес болған P-35, АҚШ Әскери Әуе Корпусының толығымен металдан жасалған, қону шассисі жиналатын және жабық кабинасы бар алғашқы бір орындық истребителі болды.

Жобалау және әзірлеу

P 35 ұшағының тарихы "Северский SEV 3" үш орындық амфибиялық ұшағына, "Северскийдің" бас конструкторы және "Северскийдің" алғашқы ұшағына тікелей байланысты. SEV 3 1933 жылдың маусым айында алғашқы рет ұшырылып, 1935 жылы АҚШ Әскери Әуе Корпусы (USAAC) үшін 30 дана "Северский БТ 8" негізгі оқу ұшағына айналдырылды. Алайда, бұл модельдің қуаты жеткіліксіз болды және оны тез арада North American BT 9 ұшағымен алмастырды. Екінші SEV 3 прототипі екі орындық SEV 2XP истребительдік нұсқасы ретінде аяқталды. Ол 735 ат күші (548 кВт) Wright R 1820 радиальдық қозғалтқышымен жабдықталған, аэродинамикалық шпаттарда бекітілген қону шассисіне ие болды және бір .50 (12,7 мм) және бір .30 (7,62 мм) алдыңғы пулеметтерімен, сондай-ақ артқы қорғаныс үшін қосымша .30 (7,62 мм) пулеметпен қаруланған. 1935 жылы USAAC жаңа бір орындық истребительге конкурс жариялағанда, "Северский" SEV 2XP-ді жіберді, екі орындық болғанына қарамастан, жеңіске жетеді деп сенді. Бірақ, ұшақ 1935 жылдың 18 маусымында Райт-Филдке жол тартқанда зақымданды. Curtiss Model 75 ұшағымен бәсекелесу үшін "Северский" ұшақты SEV 1XP бір орындық нұсқасына қайта жасады, SEV 2XP-нің тұрақты қону шассисін қанаттың ішіне кері тартылатын шассимен алмастырды, ал SEV 2XP-нің F3 қозғалтқышын 850 л.с. (634 кВт) R 1820 G5 қозғалтқышымен ауыстырды. SEV 1XP 15 тамызда бағалау үшін Райт-Филдке жеткізілді, нәтижесі жалпы алғанда сәтті болды, бірақ "Циклон" қозғалтқышы номиналды қуатын жеткізе алмады және SEV 1XP "Северскийдің" болжаған 300 миль/сағ (483 км/сағ) орнына 289 миль/сағ (465 км/сағ) жылдамдыққа ғана жетті. "Curtiss"-тің наразылығына байланысты ұшақтардың ресми сынақтары 1936 жылдың сәуір айына дейін кейінге шегерілді. Осы уақытты "Северский" және "Curtiss" өздерінің ұшақтарын жақсартуға пайдаланды, сонымен қатар Vought (Vought V 141) және Consolidated компанияларының PB 2 бір орындық нұсқасы сияқты қосымша ұшақтарды сынақтан өткізуге мүмкіндік алды. "P&W" қозғалтқышы да номиналды қуатын жеткізе алмады, ал ең жоғары жылдамдық 300 миль/сағ-тан төмен болды. "Curtiss" және "Vought" үлгілеріне қарағанда қымбат болғанына қарамастан, "Северский" Әуе Корпусының конкурсында жеңіске жетті, 1936 жылдың 16 маусымында 77 P 35 истребителіне және сегіз ұшаққа тең қосалқы бөлшектерге тапсырыс берілді. SEV 1XP-ден P 35 стандартына дейін жасалған өзгерістерге толық емес, жартылай негізгі дөңгелектердің жабындары және сыртқы қанат панельдеріне жеті градус диэдр кірді. Бірінші өндіріс P 35 1937 жылдың мамыр айында USAAC-ке жеткізілді, оған компанияның өндіріске дейінгі ұшағы мен демонстраторы AP 1 қосылды. 1937 жылы қосымша истребительдерді қажет еткен Әуе Корпусы, P 35 ұшағының баяу жеткізілуіне және жапондық Әскери-теңіз флотына 2PA екі орындық ұшақтарын сатуына наразы болып, 210 Curtiss P 36 ұшағына тапсырыс берді. Сондай-ақ 1937 жылы, теңіздік жабдықтармен жабдықталған P 35 ұшағы АҚШ Әскери-теңіз флотына екі қанатты ұшақтарды металлдан жасалған монопланмен ауыстыру үшін жобалау конкурсына қатысты. Әдеттегі Әскери-теңіз практикасына қайшы, жалғыз сынақ ұшағы азаматтық тіркеуде NX1254 ретінде пайдаланылды және оған ресми Әскери-теңіз сериялық нөмірі немесе типтік атауы берілмеді, оның орнына компанияның "Naval Fighter One" атауын білдіретін NF 1 ретінде пайдаланылды. Прототип Brewster F2A және Grumman F4F ұшақтарымен бәсекелесіп, бірақ қанағаттанарлықсыз деп танылды, нәтижесінде F2A өндіріске жіберілді. Кейбір деректерге сәйкес, FN типтік белгісі 1922 жылғы АҚШ Әскери-теңіз флотының ұшақтарды белгілеу жүйесі бойынша "Seversky"-ге тағайындалған, бірақ басқалары бұл қате деп санайды. S 2 1939 жылы Бендикс кубогын жеңіп алды және 1938 жылы екінші орын алды. Ұшақ 1938 жылғы "Тест-Пилот" фильмінде "Дрейк-Буллет" рөлін ойнады. Тағы бір азаматтық ұшақ DS (немесе Doolittle Special) болды, ол сол кезде Shell Oil Company компаниясында жұмыс істейтін Джеймс Дулиттлдің бір орынды ұшағы болды, ал AP 7 1200 л.с. (895 кВт) R 1830 қозғалтқышымен жабдықталған және Жакилин Кокран 1938 жылғы Бендикс Трофи жарысында жеңіске жетіп, әйелдердің әуе жылдамдығы бойынша рекорд орнатты. 1938 жылы "Северский" P-35 негізінде екі ұшақты Әуе Корпусы үшін жаңа истребительді дайындау үшін жарысқа енгізді. Олардың бірі XP 41 (компанияның атауы AP 4D, бұл P 35 1200 л.с. (895 кВт) R 1830 9 қозғалтқышымен екі сатылы суперкомпрессормен жабдықталған) және AP 4, оның терең фюзеляждың ішке орнатылған турбо-суперкомпрессоры болды. Әуе Корпусы AP 4D ұшағын артық көрді, ол P 43 Lancer ретінде өндіріске тапсырылды. Сатуды арттыру мақсатында Александр П. де Северский 1939 жылдың басында жеке өзі бір демонстраторды Еуропаға саяхатқа алып барды. Бұл демонстрацияның нәтижесінде Швеция 1939 жылдың 29 маусымында 15 EP 106 истребителіне тапсырыс берді. Бұл P 35 ұшағының 1,050 ат күші (783 кВт) R 1830 45 қозғалтқышымен жабдықталған, бұл көрсеткіштерді 25 миль/сағ (40 км/сағ) артық арттырды және қанаттардағы екі 7,9 мм (.311 дюйм) пулеметтерімен және қанаттардағы екі 13,2 мм (.52 дюйм) пулеметтерімен қаруланған. 1939 жылдың 11 қазанында тағы 45 EP 106 ұшағына тапсырыс берілді. Швеция Әуе Күштері оларды J 9 деп атады.

Екі орындық нұсқалары

Северский сонымен қатар 2PA екі орындықты ұшақты да жасады. P 35 ұшағымен қатар дамыған 2PA екі орындық күрес және күрес-бомбалаушы ұшақ болды, оның негізгі құрылымы ұқсас болды. Ол 2PA L (Құрлық) сияқты бір орындықты ұшаққа ұқсас шассимен немесе 2PA A (Амфибия) сияқты амфибиялық қалқымалы шассимен ұсынылды. Өндіруші ұшақты "Конвой күресшісі" деп атады. 2PA Wright R 1820 G2 немесе G3 Cyclone тоғыз цилиндрлі радиалды қозғалтқышымен жабдықталған, алғашқысы ұшып көтерілгенде 1000 а.к., екіншісі 875 а.к. қуатқа ие болды. Қару-жараққа екі қанатқа орнатылған 7,62 мм немесе 12,7 мм Browning мылтықтары, артқы кабинада икемді орнатылған бір 7,62 мм Browning мылтығы, сондай-ақ алға бағытталған фюзеляжда орнатылған екі 7,62 мм немесе 12,7 мм Browning мылтығы кірді. Қанат жақтауларында 227 кг-ға дейін (500 фунт) бомба тасу мүмкіндігі қарастырылды. 1938 жылдың наурыз айында Кеңес Одағы бір әдеттегі шассимен және бір қалқымалы шассимен жабдықталған 2PA A және 2PA L ұшақтарын, сонымен қатар өндіріс лицензиясын сатып алды, бірақ кеңестік тарап оны өндіріске енгізбеген көрінеді. Северский үшін беделге нұқсан келтірген жағдай, 20 2PA B3 ұшағы Жапон теңіз күштеріне сатылды, олар оларды Екінші Қытай-Жапон соғысында қысқа мерзімге "Тәңіздік тип S екі орындықты күресші" немесе A8V 1 (Одақтас кодтық аты "Дик") ретінде пайдаланды. Жапондықтар ұшақтан әсер алмады және ақырында екеуін "Асахи Шимбун" газетіне "жұмысқа жарамсыз" деп берді. Швеция 52 2PA (шведтік белгілемесі B 6) тапсырыс берді, олар 1350 фунт (612 кг) бомба тасымалдауға қабілетті болды, бірақ АҚШ-тың соғыс жүргізіп жатқан тараптарға бағытталған эмбаргосына дейін тек екеуін ғана алды.

Филиппин армиясының әуе корпусы

Қалғандары 1941 жылдың ақпан айынан бастап Филиппиндегі Қиыр Шығыс әуе күштеріне жіберілді. Көбінесе Лусон аралындағы үш іс-қимыл эскадрильясының барлық ұшқыштары P 26-дан P 35A-ға ауысты. Олардың шамамен 10-ы апаттан зардап шекті. P-35 ұшақтары негізінен үш эскадрильяның барлығында .50 калибрлі оқ-дәрілердің жетіспеуіне байланысты, барлық ұшақтардың қозғалтқыштарына үлкен жүктеме түсірді, себебі қосалқы қозғалтқыштар болған жоқ. 1941 жылдың қазан айында P-35 ұшақтары жеткілікті мөлшерде Curtiss P-40 Warhawk ұшақтары Қиыр Шығыс әуе күштеріне жеткеннен кейін Филиппин армиясының әуе корпусына берілді. 1941 жылдың қарашасында 3-ші және 17-ші эскадрильялар жаңа P-40E ұшақтарын алғаннан кейін, олардың көп бөлігі P-35A ұшақтары топқа жаңадан қосылған 21-ші және 34-ші эскадрильяларға берілді, соның ішінде көбісі 34-ші эскадрильяға тиді. 21-ші эскадрилья P-40E ұшақтарын соғысқа дейін алды және өзінің азаматтары P-35 ұшақтарын толық құрамы бар 34-ші эскадрильяға берді. Содан кейін олар 1941 жылдың желтоқсан айында аралдарды қорғауда сәтсіз күресті, бастапқыда Дель Кармен әуежайында. Жапондық истребительдер олардан әлдеқайда басым болды. Зы броняның және отын бактерілерін герметикалық жабудың болмауы ұшақтарды өте осал етті (10 желтоқсанда Дель Кармен әуежайына жасалған жапондық шабуылда 12 P-35A ұшағы жойылды, ал алтауы зақымдалды) және 1941 жылдың 12 желтоқсанына дейін тек сегіз P-35A ұшағы ғана ұшуға жарамды болды. Алайда, 1941 жылдың 10 желтоқсанында 34-ші эскадрильяның P-35A ұшағын 1-ші лейтенант Сэмюэл Х. Марретт басқарды, ол солтүстік Лусонның Виган қаласын жапондық әскерлер басып алған кезде жапондық W-10 мина іздеуші кемесін батырды. Марретт W-10 кемесіне қарсы бірнеше шабуылдар жасады, нәтижесінде кеме жарылып кетті. Жарылыс соншалықты күшті болды, ол Марретттің P-35 ұшағының қанатын жыртып, оны теңізге құлатты. 1941 жылдың желтоқсан айының соңында Филиппиндегі әскери әуе күштерінің қалған күштерінің көп бөлігі Батан түбегіндегі әуежайларға көшірілді. 1942 жылдың 2 қаңтарында бес тірі қалған P-35A ұшағы Пилар әуежайынан Батан әуежайына ұшып кетуге тырысты, бірақ екеуі зениттік оққа түсті, біреуі апатқа ұшырады, ал екіншісі Пиларға қайтып келді, ол жерде қону кезінде қирады. 11 қаңтарда қалған екі P-35 ұшағы Минданаодағы Дель Монте әуежайына көшірілді, олардың багаж бөлімшелерінде бірнеше бөлімше қызметкерлері болды. 4 сәуірде олар басқа қызметкерлерді эвакуациялау үшін қысқа уақытқа Батанға оралды, ал 10 сәуірде Себуға апатты қону кезінде жоғалды. Соңғы тірі қалған P-35 ұшағы 30 сәуірде капитан Рамон Зосаға (Филиппин армиясының әуе корпусы) тапсырылды және 1942 жылдың 3 мамырында Макаджалар шығанағына жапондық әскерлердің қонуына шабуыл жасауда P-40 ұшағымен бірге Дель Монте әуежайынан соңғы рет ұшып шықты.

Швеция

1940 жылғы көктем-жаз мезгілінде Швеция әуе күштері 60 J 9 ұшағын алды. Ұшақтар Стокгольмді қорғауға бекітілген басқа бөлімшелермен бірге пайдаланылды, ескірген Gloster Gladiator ұшақтарын алмастырды. Швецияның J 9 ұшақтары 1946 жылға дейін Flygvapnet құрамында күрес ұшақтары ретінде қызмет етті. Кейіннен 10 ұшаққа фотокамералар орнатылды, бірақ олар J 9 күрес ұшағы атауын сақтап, сонымен қатар бірқатар ұшақтар байланыс және жалпы ұшу оқулары үшін қолданылды. Соңғы жеті J 9 ұшағы 1952 жылдың қыркүйегіне дейін әскери қызметте болды.