Раджпуттар: Тектес және әлеуметтік құрылымы

Кіріспе

Оңтүстік Азияның әлеуметтік қауымдастығы, 1982 жылғы "Раджпут" фильмі.

Раджпут (санскрит тілінен аударғанда "патша ұлы" деген мағынаны білдіреді), сондай-ақ Такур деп те аталады, – Үндістан субконтинентінен шыққан, әлеуметтік мәртебесі мен генеалогиялық тегі бірдей, көптеген топтарды, туыстық байланыстарды және жергілікті топтарды біріктіретін ірі кластер. Раджпут термині тарихи жағынан батырлармен байланысты әртүрлі патрилинейлік руларды қамтиды: бірнеше рулар раджпут мәртебесін талап етеді, бірақ барлық талаптар толығымен қабылданбайды. Қазіргі ғалымдардың пікірінше, раджпут руларының көбі шаруа немесе мал өсіруші қауымдардан шыққан. Уақыт өте келе, раджпуттар әртүрлі этникалық және географиялық топтардан құралған әлеуметтік класс ретінде қалыптасты. 12-16 ғасырларда осы классқа мүшелік негізінен мұрагерлікпен беріле бастады, бірақ кейінгі ғасырларда раджпут мәртебесіне жаңа талаптар қойыла берді. VII ғасырдан бастап бірнеше раджпут патшалықтары Орталық және Солтүстік Үндістанның көптеген аймақтарында маңызды рөл атқарды. Раджпут халқы мен бұрынғы раджпут штаттары Солтүстік, Батыс, Орталық және Шығыс Үндістанда, сондай-ақ Оңтүстік және Шығыс Пәкістанда, Оңтүстік Непалда және Бангладеште кездеседі. Бұл аймақтар: Раджастан, Дели, Харьяна, Гуджарат, Шығыс Пәнджаб, Батыс Пәнджаб, Уттар-Прадеш, Батыс Бенгал, Химачал-Прадеш, Джамму, Уттаракханд, Бихар, Мадхья-Прадеш және Синд.

Алғашқы сілтемелер

Раджапутра сөзі (; сөзбе-сөз "патшаның ұлы") Ригведа, Рамаяна және Махабхарата сияқты кейбір ежелгі индуистік кітаптарда кездеседі. Бұл сөз алғаш рет 7 ғасырдағы Солтүстік-Батыс Шекаралық провинциядан (НВШП) шыққан Бахшали қолжазбасында жалдамалы әскер туралы мағынада қолданылған, ал 8 ғасырдағы Синдтің Чачнамасында элиталық атты әскер мағынасында қолданылады. Андре Винк атап өткендей, Синд билеушісі Дахирдің әскери аристократиясы, оған Чачнама мен Аль Баладури такурлар деп сіңірген, сөздің түпкілікті мағынасында раджпуттар ретінде қарастырылуы мүмкін. 12 ғасырдағы Раджатарангиниде бұл сөз жер иеленуші мағынасында қолданылған.

Ғалымдардың пікірлері

Раджпуттардың шығу тегі тарихшылар арасында көп талқыланған мәселе. Тарихшы Сатиш Чандра былай дейді: «Қазіргі тарихшылар раджпуттардың шудралар мен тайпаларды қоса алғанда, әртүрлі топтардан құралғандығы туралы көбінесе келіседі. Кейбіреулері соғысқа қатысқан брахмандар, ал кейбіреулері жергілікті немесе шетелдік тайпалардан шыққандар еді». Осылайша, раджпут қауымының қалыптасуы кейбір ғалымдар санскриттену, ал басқалары раджпуттену деп атаған, таптық мобильділікке әсер еткен саяси факторлардың нәтижесі болды. Қазіргі ғалымдар раджпуттардың барлық рулары шаруа немесе малшы қауымнан шыққан деп санайды. Альф Хилтебейтель раджпуттардың шығу тегі туралы Раджпұттар дәуірі мен ертедегі жазушылардың үш теориясын талқылайды және осы теориялардың қазіргі зерттеулер бойынша неге жоққа шығарылғаны туралы себептерді келтіреді. Британдық отаршылдық дәуірінің жазушылары раджпуттарды скифтер немесе хундар сияқты шетелдік басқыншылардың ұрпақтары ретінде сипаттады және Агникула мифі шетелдік шығу тегін жасыру үшін ойлап табылған деп сенді. Бұл теорияға сәйкес, раджпуттар бұл басқыншылар Гупта империясының құлдырауынан кейін 6 немесе 7 ғасырда кшатриялар санатына қосылған кезде пайда болды. Осы отаршылдық жазушылардың көбі отаршылдық билікті заңды ету үшін осы шетелдік шығу тегі теориясын таратып, оны кейбір үнді ғалымдары, мысалы, Д. Р. Бхандаркар да қолдады. Екінші теорияны арийлердің басқыншылығы теориясына сенетін С. В. Вайдия жариялады. Оның айтуынша, 9-10 ғасырлардағы бүкіл үнді халқы тек бір нәсілден – арийлерден құралған. Ұлттық тарихшылар Вайдия мен Р. Б. Сингх жазғандай, раджпуттар Рамаяна мен Махабхарата эпостарының ведалық арий кшатрияларынан шыққан. Вайдия бұл теорияны Драупади мен Каусалияның батылдығы мен «дене күшін» және раджпуттардың батылдығын сияқты белгілі бір қасиеттерге негіздеді. Алайда, Хилтебейтельдің айтуынша, мұндай «ұқсастықтар веда дәуіріндегі ежелгі эпикалық кезеңнің» (Вайдия бойынша 3500-3000 жылдар) және 16 ғасырда Раджастханда басталған «үлкен раджпут дәстүрінің» арасындағы үзілмеген сабақтастықты көрсетпейді, керісінше, «эпикалық сілтемелер мен ведалық ватья жасақтары арасындағы ортағасырлық төмен мәртебелі раджпут руларының ұқсастығы туралы сұрақ тудырады». Хилтебейтель раджпуттарды эпикалық және ведалық дереккөздерден іздеуге тырысудың «сенімсіз» екенін айтады және Нэнси Маклин мен Б. Д. Чаттопадхьяяның Вайдияның раджпуттар тарихын «көбінесе үмітсіз» деп атағандығын келтіреді. Үшінші топтағы тарихшылар, соның ішінде Джай Нараян Асопа, раджпуттардың билеуші болған брахмандар екенін болжады. Алайда, мұндай «бір жолды аргументтер» және «жасалған дәлелдер» (бас пішіні, мәдени стереотиптер және т.б.) Хилтебейтель тарапынан жоққа шығарылды, ол мұндай талаптарды және Асопаның эпикалық сілтемелерін «қисынсыз» немесе «түсініксіз» деп сипаттайды. Соңғы зерттеулер раджпуттардың әртүрлі этникалық және географиялық ортадан және әртүрлі варналардан шыққандығын көрсетеді. Ғалымдардың айтуынша, орта ғасырларда «Индияның саяси бірліктерін көбінесе өте төменгі текті адамдар басқарған» және бұл «солтүстік Үндістандағы 'раджпуттардың' көптеген руларына да қатысты болуы мүмкін». Бертон Стейн түсіндіреді, билеушілерге, көбінесе төмен әлеуметтік шығу тегіне ие болғандарға, индуистік варна жүйесінде әлеуметтік мобильділік арқылы «таза» мәртебе беру процесі Үнді цивилизациясының ерекше ұзақ өмір сүруінің бір түсіндірмесі болып табылады. Пабуджи туралы ортағасырлық әңгімелерде раджпут, чаран, бхил және рабари жауынгерлерінің қатар соғысқандығы, сондай-ақ басқа ортағасырлық және қазіргі заманғы мәтіндер Тар шөлінің көшпелі тайпаларының қоғамдағы жоғары мәртебеге талап етуін көрсетеді. Бірте-бірте «раджпут» термині әлеуметтік тапты білдіретін болды, ол әртүрлі тайпалық және көшпелі топтар жер иеленуші аристократтарға айналып, билеуші тапқа айналған кезде пайда болды. Бұл топтар жоғары әлеуметтік лауазымдар мен дәрежелерге ие болу үшін «Раджпут» атауын алды. Ерте ортағасырлық әдебиетте жаңадан құрылған раджпут класы бірнеше кастадан шыққан адамдардан тұратындығы айтылған. Осылайша, раджпут болмысы ортақ ата-бабаның нәтижесі емес. Керісінше, ортағасырлық Үндістанның әртүрлі әлеуметтік топтары кшатрия мәртебесіне ие болып, жаңадан алған саяси билігін заңды етуге тырысқан кезде пайда болды. Бұл топтар әртүрлі уақытта әртүрлі жолмен раджпуттар ретінде таныла бастады. Осылайша, қазіргі ғалымдар раджпуттардың 8 ғасырдан бері «ашық мәртебелі топ» болғанын айтады, көбінесе білімсіз жауынгерлер, ежелгі үнді кшатрияларының реинкарнациясы екенін мәлімдеген – бұл тарихи негізі жоқ талап. Сонымен қатар, осы негізсіз кшатрия мәртебесінің талабы индуистік әдебиеттегі кшатриялардың бейнесімен, олар білімді және қалалық топ ретінде бейнеленгенімен күрт контраст жасады. Тарихшы Томас Р. Меткалф үнді ғалымы К. М. Паниккардың пікірін келтіреді, ол ортағасырлық Үндістанның танымал раджпут династияларының да кшатрия емес касталардан шыққандығын айтады. Стюарт Гордон Моғол империясы дәуіріндегі гиперогамды неке, яғни «жоғарыға үйлену» және мемлекеттік армиядағы қызметтің де рулық отбасының «раджпутқа» айналуының тағы бір жолы болғанын жазады. Бұл процеске киім, диета, құдайға табыну және басқа да дәстүрлерді өзгерту, мысалы, әйелдердің қайта үйленуіне тыйым салу қажет болды. Рулық отбасының мүшесі мен мойындалған, бірақ мүмкін шала құрылған раджпут отбасының мүшесі арасындағы мұндай неке нәтижесінде раджпут емес отбасы раджпут мәртебесіне көтерілуі мүмкін болды. Бұл неке үлгісі раджпуттың моғолдарға қызмет ететін адамдар үшін қол жетімді «ашық касталық санаты» екенін көрсетеді. Раджпуттардың қалыптасуы отаршылдық дәуірде де жалғасты. Тіпті 19 ғасырда «ауылдық жер иесінен» бастап «жаңадан бай шудраға» дейін кез келген адам өз генеалогиясын кері жасау үшін брахмандарды жалдап, екі буын ішінде индуист раджпуттары ретінде мойындалуға ие болатын. Бұл процесс Солтүстік Үндістандағы қауымдарда да көрінетін еді. Раджпут қауымының шығу процесі гиперогамияға, сондай-ақ индуист раджпут руларында кең таралған әйел балалардың өлтірілуіне әкелді. Ғалымдар бұны «раджпуттену» деп атайды, бұл санскриттену сияқты жоғары мобильділіктің бір жолы болды, бірақ одан әлдеқандай айырмашылықтар бар еді, мысалы, құдайға табыну әдісі, өмір салты, диета, әлеуметтік қарым-қатынас, әйелдерге арналған ережелер және неке және т.б. Неміс тарихшысы Герман Кульке тайпа мүшелерінің өзі раджпутқа айналған тайпа басшысымен қайтадан байланыстыруға тырысқан процесін сипаттау үшін «Екінші раджпуттену» терминін енгізді. Алайда, ғалымдардың пікірлері раджпут терминінің мұрагерлік мағынаны қашан алғаны және рулық қауымды білдіретінге келгенде әртүрлі. Бір пікір бойынша, 12 ғасырдан бастап раджпутра және раута сияқты терминдер көптеген адамдарды білдіру үшін жиі қолданыла бастады және 13 ғасырға дейін раджпут кастасы қалыптасты. Калхананың Раджатарангини сияқты заманауи тарихи еңбектердегі раджпуттардың рулық құрылымына сілтемелер және басқа эпиграфикалық дәлелдер олардың 12 ғасырға дейін қауым ретінде бар екенін көрсетеді. Тарихшы Браджадулал Чаттопадхьяя, негізінен Раджастханнан алынған жазбаларды талдау негізінде, 12 ғасырға дейін раджапутра термині бекітілген қоныстармен, туыстық байланысқан жерлермен және кейінірек раджпут мәртебесін көрсететін басқа да ерекшеліктермен байланысты болды деп сенді. Оның сөзіне сәйкес, бұл атақ шамамен 1300 жылдан бастап «мұрагерлік элементке» ие болды. Майкл Б. Беднардың Батыс және Орталық Үндістаннан алынған 11-14 ғасырлардағы жазбаларды зерттеуі, осы кезеңде раджапутра, тхаккура және раута сияқты белгілемелердің міндетті түрде мұрагерлік емес екенін көрсетеді. Раджпуттар көшпелі мал шаруашылығымен, мал өсірумен және мал саудасымен қазіргі уақытта кең таралғаннан гөрі әлдеқайда кейінге дейін айналысты. 17 ғасыр...

The origin of the Rajputs has been a much debated topic among historians. Historian Satish Chandra states: "Modern historians are more or less agreed that the Rajputs consisted of miscellaneous groups including Shudra and tribals. Some were Brahmans who took to warfare, and some were from Tribes indigenous or foreign". Thus, the Rajput community formation was a result of political factors that influenced caste mobility, called Sanskritization by some scholars and Rajputization by others. Modern scholars agree that nearly all Rajputs clans originated from peasant or pastoral communities. Alf Hiltebeitel discusses three theories by Raj era and early writers for Rajput origin and gives the reasons as to why these theories are dismissed by modern research. British colonial era writers characterised Rajputs as descendants of the foreign invaders such as the Scythians or the Hunas, and believed that the Agnikula myth was invented to conceal their foreign origin. According to this theory, the Rajputs originated when these invaders were assimilated into the Kshatriya category during the 6th or 7th century, following the collapse of the Gupta Empire. While many of these colonial writers propagated this foreign origin theory in order to legitimise the colonial rule, the theory was also supported by some Indian scholars, such as D. R. Bhandarkar. The second theory was promulgated by C. V. Vaidya who believed in the Aryan invasion theory and that the entire 9th 10th century Indian populace was composed of only one race the Aryans who had not yet mixed with the Shudras or Dravidians. Nationalist historians Vaidya and R. B. Singh write that the Rajputs had originated from the Vedic Aryan Kshatriyas of the epics Ramayana and Mahabharata. Vaidya bases this theory on certain attributes such as bravery and "physical strength" of Draupadi and Kausalya and the bravery of the Rajputs. However, Hiltebeitel says that such "affinities do not point to an unbroken continuity between an ancient epic period" in the Vedic period (3500 BCE 3000 BCE according to Vaidya) and the "great Rajput tradition" that started in sixteenth century Rajasthan instead "raise the question of similarities between the epics' allusions to Vedic Vratya warbands and earlier medieval low status Rajput clans". Hiltebeitel concludes that such attempts to trace Rajputs from epic and Vedic sources are "unconvincing" and cites Nancy MacLean and B. D. Chattopadhyaya to label Vaidya's historiography on Rajputs as "often hopeless". A third group of historians, which includes Jai Narayan Asopa, theorised that the Rajputs were Brahmins who became rulers. However, such "one track arguments" and "contrived evidence" such as shape of the head, cultural stereotypes, etc. are dismissed by Hiltebeitel who refers to such claims and Asopa's epic references as "far fetched" or "unintelligible". Recent research suggests that the Rajputs came from a variety of ethnic and geographical backgrounds and various varnas. According to scholars, in medieval times "the political units of India were probably ruled most often by men of very low birth" and this "may be equally applicable for many clans of 'Rajputs' in northern India". Burton Stein explains that this process of allowing rulers, frequently of low social origin, a "clean" rank via social mobility in the Hindu Varna system serves as one of the explanations of the longevity of the unique Indian civilisation. The medieval tales on Pabuji depicting Rajput, Charan, Bhil and Rabari warriors fighting side by side as well as other medieval and contemporary texts show claims made by Nomadic tribes of the Thar desert to a higher rank in the society. Gradually, the term Rajput came to denote a social class, which was formed when the various tribal and nomadic groups became landed aristocrats, and transformed into the ruling class. These groups assumed the title "Rajput" as part of their claim to higher social positions and ranks. The early medieval literature suggests that this newly formed Rajput class comprised people from multiple castes. Thus, the Rajput identity is not the result of a shared ancestry. Rather, it emerged when different social groups of medieval India sought to legitimise their newly acquired political power by claiming Kshatriya status. These groups started identifying as Rajput at different times, in different ways. Thus, modern scholars summarise that Rajputs were a "group of open status" since the eighth century, mostly illiterate warriors who claimed to be reincarnates of ancient Indian Kshatriyas – a claim that had no historical basis. Moreover, this unfounded Kshatriya status claim showed a sharp contrast to the classical varna of Kshatriyas as depicted in Hindu literature in which Kshatriyas are depicted as an educated and urbanite clan. Historian Thomas R. Metcalf mentions the opinion of Indian scholar K. M. Panikkar who also considers the famous Rajput dynasties of medieval India to have come from non Kshatriya castes. Stewart Gordon writes that during the era of the Mughal empire, hypergamous marriage "marrying up", combined with service in the state army was another way a tribal family could "become" Rajput. This process required a change in dress, diet, worship, and other traditions, ending widow remarriage, for example. Such a marriage between someone from a tribal family, and a member of an acknowledged but possibly poor Rajput family, would ultimately enable the non Rajput family to rise to Rajput status. This marriage pattern supports the fact that Rajput was an "open caste category", available to those who served the Mughals. Rajput formation continued in the colonial era. Even in the 19th century, anyone from the "village landlord" to the "newly wealthy lower caste Shudra" could employ Brahmins to retrospectively fabricate a genealogy and within a couple of generations they would gain acceptance as Hindu Rajputs. This process would get mirrored by communities in north India. This process of origin of the Rajput community resulted in hypergamy as well as female infanticide that was common in Hindu Rajput clans. Scholars refer to this as "Rajputisation", which, like Sanskritisation, was a mode for upward mobility, but it differed from Sanskritisation in other attributes, like the method of worship, lifestyle, diet, social interaction, rules for women, and marriage, etc. German historian Hermann Kulke has coined the term "Secondary Rajputisation" for describing the process of members of a tribe trying to re associate themselves with the former chief of their tribe who had already transformed himself into a Rajput via Rajputisation and thus become Rajputs themselves. However, scholarly opinions differ on when the term Rajput acquired hereditary connotations and came to denote a clan based community. An opinion asserts that the terms like rajputra and rauta began to be more commonly used from 12th century onwards to denote a large number of people and a Rajput caste established itself well before the thirteenth century. The reference to the clan structure of Rajputs in contemporary historical works like Rajatarangini by Kalhana along with other epigraphic evidences indicates their existence as a community by 12th century. Historian Brajadulal Chattopadhyaya, based on his analysis of inscriptions (primarily from Rajasthan), believed that by the 12th century, the term rajaputra was associated with fortified settlements, kin based landholding, and other features that later became indicative of the Rajput status. According to him, the title acquired "an element of heredity" from c. 1300. A study of 11th–14th century inscriptions from western and central India, by Michael B. Bednar, concludes that the designations such as rajaputra, thakkura and rauta were not necessarily hereditary during this period. Rajputs were involved in nomadic pastoralism, animal husbandry and cattle trade until much later than popularly believed. The 17th century chronicles of Muhnot Nainsi i. e. Munhata Nainsi ri Khyat and Marwar ra Paraganan ri Vigat discuss disputes between Rajputs pertaining to cattle raids. In addition, Folk deities of the Rajputs – Pabuji, Mallinath, Gogaji and Ramdeo were considered protectors of cattle herding communities. They also imply struggle among Rajputs for domination over cattle and pasturelands. The emergence of Rajput community was the result of a gradual change from mobile pastoral and tribal groups into landed sedentary ones. This necessitated control over mobile resources for agrarian expansion which in turn necessitated kinship structures, martial and marital alliances. B. D Chattopadhyaya opines that during its formative stages, the Rajput class was quite assimilative and absorbed people from a wide range of lineages. However, by the late 16th century, it had become genealogically rigid, based on the ideas of blood purity, Dirk Kolff writes. The membership of the Rajput class was now largely inherited rather than acquired through military achievements. A major factor behind this development was the consolidation of the Mughal Empire, whose rulers had great interest in genealogy. As the various Rajput chiefs became Mughal feudatories, they no longer engaged in major conflicts with each other. This decreased the possibility of achieving prestige through military action, and made hereditary prestige more important. According to David Ludden, the word "Rajput" acquired its present day meaning in the 16th century. According to Kolff, during 16th and 17th centuries, the Rajput rulers and their bards (charans) sought to legitimise the Rajput socio political status on the basis of descent and kinship. They fabricated genealogies linking the Rajput families to the ancient dynasties, and associated them with myths of origins that established their Kshatriya status. This led to the emergence of what Indologist Dirk Kolff calls the "Rajput Great Tradition", which accepted only hereditary claims to the Rajput identity, and fostered a notion of eliteness and exclusivity. The legendary epic poem Prithviraj Raso, which depicts warriors from several different Rajput clans as associates of Prithviraj Chauhan, fostered a sense of unity among these clans. The text thus contributed to the consolidation of the Rajput identity by offering these clans a shared history. Despite these developments, migrant soldiers made new claims to the Rajput status until as late as the 19th century. In the 19th century, the colonial administrators of India re imagined the Rajputs as similar to the Anglo Saxon knights. They compiled the Rajput genealogies in the process of settling land disputes, surveying castes and tribes, and writing history. These genealogies became the basis of distinguishing between the "genuine" and the "spurious" Rajput clans.

Раджпут патшалықтарының тарихы

Раджпут патшалықтары біртекті болмады: кланға адалдық, кеңірек Раджпут әлеуметтік тобына адалдықтан маңыздырақ болды, яғни бір клан екіншісімен соғысатын. Бұл және клан басшысы (раджа) қайтыс болғанда орын алатын лауазым үшін күрес, Раджпут саясатын тұрақсыз етіп, біртұтас Раджпут империясының құрылуына кедергі келтірді. "Раджпут" термині 11 және 12 ғасырлардағы Газнавидтер мен Гуридтер басқыншыларына қарсы тұрған жетекші жауынгерлік тектің кейінгі атауы ретінде қолданылды, бірақ осы уақытта Раджпуттардың тегі болған жоқ, кейіннен аристократиялық Раджпут тайпалары ретінде жіктелді. Дегенмен, басқа ғалымдар Раджпут тайпаларының пайда болуын 7-ші ғасырдағы біздің заманымызға дейін санайды, олар әртүрлі аймақтардың иелері болып, қазіргі Солтүстік Үндістанды билеуді бастады. Бұл әулеттер: Каннудждың Пратихаралары, Шахаманалар (Шакамбари, Надол және Жалор), Делидің Томаралары, Чаулюкиялар, Парамаралар, Гахадавалалар, Чанделалар, Сисодиялар, Гухилалар және т.б. Раджпуттар билік еткен патшалықтар Мұхаммед ибн Касим Синдті басып алып, патшалықтың соңғы индус патшасы Раджа Дахирді өлтіргеннен кейін араб қолбасшыларының алғашқы шабуылдарын тойтарды. Мевардың Раджпут әулеті Баппа Равалдың және кейін Команның басшылығымен араб генералдарының басып кірулеріне қарсы күресті, оларды Раджастан шекарасына дейін шектеді, бірақ Синдті қайтарып алмады. 11 ғасырдың бірінші ширегінде түркілік жаулап алушы Махмуд Газнави Раджпуттардың аумақтарына бірнеше сәтті әскери жорықтар жасады, оларды үнемі жеңіп, 1025 жылы атақты Сомнат ғибадатханасын қиратты және тонады, ал Раджпут билеушісі Бхимдев Соланки астанасынан қашып кетті. Гвалиор мен Калинджардағы Раджпут билеушілері Махмудтың шабуылдарын тойтарды, бірақ екі қала да оған ауыр салық төледі. 12 ғасырдың соңғы ширегінде Мохд Гори Газнавидтердің соңғы билеушілерін жеңіп, өлтіріп, олардың аймағын басып алды және Газнавидтердің астанасы Газнаны тонады. Солтүстік-батыс шекараны басып алғаннан кейін ол Раджпут иелігіне шабуыл жасады. 1191 жылы Аджмердің Притхирадж Чохан Раджпут патшаларының коалициясын басқарды және Тараори маңында Гориді жеңді. Бірақ ол бір жылдан кейін атты садақшылар әскерімен оралып, Тараоридің сол жерінде Раджпут күштерін талқандады. Притхирадж шайқастан қашып кетті, бірақ Сірса маңында ұсталып, Гуридтер оны өлімге жіберді. Бұл шайқастан кейін Дели сұлтандығы Дели аймағында маңызды күшке айналды. Раджпуттар Дели сұлтандарына қарсы Раджастан және басқа да көршілес аймақтардан күресті. 14 ғасырдың бірінші ширегінде Алауддин Халжи Читтор (1303), Рантамбор (1301) және Сивана мен Жалоре сияқты Раджпуттар билік еткен басқа да патшалықтарды басып алды. Алайда, Раджпуттардың қайта өркендеуі Рана Хаммирдің басшылығымен орын алды, ол 1336 жылы Синголиде Мұхаммед бин Туғлуқтың Туғлак әскерін жеңіп, Дели сұлтандығынан Раджастанды қайтарып алды. 15 ғасырда Малва мен Гуджараттың мұсылман сұлтандары Мевар билеушісі Рана Кумбханы жеңу үшін бірікті, бірақ екі сұлтан да жеңіліске ұшырады. Құмбханың немересі, атақты Рана Санга ағаларының өлімінен кейін қиын жағдайға тап болды, бірақ өзінің қабілетті басшылығымен Мевардың дәстүрлі патшалығын 16 ғасырдың басында Солтүстік Үндістанның ең қуатты мемлекеттерінің біріне айналдырды. Санга Гуджарат, Малва және Дели сұлтандарына қарсы бірнеше шайқаста жеңіске жетіп, өзінің патшалығын кеңейтті. Санга Раджпут билеушілерінің үлкен одағын басқарды және Бабурдың моғол әскерін ерте шайқаста жеңді, бірақ Ханва шайқасында моғолдардың қолданған оқ-дәрісінен жеңіліске ұшырады, ол сол кезде Солтүстік Үндістанда белгісіз болды. Оның қатал қарсыласы Бабур өзінің өмірбаяндық еңбегінде оны сол кездегі ең ұлы индус патшасы деп мойындады, Кришнадеварайямен бірге. Бірнеше жылдан кейін Марвардың Малдев Раторе билікке көтеріліп, Батыс және Шығыс Раджастанның көп бөлігін бақылауға алды. 1200 жылдан бастап көптеген Раджпут топтары шығысқа қарай, Шығыс Ганг жазығына қарай қоныс аударып, өздерінің басшылықтарын құрды. Бұл кішігірім Раджпут патшалықтары қазіргі Үттар-Прадеш және Бихардағы Ганг жазығының барлық жеріне шашырап жатты. Осы процесте жергілікті халықпен ұсақ-түйек қақтығыстар болды және кейбір жағдайларда одақтар құрылды, сондай-ақ Авадх аймақтарында. Ганг жазығының осы бөліктеріне Раджпут тайпаларының басшыларының қоныс аударуы бұрынғы орманды аймақтардың, әсіресе Оңтүстік Бихарда, ауыл шаруашылығына енгізілуіне де ықпал етті. Кейбір ғалымдар осы шығысқа қарай кеңеюді Батыстағы Гуридтердің басып кіруімен байланыстырады.

The Rajput kingdoms were disparate: loyalty to a clan was more important than allegiance to the wider Rajput social grouping, meaning that one clan would fight another. This and the internecine jostling for position that took place when a clan leader (raja) died meant that Rajput politics were fluid and prevented the formation of a coherent Rajput empire. The term "Rajput" has been used as an anachronistic designation for leading martial lineages of 11th and 12th centuries that confronted the Ghaznavid and Ghurid invaders, although the Rajput identity for a lineage did not exist at this time, these lineages were classified as aristocratic Rajput clans in the later times. However, other scholarly opinion staged emergence of Rajput clans as early as seventh century AD. when they start to make themselves lords of various localities and dominate region in current day Northern India. These dynasties were Pratiharas of Kannauj, the Chahamanas (of Shakambhari, Nadol and Jalor), the Tomaras of Delhi, the Chaulukyas, the Paramaras, the Gahadavalas, Chandela, Sisodias, Guhilas etc. The Rajput ruled kingdoms repelled early invasions of Arab commanders after Muhammad ibn Qasim conquered Sindh and executed last Hindu king of the kingdom, Raja Dahir. Rajput family of Mewar under Bappa Rawal and later under Khoman fought off invasions by Arab generals and restricted them only until the border of Rajasthan but failed to recapture Sindh. By the first quarter of 11th century, Turkic conqueror Mahmud Ghaznavi launched several successful military expeditions in the territories of Rajputs, defeating them everytime and by 1025 A. D, he demolished and looted the famous Somnath Temple and its Rajput ruler Bhimdev Solanki fled his capital. Rajput rulers at Gwalior and Kalinjar were able to hold off assaults by Maḥmūd, although the two cities did pay him heavy tribute. By last quarter of 12th century, Mohd Ghori defeated and executed the last of Ghaznavid rulers and captured their region along with plundering Ghazna, the capital of Ghaznavids. After capturing the northwest frontier, he invaded Rajput domain. In 1191, Prithviraj Chauhan of Ajmer led a coalition of Rajput kings and defeated Ghori near Taraori. However, he returned a year later with an army of mounted archers and crushed Rajput forces on the same battlefield of Taraori, Prithviraj fled the battlefield but was caught near Sirsa and was executed by Ghurids. Following the battle, the Delhi Sultanate became prominent in the Delhi region. The Rajputs fought against Sultans of Delhi from Rajasthan and other adjoining areas. By first quarter of 14th century, Alauddin Khalji sacked key Rajput fortresses of Chittor (1303), Ranthambor (1301) and other Rajput ruled kingdoms like Siwana and Jalore. However, Rajputs resurgence took place under Rana Hammir who defeated Tughlaq army of Muhammad bin Tughluq in Singoli in 1336 CE and recaptured Rajasthan from Delhi sultanate. In the 15th century, the Muslim sultans of Malwa and Gujarat put a joint effort to overcome the Mewar ruler Rana Kumbha but both the sultans were defeated. Kumbha's grandson renowned Rana Sanga inherited a troubling kingdom after death of his brothers but through his capable rule turned traditional kingdom of Mewar into one of the greatest power in northern India during the early 16th century. Sanga defeated Sultans of Gujarat, Malwa and Delhi several times in various battles and expanded his kingdom. Sanga led a grand alliance of Rajput rulers and defeated the Mughal forces of Babur in early combat but was defeated at Khanwa through Mughal's use of Gunpowder which was unknown in Northern India at the time. His fierce rival Babur in his autobiography acknowledged him as the greatest Hindu king of that time along with Krishnadevaraya. After a few years Maldev Rathore of Marwar rose in power controlling almost whole portion of western and eastern Rajasthan. From 1200 CE, many Rajput groups moved eastwards towards the Eastern Gangetic plains forming their own chieftaincies. These minor Rajput kingdoms were dotted all over the Gangetic plains in modern day Uttar Pradesh and Bihar. During this process, petty clashes occurred with the local population and in some cases, alliances were formed. and the taluks of Awadh. The immigration of Rajput clan chiefs into these parts of the Gangetic plains also contributed the agricultural appropriation of previously forested areas, especially in South Bihar. Some have linked this eastwards expansion with the onset of Ghurid invasion in the West.

Ақбар дәуірі

16 ғасырдың ортасынан бастап көптеген Раджпут билеушілері Моғол императорларымен жақын қарым-қатынас орнатып, түрлі қызметтер атқарды. Ақбардың Үндістанда Моғол империясының негізін қалауына Раджпуттардың қолдауы себеп болды. Мысалы, Ақбар өзі, ұлдары мен немерелері үшін 40 неке тойлады, оның 17-сі Раджпут-Моғол одағы арқылы жасалды. Ақбардың ұлы Жәһангир мен немересі Шаһ Жәһанның аналары Раджпуттар болды. Раджпут билеушілері Моғолдарға қыздарын бергенімен, Ақбар да, оның мұрагерлері де Раджпут билеушілеріне қыздарын ұсынған жоқ. Мысалы, Ақбардың әпкелері мен қыздары Орталық және Батыс Азияның Темуридтері мен көрнекті мұсылмандарына үйлендірілді. Тарихшы Майкл Фишер, Ақбарға қызмет еткен Раджпут билеушілерінің қолдауымен ақындар мен жыршылар Ақбарды «жартылай құдай» дәрежесіне көтергенін айтады және «үнділік ғаламдық тәртіпте» Ақбарды «құдайлық ұстаз» ретінде бейнелеу мысалын келтіреді. Сондай-ақ, автор Ақбардың сарайындағы индус-Раджпут әйелдерінің санының артуы мен оның әкімшілігіндегі индус-Раджпуттар мен Раджпут емес индустардың көбеюінің арасында, оның мұсылман емес халықтарға қатысты діни және саяси саясатымен байланыс бар екенін көрсетеді. Бұл саясатқа мұсылман емес діндердегі (мысалы, индуизм, джайнизм) жаңа ғибадатханалар салуға тыйым салуды жою да кірді. 1564 жылы Ақбар мұсылман емес халықтан алынатын жазия салығын тоқтатты, бұл салықты көптеген мұсылман емес халықтар кемсітушілік деп есептеді, соның ішінде оның индус-Раджпут шенеуніктері де болды. Меварды билеген Сисодия Раджпут әулеті Моғолдармен некелесуден бас тартуды ар-намыс тұтты және осылайша мұндай одақ жасаған Раджпут тайпаларынан өзгеше екенін мәлімдеді. Рана Пратап Мевардың тәуелсіздігі үшін Ақбардың әскерлерімен күрескен «Раджпуттардың символы» ретінде танымал. Мевар мойынсұнып, Раджпуттардың одағы белгілі бір деңгейде тұрақтанғаннан кейін, жетекші Раджпут мемлекеттері мен Моғолдар арасындағы некелер сирек кездесе бастады.

Шахжаханның дәуірі

Шах Жаханның тұсындағы ең айқын оқиғалардың бірі – ханзада Аурангзебтің темір қолмен басып жаншырған Бундела раджпуттарының көтерілісі болды.

Аурангзебтің дәуірі

Раджпуттарға қатысты Акбардың дипломатиялық саясаты кейіннен оның шөбересі Аурангзеб енгізген төзімсіздік саясатымен бұзылды. Осы саясаттың айқын мысалы – Акбар жойған жарияны қайта енгізу болды. Осыдан кейін раджпуттар Моғол империясына қарсы бүлік көтерді. Аурангзебтің 1680 жылдардың басында басталған раджпуттармен қақтығыстары Моғол империясының құлдырауына себеп болған факторлардың біріне айналды.

Кейін

Тарихшы Линн Заступилдің айтуынша, Моғол императорлары Раджпут билеушілерінің мұрагерін тағайындауда манипуляция жасаған. 18-шы ғасырдың басында Моғол билігінің әлсіреуімен Раджпут мемлекеттері қысқа мерзімге тәуелсіздікке ие болды. Бірақ көп ұзамай Маратха империясы (немесе конфедерациясы) кейбір Раджпут мемлекеттерінен салық жинауға және оларды мазалауға кірісті. 1780 жылдары кейбір Раджпут мемлекеттері Маратхаларға қарсы көмек сұрап Британдық Шығыс Үндістан компаниясына жүгінді, бірақ олардың өтініштері сол кезде қабылданбады. 1765 жылға қарай Авад Британдық Шығыс Үндістан компаниясының одақтасы болды, ал кіріс талаптарының артуы Авад Навабы мен Раджпут басшылығы арасындағы үнемі дау-жанжалға және аймақтағы саяси тұрақсыздыққа әкелді. Пинч келтірген 18-шы ғасырға қатысты мысалда, Авад Раджпуттары экономикалық өркендеуінің арқасында Жанеу (қасиетті жіп) кию арқылы немесе Кшатрия мәртебесін талап ету арқылы жоғары мәртебеге көтерілген кейбір шаруа касталарының ықпалына қарсы тұрды. Мәліметтерге сәйкес, Асаф уд-Даула Авадта билік еткен кезеңде, Авадия Курми тайпасының бір бөлігі Раджа титулына ие болуға жақын болғанда, Асафтың сарайындағы Раджпут өкілдері бұл қадамға қарсы күшті оппозиция көрсетті, тіпті Раджпуттардың өздері бұрынғыда шаруа сарбаздары болған және сарайға жақында келгендер еді. Авад Раджпуттары, брахмандармен бірге, Асафтың билеу кезінде үлкен пайда тапқан маңызды топтардың бірі болды.

Британдық отаршылдық кезең

XVIII ғасырдың соңында екі раджпут билеушісінің британдық қолдау туралы өтінішіне қарамастан, Британдық Шығыс Үндістан компаниясы бастапқыда Раджпут аймағындағы раджпут мемлекеттерін қолдаудан бас тартты, себебі олар араласпау саясатын ұстанды және раджпут мемлекеттерін әлсіз деп есептеді. XIX ғасырдың басында британдық әкімші Уоррен Хейстингс раджпуттармен одақтасу моғолдарға қандай пайда келтіргенін түсінді және осындай одақ Шығыс Үндістан компаниясына Үндістанда саяси үстемдік бере алады деп сенді. 1815 жылдың қаңтарында ол өзінің күнделігінде раджпут мемлекеттері – Джайпур, Жодхпур және Удайпурдың синдиялықтар, холкарлар, пиндарилер, Амир хан және Мұхаммед Шах ханнан қиратылғанын, ал раджпут билеушілері британдықтардан қорғау сұрап, оған көптеген өтініштер жібергенін атап өтті. Сонымен қатар, раджпуттар «британдықтар Моғол империясын Үндістанның жоғарғы билігі ретінде алмастырды, демек, әлсіз мемлекеттерді агрессивтілерден қорғау міндеті бар» деп мәлімдеді. Чарльз Меткалф осы пікірмен келісті. Бір-бірінен кейін Раджпутандағы көптеген раджпут штаттары британдықтардың қорғауына өтті және олардың одақтастары болды: Кота, Удайпур, Бунди, Кишангарх, Биканер, Джайпур, Пратапгарх, Бансвара, Дунгарпур, Джайсалмер 1817-1818 жылдары және Сирохи 1823 жылы. Британдықтар раджпут мемлекеттерін қарсыластарынан қорғайтындарын және құрметке алмасу үшін ішкі істерге араласпайтындарын уәделеді. Алайда, Раджпут штаттарын басқарған Дэвид Октерлони, оның пікірінше, араласулар штаттарды «құрып кетуден» сақтайтындықтан, араласпауға берген уәдесін бұзды. 1820 жылы британдықтар оны қызметінен алып тастап, оның орнына Чарльз Меткалфты тағайындады. Бірнеше онжылдық бойы ішкі істерге «араласпау» ресми саясат болып қала берді. Алайда, тарихшы Линн Заступилдің айтуынша, «британдықтар ешқашан раджпуттардың ісіне араласудан толығымен бас тартуды мүмкін де, қажет те санамады». Бұл топ оны осы күнге дейін құрметтесе де, көптеген тарихшылар оны он тоғызыншы ғасырдың соңынан бері ерекше сенімді түсіндіруші деп санамайды. Оның жалғыз өмірбаянын жазған Джейсон Фрейтаг Тодты «көзге түретіндей жақтық» деп атады. Тарихшы Томас Р. Меткальфтың айтуынша, Оудхтағы раджпут талукдарлары 1857 жылғы бүлікке көптеген көшбасшыларды ұсынды. Кунвар Сингх, раджпут заминдары, 1857 жылғы Үндістан көтерілісінің Бихар аймағындағы маңызды көшбасшысы болды. Тарихшы Роберт Стерн Раджпутанада британдық офицерлердің басшылығындағы сарбаздардың кейбір көтерілістері болғанымен, «Раджпур дурбар мылтықшылары мен феодалдық атқыштар» 1857 жылғы көтеріліске мүлдем қатыспағанын айтады. Бірақ Криспин Бейтс 1857 жылы Делиден қашып шыққан, сол кездегі Раджастан аймағының ішкі аймақтарына кірген көтерілісшілерге раджпут офицерлерінің көңіл көрсеткенін айтады. Ол Читтордың ауылдарында тұтқындалмай-ақ қауіпсіз баспана тапқан көтерілісшілердің мысалдарын келтіреді. Британдықтардың туын көтеріп қызмет еткен раджпут сарбаздарының рөлі туралы капитан А. Х. Бингли былай деп жазды: «Раджпуттар біздің қатарымызда Плассиден бастап қазіргі күнге дейін қызмет етті» (1899). Олар Үндістан армиясының барлық жорықтарына қатысты. Фордтың басшылығымен олар француздарды Кондорда жеңді. Монроның басшылығымен олар Бухарда Оудх Навабының әскерін талқандады. Одан кейін олар Маратханың күшін жойған жеңістерге қол жеткізді. Раджпуттардың қыз балаларды өлтіру және сати (жесірлерді өртеу) сияқты әрекеттері де британдықтарды алаңдатты. Бұл практикалардың негізгі жақтаушылары раджпуттар болды деп саналды, бұл британдық Радж жабайы деп санады және ол британдық этнографиялық зерттеулерге бастапқы серпін берді. Британдықтардың билігі тұсында олардың шошқа етін жақсы көретіндігі белгілі болды және британдықтар оларды осыған байланысты топқа бөліп қарады. Кейбір туысқандық байланысы жоқ қауымдар отарлық дәуірде өздерінің мәртебесін раджпутқа өзгертуге тырысты. Уильям Роу Шудра кастасының мысалын қарастырады – Мадхья-Прадеш, Уттар-Прадеш және Бихардан келген нониялар (тұз өндірушілердің кастасы). Бұл кастаның үлкен бөлігі Британдық Радж дәуірінде үш ұрпақ бойы «Чаухан Раджпуттары» болды. Бай немесе дамыған нониялар 1898 жылы Шри-Раджпут Пачарни Сабхасын (Раджпуттарды дамыту қоғамы) құрып, раджпуттардың өмір салтын үлгі етті. Олар қасиетті жіптерді кие бастады. Роу 1936 жылы өткен тарихи кездесуде осы нония бөліміндегі әрбір бала өзінің «раджпут мұрасы» туралы «білгенін» айтады.

In the late eighteenth century, despite the request from two Rajput rulers for British support, the British East India company initially refused to support the Rajput states in Rajputana region as they had the policy of non interference and considered the Rajput states to be weak. In the early nineteenth century, British administrator Warren Hastings realised how alliance with the Rajputs had benefited the Mughals and believed that a similar alliance may give the East India company political advantage in India. In his journal, in January 1815, he noted that Rajput states Jaipur, Jodhpur and Udaipur had been "devastated" by the Scindia, Holkars, Pindari, Ameer Khan and Muhammad Shah Khan and that the Rajput rulers made multiple petitions to him requesting British protection. Moreover, the Rajput rulers had argued that "British had replaced the Mughal Empire as the supreme power of India and therefore had the responsibility to protect weaker states from aggressive ones". Charles Metcalfe agreed with this reasoning. One by one, many Rajput states in Rajputana came under British protection and became their allies Kota, Udaipur, Bundi, Kishangarh, Bikaner, Jaipur, Pratapgarh, Banswara, Dungarpur, Jaisalmer by 1817 18 and Sirohi by 1823. The British promised to protect the Rajput states from their adversaries and not interfere in internal affairs in exchange for tribute. However, David Ochterlony, who was in charge of the Rajput states broke the promise to not interfere as in his view interferences would save the states from "ruin". In 1820, the British removed him from his position and replaced him with Charles Metcalfe. For several decades, "non interference" in internal affairs remained the official policy. However, according to the historian Lynn Zastoupil, the "British never found it possible or desirable to completely withdraw from interference in Rajput affairs". Although the group venerate him to this day, he is viewed by many historians since the late nineteenth century as being a not particularly reliable commentator. Jason Freitag, his only significant biographer, has said that Tod is "manifestly biased". As per the historian Thomas R. Metcalf, Rajput Taluqdars in Oudh provided a large numbers of leaders to the revolt of 1857 in that region. Kunwar Singh, a Rajput Zamindar was an important leader in Bihar region in the Indian Rebellion of 1857. Historian Robert Stern points out that in Rajputana, although there were some revolts in the soldiers commanded by British officers the "Rajpur durbar muskeeters and feudal cavalrymen" did not participate in the 1857 revolt at all. But Crispin Bates is of the opinion that Rajput officers had soft corner for the rebels of 1857 fleeing Delhi who were entering into interior areas of then Rajasthan region. He gives examples of rebels who easily found safe havens in villages of Chittor without arrests. In reference to the role of the Rajput soldiers serving under the British banner, Captain A. H. Bingley wrote:
Rajputs have served in our ranks from Plassey to the present day (1899). They have taken part in almost every campaign undertaken by the Indian armies. Under Forde they defeated the French at Condore. Under Monro at Buxar they routed the forces of the Nawab of Oudh. Under Lake they took part in the brilliant series of victories which destroyed the power of the Marathas. The Rajput practices of female infanticide and sati (widow immolation) were other matters of concern to the British. It was believed that the Rajputs were the primary adherents to these practices, which the British Raj considered savage and which provided the initial impetus for British ethnographic studies of the subcontinent that eventually manifested itself as a much wider exercise in social engineering. During the British rule their love for pork, i. e. wild boar, was also well known and the British identified them as a group based on this. Some unrelated communities tried to change their status to Rajput during the Colonial era. William Rowe, discusses an example of a Shudra caste the Noniyas (caste of salt makers) from Madhya Pradesh, Uttar Pradesh and Bihar. A large section of this caste that had "become" "Chauhan Rajputs" over three generations in the British Raj era. The more wealthy or advanced Noniyas started by forming the Sri Rajput Pacharni Sabha (Rajput Advancement Society) in 1898 and emulating the Rajput lifestyle. They also started wearing of Sacred thread. Rowe states that at a historic meeting of the caste in 1936, every child in this Noniya section "knew" about their "Rajput heritage". Similarly, Donald Attwood and Baviskar give and example of a caste of shepherds who were formerly Shudras changed their status to Rajput in the Raj era and started wearing the Sacred thread. They are now known as Sagar Rajputs. The scholars consider this example as a case among thousands.

Князьдік мемлекеттер

1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алған кезде хандық мемлекеттерге, соның ішінде Раджпуттарға үш мүмкіндік берілді: Үндістанға немесе Пәкістанға қосылу, немесе тәуелсіздікті сақтау. Раджпуттардың 22 хандық мемлекеті жаңадан тәуелсіздік алған Үндістанға қосылды және 1949-1950 жылдары жаңа Раджастан штаты құрылды. Бастапқыда махараджаларға олардың келісімін алу үшін жеке қордан қаржы төленді, бірақ келесі онжылдықтарда жүзеге асырылған жер реформалары олардың билігін әлсіретті, ал олардың жеке қорлары Индира Ганди басқару кезінде 1971 жылғы Конституцияның 26-шы түзету заңымен тоқтатылды. Ежелгі Раджпут билеушілерінің мүліктері, қазыналары және салты қазір Раджастанның туристік индустриясының және мәдени естелігінің маңызды бөлігін құрайды. Кашмир және Джаммудың Раджпут-Догра билеушісі 1947 жылы Үндістанға қосылды, бірақ 1971 жылы Үндістан Конституциясының 26-шы түзетуімен монархия жойылғанға дейін лауазымын сақтап қалды. Заминдари жүйесі жойылғанға дейін, Оудхтағы Раджпуттар маңызды талукдарларды құрады және аймақтың көптеген аудандарындағы жердің 50 пайыздан астамын бақылады. Тарихшы Томас Р. Меткалфтың сөзіне сүйенсек, Уттар-Прадеш провинциясындағы орташа және ірі жер иеліктеріне ие талукдарлардың көп бөлігі Раджпут кастасынан шыққан. Ол сондай-ақ Раджпуттардың ритуалдық иерархияда брахмандардан кейінгі орында тұрғанын және мемлекеттің секулярлық элитасын құрағанын атап өтеді. Оның пікірінше, бұл қауым аймақтағы ең жақсы егістік жерлерін бақылап, жергілікті Раджпут руының басшысы болған Раджпут талукдарларына штаттың сайлау саясатында Раджпут емес қарсыластарынан қолдау жинауға көмектесті.

Саты

Раджастханда 1943 жылдан 1987 жылға дейін Сати (жесірді тірідей өртеу) деректері бірнеше рет тіркелген. Үндістандық ғалымның мәліметінше, 1947 жылдан бері 28 жағдай болған. Жесірлер түрлі қауымдардан шыққан болса да, Раджастхандағы 19 жағдай раджпут жесірлеріне тиесілі. Осы оқиғалардың ең әйгілісі – Рұп Канвар есімді раджпут әйелінің оқиғасы. 1987 жылғы қазан айында 40 мың раджпут Жайпур көшелерінде оның Сати амалына қолдау көрсету үшін жиналды. Сол күні таратылған үнқағазда Сати дәстүрі арқылы күйеуіне құлшылық етуге әйелдің міндетіне қарсы шыққан тәуелсіз және батыстық көзқарасты әйелдерге шабуыл жасалды. Бұл оқиға раджпут қауымындағы әйелдердің төмен дәрежесін тағы да көрсетті, ал бұл Сати қозғалысының жетекшілері саяси үстемдікке қол жеткізді.

Оңтайлы әрекет

Көптеген штаттарда раджпуттар Үндістанның оң дискриминация жүйесінде жалпы каста (алдыңғы каста) болып саналады. Бұл олардың квотаға қол жеткізе алмайтынын білдіреді. Алайда, олар Қарнатака штатындағы Артта қалған топтар жөніндегі Ұлттық комиссия тарапынан басқа артта қалған топ ретінде жіктеледі. Көптеген штаттардағы кейбір раджпуттар, басқа ауыл шаруашылығы касталары сияқты, мемлекеттік қызметтерге квота беруді талап етеді. 2016 жылы Пәнджаб штатында сикх раджпуттары артта қалған топтар тізіміне енгізілді, бірақ қауымның наразылығынан кейін үкімет оларды қайтадан жалпы санатқа жатқызылатынын мәлімдеді.

Раджпут саясаты

Раджпут саясаты – Үндістандағы сайлау саясатында раджпут қауымының атқаратын рөлі. Раджастан, Уттар-Прадеш, Мадхья-Прадеш, Бихар, Уттраханд, Джамму, Химачал-Прадеш және Гуджарат штаттарында раджпуттардың көптігі оларға маңызды ықпал етеді.

Бөлімшелер

"Раджпут" термині касталар, кландар және әулеттердің жиынтығын білдіреді. Бұл шамалы анықталған термин, және Раджпут қауымдастығын құрайтын кландар қайсы екендігі туралы жалпы келісім жоқ. Орта ғасырлық Раджастханда (тарихи Раджпутана) және оның көршілес аймақтарында "Раджпут" сөзі әкелік шежіре және аралас некелерге негізделген белгілі бір кландарға ғана қатысты болды. Ал Раджастханның шығысындағы Раджпут қауымдастықтары ашық және кіріктірілген сипатқа ие болды. Раджастханның Раджпуттары ақырында Бунделалар сияқты шығыс әріптестерінің Раджпут екенін мойындаудан бас тартты. Раджпуттар өздерін кшатрийлер немесе кшатрийлердің ұрпақтары деп санайды, бірақ олардың нақты мәртебесі әртүрлі – ханзадалық әулеттерден бастап қарапайым шаруаларға дейін. Раджпуттардың бірнеше ірі бөлімшелері бар, олар ванш немесе вамша деп аталады, бұл жоғары деңгейдегі жатиден төмен саты. Бұл ванштар әртүрлі көздерден шыққан деп есептеледі, ал Раджпуттар көбінесе үш негізгі ваншқа бөлінеді: Сурьяванши – күн құдайы Сурьядан, Чандраванши (Сомаванши) – ай құдайы Чандрадан және Агниванши – от құдайы Агниден шыққан. Агниванши кландарына Пармар, Чаулукья (Соланки), Парихар және Чаухан кіреді. Удайванши, Раджванши және Ришиванши сияқты аз танымал ванштар да бар. Әртүрлі ванштардың тарихы кейінірек вамшаавалилер деп аталатын құжаттарда жазылды; Андре Винк оларды "мәртебеге заңдылық беруші мәтіндер" деп санайды. Ванш бөлінісінің астында одан да кішірек бөлімшелер бар: кул, шах ("тармақ"), хамп немесе ханп ("бұтақ"), және нак ("бұтақтың ұшы"). Күл ішінде некеге тұру көбінесе тыйым салынған (әртүрлі готра әулеттері үшін кейбір икемділікпен). Күл көптеген Раджпут кландары үшін негізгі идентификатор болып табылады, және әр күлді отбасылық құдай – кульдеви қорғайды. Линдси Харлан кейбір жағдайларда шахтар өздерінің функциялары бойынша күлге айналатындай күшті болатынын атап өтеді.

The term "Rajput" denotes a cluster of castes, clans, and lineages. It is a vaguely defined term, and there is no universal consensus on which clans make up the Rajput community. In medieval Rajasthan (the historical Rajputana) and its neighbouring areas, the word Rajput came to be restricted to certain specific clans, based on patrilineal descent and intermarriages. On the other hand, the Rajput communities living in the region to the east of Rajasthan had a fluid and inclusive nature. The Rajputs of Rajasthan eventually refused to acknowledge the Rajput identity claimed by their eastern counterparts, such as the Bundelas. The Rajputs claim to be Kshatriyas or descendants of Kshatriyas, but their actual status varies greatly, ranging from princely lineages to common cultivators. There are several major subdivisions of Rajputs, known as vansh or vamsha, the step below the super division jāti These vansh delineate claimed descent from various sources, and the Rajput are generally considered to be divided into three primary vansh: Suryavanshi denotes descent from the solar deity Surya, Chandravanshi (Somavanshi) from the lunar deity Chandra, and Agnivanshi from the fire deity Agni. The Agnivanshi clans include Parmar, Chaulukya (Solanki), Parihar and Chauhan. Lesser noted vansh include Udayvanshi, Rajvanshi, and Rishivanshi. The histories of the various vanshs were later recorded in documents known as vamshāavalīis; André Wink counts these among the "status legitimizing texts". Beneath the vansh division are smaller and smaller subdivisions: kul, shakh ("branch"), khamp or khanp ("twig"), and nak ("twig tip"). Marriages within a kul are generally disallowed (with some flexibility for kul mates of different gotra lineages). The kul serves as the primary identity for many of the Rajput clans, and each kul is protected by a family goddess, the kuldevi. Lindsey Harlan notes that in some cases, shakhs have become powerful enough to be functionally kuls in their own right.

Мәдениет және этика

Шығыс Үндістан компаниясының бенгал армиясы Солтүстік-Орталық Үндістанның, әсіресе Авад және Бихар аймақтарының брахмандары мен раджпуттары сияқты жоғарғы касталарынан көптеп сарбаздыққа шақыратын. Бірақ, 1857 жылғы Бенгал сепойыларының көтерілісінен кейін, британдық Үндістан армиясы жұмылдыруды Пунджабқа көшірді.

Жауынгерлік жарыстар

Раджпуттар британдық таж кезінде жауынгерлік нәсіл ретінде белгіленген. Бұл әр этностық топты «жауынгерлік» немесе «жауынгерлік емес» деп жіктеген әкімшілердің жасаған анықтамасы болды: «жауынгерлік нәсіл» әдетте батыл және соғысуға дене бітімі жақсы деп есептелді, ал қалғандары британдықтардың отырықшы өмір салтынан қабілетсіз деп санайтын топтар еді. Дегенмен, жауынгерлік нәсілдер саяси тұрғыдан бағынышты, интеллектуалдық тұрғыдан кемтар, үлкен әскери құрамаларды басқаруға қабілетсіз және бастамашылық танытпайтындығы да айтылды. Британдықтар білім алуға мүмкіндігі шектеулі адамдардан жауынгерлік индиялықтарды таңдау саясатын ұстанды, себебі оларды бақылау оңай болды. Қазіргі заманғы тарихшы Джеффри Гринхант әскери тарих бойынша былай дейді: «Жауынгерлік нәсіл теориясы әдемі симметрияға ие болды. Ақылды және білімді индиялықтардың барлығы қорқақ деп танылды, ал батыл деп танылғандар білімсіз және артта қалған болып есептелді». Амия Самантаның сөзіне сәйкес, жауынгерлік нәсіл жалдамалы рухқа ие адамдардан (қайсыбір топ немесе ел ақы төлесе, солар үшін күресетін сарбаз) таңдалды, себебі осы топтарда ұлтшылдық қасиет болмады.

Тәңірлер

Раджпуттардың ең қадірлі құдайларының бірі - Карни Мата, оны көптеген раджпут рулары отбасылық қасиетті санайды және өз қауымдарының қиын жағдайларда тірі қалуын оған байланыстырады. Үндістанның барлық аймақтарында кең таралған Шива Тәңірі және Дурга Деви – индуист раджпуттардың құлшылық ететін танымал құдайлары. Шива Тәңірінің бейнесі көптеген раджпут отбасыларының үйінен табылады. Сикх раджпуттары арасында Гуру Рам Рай ерекше құрметке ие. Дурга Девидің арыстанға мінген қатал бейнесі, Шеравали Мата (арыстан мініп жүретін) раджпут әйелдерінің арасында кең таралған.

Раджпуттардың өмір салты

Бихардың раджпуттары семсер мен қалқанды кеңінен қолданатын Pari Khanda жекпе-жек өнерін ойлап тапты. Кейіннен бұл жаттығулар Бихар мен Джхаркхандтың халық билеріне, мысалы, Чау биіне енгізілді. Ерекше жағдайларда, басты басшы вассал басшыларының кеңесін кханда нариалмен – қылыштар мен кокос жаңғақтарын тарату арқылы таратып жіберетін. Раджпуттардың қылышқа деген құрметін көрсететін тағы бір дәлел – жыл сайынғы Наваратри мерекесінде орындалатын Карга Шапна ("қылышқа табыну") рәсімі. Осы рәсімнен кейін раджпуттар "тоналған және кек алуға құмарлықтарын еркін қанағаттандыруға құқылы" деп есептелген. Раджастхан раджпуттары Наваратри кезінде отбасылық құдайына (Кулдевта) су бұқасы немесе ешкіні құрбан етеді. Рәсімде жануар бір соққымен өлтірілуі керек. Бұрын бұл рәсім жас раджпуттар үшін ересек болудың белгісі саналған. Раджпуттардың әлеуметтік жиындар мен іс-шараларда қолданатын әдеттегі сәлемі – "Джай Матаджи" немесе оның аймақтық түрлері "Ана Құдайдың жеңісін" білдіреді. Бұл фраза жагирдарлардың қалқандары мен туларына жиі жазылатын әскери ұран немесе соғыс шақыру ретінде де қолданылған.

Қонақжайлық

Харальд Тамбс Лайше, Оңтүстік Азияның басқа да жауынгерлік халықтары сияқты, раджпуттар да қонақжайлыққа беделді, яғни қонақтарды құшақ жайып қарсы алып, достықпен қарайды.

Әр түрлі

XIX ғасырдың соңына қарай раджпуттардың назары саясаттан туыстық байланыстарға ауысты. Раджастханның көптеген раджпуттары өткеніне құрметпен қарап, әулеттік тарихын мұқият біледі, соғысқа дайын, рухы биік, әулеті мен дәстүріне деген терең мақтанышпен сипатталатын раджпуттық идеологияны қастерлейді.

Өнер

Раджпут кескіндемелері термині Раджастхан, Орталық Үндістан және Пенджаб таулы аймақтарындағы Раджпут билеген сарайларда жасалған өнер туындыларын білдіреді. Бұл термин осы кескіндемелердің стилін сипаттау үшін де қолданылады, ол Моғол кескіндемесі стилінен ерекшеленеді. Ананда Кумарасвами пікірінше, Раджпут кескіндемелері Моғол билігі тұсында мұсылмандар мен индустар арасындағы шекараны бейнелейді. Моғол және Раджпут кескіндемелерінің стильдері бір-біріне қарсы болып келеді. Ол Раджпут кескіндемелерін "халықтық, жалпыға ортақ және мистикалық" деп сипаттады.