Кіріспе

Германияның Ганновер қаласында өткен дүниежүзілік көрме, Kraftwerk әні

Экспо-2000 – 2000 жылдың 1 маусымынан 31 қазанына дейін Германияның Ганновер қаласында өткен дүниежүзілік көрме. Ол әлемдегі ең үлкен көрме алаңы – Ганновер жәрмеңкесі алаңында (Messegelände Hannover) орналасқан. Көрмеге бірнеше ай бойына шамамен 40 миллион адам келеді деп күтілген, бірақ күтілгеннен кем, жартысынан да аз адам қатысты. Нәтижесінде, Экспо сәтсіздікке ұшырап, қаржылық жағынан да қиындыққа тап болды. Экспоның бас жоспары Studio d'Arnaboldi / Cavadini, Locarno және AS&P (Albert Speer und Partner GmbH) бірлескен кәсіпорнымен әзірленді.

Өмірбаян

1990 жылы 14 маусымда Халықаралық көрмелер бюросы (БИЭ) ЭКСПО-2000 көрмесін өткізу құқығын Торонтодан 21-20 дауыспен басып озып, Хановерге тапсырды. 1992 жылы Локарно қаласындағы Арнаболди/Кавадини архитектуралық студиясы көрме алаңының бас жоспары бойынша халықаралық дизайн конкурсын жеңіп алды. Сол жылдың 12 маусымында қалалық кеңес жүргізген сауалнама нәтижесі жарияланды, ол бойынша аудан тұрғындарының бар болғаны 51,5%-ы көрмеге төңкерілгенді қолдады.

Құрылыс

1994 жылдың 5 мамырында Бонн қаласындағы үкімет Ганновердегі EXPO 2000 әлемдік көрмесін дайындау және өткізу жөніндегі компанияны (EXPO 2000 Hannover GmbH) құрды. Компания төрағасы Гельмут Вернер басшылығымен көрменің құрылысы мен басқаруына жауапты болды. 1995 жылы қадағалау кеңесі көрменің тақырыптық концепциясын бекітті. Құрылыс 1996 жылдың 22 сәуірінде басталды. Алдыңғы көрмелерден өзгешелігі, EXPO 2000 ғылым мен технологияның қазіргі жетістіктеріне емес, болашаққа бағытталған шешімдерді әзірлеуге және ұсынуға көбірек назар бөлді.

Дүниежүзілік ЭКСПО 2000

Экспо 2000 жылдың 1 маусымында ашылды және 31 қазанда аяқталатын бес ай бойы жалғасты. Экспо алаңы Гановер жәрмеңкесінің бастапқы 1 000 000 шаршы метрінде орналасқан; жаңадан ашылған бөлім ретінде қосымша 600 000 м2 жер де пайдалануға берілді. Келушілер кіре бастағанда және билеттер алынғанда, шамамен төрт қабатты төбеге қарап, үлкен дөңгелек пішіндес кабиналарды байқаған болар еді. Олардың ішінде үлкен теледидарлар орналасқан, оларда анимациялық кейіпкерлер келушілерді қарсы алып, түрлі тілдерде туристік ақпарат ұсынып тұрды. Сонымен қатар, онға жуық ірі McDonald's мейрамханалары мен көрмеге қатысқан бірнеше елдердің мейрамханалары салынды. Экспо тауарларын сату үшін шағын сауда орындары да ашылды. АҚШ салыстырмалы түрде кешкі сатыда қатысудан бас тартты, ал американдық павильонға бөлінген аумақ дамытылмай қалды. Экспо-2000 көрмесіне 40 миллион адам келеді деп күтілді, бірақ іс жүзінде 25 210 000 адам келді. Бұл шамамен 600 миллион АҚШ долларына тең қаржылық тапшылыққа әкелді. Алдын ала сатылған билеттердің бағасы 69 DM болғандықтан, Экспо басқа демалыс орындарымен салыстырғанда қымбатқа түсті. Франкфуртер Аллегемейне газетіндегі комментатор Георг Гиерсберг Германияның 53 негізгі ойын-сауық паркіне кіру ақысы Экспо бағасынан кем дегенде екі есе арзан (шамамен 30 DM) екенін жазды. Қаржылық қиындықтардың тағы бір себебі корпоративтік демеушіліктің жетіспеуі болды, себебі ресми өнім жеткізушісі болу үшін 4,8 миллион АҚШ доллары, ал әлемдік серіктес болу үшін 14,5 миллион АҚШ доллары қажет болды. Экспо-2000 сәтсіздікке ұшырауының бір себебі – Экспо-2000 қандай мақсатта өткізілетінін нақты түсіндіре алмаған «ақылға сыймас» жарнамалық кампания болды, сондай-ақ Эксподан не күтуге болатыны туралы анық түсінік болмады. 2000 жылы Time журналында Берлиндегі Scholz & Friends маркетингтік фирмасы «ұйымдастырушылар Экспо-2000 қандай болатынын – ойын-сауық паркі, үлкен музей, әлде табиғат қорығы екенін жұртшылыққа анық жеткізе алмады» деді. Сол мақалада Ганновердің қоршаған ортаны қорғау жөніндегі азаматтық бастамасының хатшысы Ральф Стробах «Компаниялар көп уақыт бойы ақшаларын экологиялық көрмеге салып, соңғы жаңалықтарын көрсетуге бола ма, жоқ па, әлде басқа нәрсеге салып, соның нәтижесін күте ме екеніне көз жеткізе алмады» деді. Экспо ашылғаннан кейін және күтілген нәтижелерге жете алмағаннан кейін, британдық актер Питер Устинов пен неміс тележұлдызы Верона Фельдбуштің қатысуымен, ішкі нарыққа бағытталған және Экспоның қызықты жағын көрсеткен жаңа жарнамалық кампания жасалды. Кампанияның ұраны: «Das gibt's nur einmal, es kommt nie wieder» («Бұл бір рет қана болады, ол ешқашан қайтып келмейді»). Неміс тобы Kraftwerk «Expo 2000» атты дауыс кодталған сөйлеуден тұратын ерекше тақырыптық әнді жасады, ол сондай-ақ бір аттас сингл ретінде де шықты. Кейіннен «Expo Remix» ремикс-синглі жарық көрді. Сонымен қатар, топқа бес секундтық джингл үшін 190 000 АҚШ доллары төленді, бұл канцлер Герхард Шредерді «Мен осылай көп ақша жұмсамас едім» деп мәлімдеуіне себеп болды.

Елді мекен

Кронсбергтің батыс беткейі 1990 жылдардың соңында ЭКСПО 2000 көрмесіне орай пайда болды және Ганновер ЭКСПО-сында экологиялық тұрғын аймақ ретінде қалыптасты. Бұл аудан – тәуелсіз даму тарихының және көбінесе жеке аудан деп есептелетін ерекше құрылымның нәтижесі.

Ұлттық

Барлығы 155 ел қатысты. Кейбіреулері төменде көрсетілген:

Бутан павильоны – Бутаннан Ганновердегі әлемдік көрмеге әкелінген будда ғибадатханасы, 16 000 құрылыс бөлігі Бутанда дайындалған.

Финляндия – «Жел ұясы» деп аталатын ғимаратты сәулетшілер Сарлотта Нарюс және Антти Матти Сиикала жасаған. Әрқайсысы 50 x 7,5 м болатын төрт қабатты егіз ғимараттар жылумен өңделген ағашпен қапталған. Екі ғимарат көпірлермен байланыстырылған, бұл келушілерге бірінші екі қабаттағы үш көрме залы арасында жүріп қарауға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, 15 м ені бар қайың орманы да құрылды.

Германия – Архитектор Wund Gruppe жобалаған 24 000 м² ғимарат ЭКСПО-дағы ең үлкен ел павильоны болды.

Жапония – Жапон павильоны қайта өңделген қағаз түтікшелерінен жасалған торлы құрылым, оның пішіні бал арасына ұқсас. Германия билігі қағаздан ғана тұратын құрылысты рұқсат етпеді, сондықтан қажетті заңдық мақұлдауды алу үшін ағаштан жасалған қосымша тіреу құрылымы салынды. Архитектор Шигеру Бан, сондай-ақ кеңесшілер Frei Otto (Мюнхендегі Олимпиада стадионы мен Монреальдегі Expo 67 көрмесіндегі неміс павильонын жасаған неміс сәулетшісі), Buro Happold (Миллениум дөңгелегін жасаған британдық инженерлік фирмасы) және Стефан Полоньи (құрылыс инженері профессоры) жобалаған ғимаратты құрастыруға 3 апта уақыт кетті және 72 м (ұзындығы) x 35 м (ені) x 15,5 м (биіктігі) көлемдегі көрме алаңын қамтыды. Павильонның ауданы: 5 450 м² және ғимараттың беті: 3 600 м².

Латвия – Армандс Страздс және Модрис Тенисонс жасаған «Zime» жобасына шамамен 300 000 адам қатысты.

Литва – Павильонды Марина және Аудриус Бучас, Гинтарас Кугинис, Валдас Озаринскас және Аида Чепоните жобалады. Ғимарат жарқыраған сары түсті болды. Басты қызығушылық «Литва үстінен ұшу» фильміне болды.

Мексика – Павильон пандустармен байланыстырылған бес бөлек ғимараттан тұрады және Эксподан кейін Брауншвейг көркемсурет колледжіне көшірілді. Архитекторы – Рикардо Легоррета.

Монако – Монако архитектор Ханс Фердинанд Деграуэ жобалаған гипермодерн модульді жиналмалы павильонды салу арқылы көрмеге үлес қосты.

Моңғолия – Моңғолия 13 ғасырдың көшпелі қалашығын, «Шыңғыс қаласы» деп аталатын, бір гектар жерді алып көрмеге қатысты. Павильонды сәулетші Адия Балдандорж Баюуд XIII ғасыр моңғол империясының Ұлы хандарының резиденцияларын көрсету үшін жобалады. Бұл қалашықтың ерекшелігі – ол түрлі пішіндерде, өлшемдерде және қолданылуында моңғолдардың сол ғасырда қолданған киіз үйлер, киіз үй көліктері және түрлі матадан жасалған тұрғын үйлерден тұрды. Сонымен қатар, «Шыңғыс қаласында» патшаның ерекше орындығы, ежелгі батырлардың киімдері мен әшекейлері және қару-жарақтары көрсетілді.

Нидерланды – «3» Еуропа бульварынде орналасқан, ал Нидерланд павильоны халықаралық деңгейде танымал болған ең танымал ғимараттардың бірі болды және оны MVRDV фирмасы жобалады. 36 м биіктіктегі ғимараттың (Эксподағы ең биік құрылым) тақырыбы «Голландия кеңістік жасайды» болды. Шағын аумақты тиімді пайдалануға болатынын көрсету үшін алты голландиялық экожүйелік ландшафттар жинақталды. Қонақтар бірінші қабаттан кіріп, ғимаратты айнала орналасқан үлкен сыртқы баспалдақтар арқылы көрме алаңына өтті. Жоғарғы қабатта ғимаратқа қуат беретін жел диірмендерімен қоршалған шағын көл орналасқан. Ішкі кеңістіктерді MET Studio жобалады. Бастапқы жоспар ғимаратты бөлшектеп, Амстердамға қайтару еді, бірақ жаңа ғимаратты бастапқыдан құру әлдеқайда арзан екені анықталды. 2006 жылдың мәліметі бойынша, ғимарат бос тұрды және ішінара тоналған, терезелері сындырылған және барлық жерде қоқыс жиналған.

Португалия – Архитекторлар Альваро Сиза Виейра мен Эдуардо Суто де Моура жобалаған 2 350 м² павильон Еуропа бульварынде орналасқан. Екі қабатты жиналмалы ғимарат 55 тоннаға жуық кеңейтілген тосқауыл агломератымен және аулада қолмен жасалған шыны плиткалармен жабылған, сондай-ақ қос шыны талшықты кенеп мембраналы шатыры болды.

Испания – «Таныстық және ынтымақтастық» тақырыбында салынды.

Швейцария – Питер Цумтор жобалаған 3 019 шаршы метрлік павильон болат таяқшалар мен пружиналармен біріктірілген шырша мен қарағайдан жасалған ағаш арқалықтардан салынды.

Біріккен Араб Әмірліктері – 3 000 м² павильон 6 000 м² жер телімінде орналасқан (Экспоның ең үлкен алаңы), бұл шөлдегі қамалдың қайта жасалған нұсқасы. Француз сәулетшісі Ален Дюран Херио жобалаған көрме араб мемлекетінде болу сезімін оятуға тырысты. Басты қызығушылық – 360° шеңберлі кинотеатр. Ғимараттың көлемі 84 м × 36 м және қайта өңделетін материалдардан салынды. Павильонның тақырыбы «Дәстүрліден заманауиға» деп аталды және елдің тарихын баяндады.

Венесуэла – Павильон гүл сияқты ашылып, жабылатын шатырлы құрылымнан тұрды. Ол өте жеңіл, қалдықсыз салынды және толыққанды қайта пайдалануға болатын. Гүлдің жапырақтары ауа райына қарай орналастырылды, көлеңке беруге, құрғақ сақтауға немесе күн сәулесін павильонға түсіруге мүмкіндік берді. Оны Фруто Вивас және Frei Otto SL Rasch компаниясымен бірлесіп жобалады.

Мұра

Экспо 2000 аяқталғаннан кейін ЭКСПО алаңындағы кейбір ғимараттар сатылды, бірақ көрме аумағының көп бөлігі 1949 жылдан бері Германиядағы ірі жәрмеңкелер үшін қолданылып келеді. Экспо Плазаның оңтүстік-шығыс аймағы Ганновердің ақпараттық технологиялар, дизайн, медиа және өнердің жаңа орталығына айналдырылды. Көптеген ұлттық павильондар ЭКСПО аяқталғаннан кейін бұзылды немесе бөлшектелді де өз елдеріне жіберілді. Кейбір ғимараттар сақталды, олардың ішінде Нидерланд павильоны да бар. Бұл құрылыс уақыт өте келе тозығына ұшырады, бірақ 2017 жылдың желтоқсанында MVRDV архитектура компаниясы болашақ пайдаланушыларға арналған Нидерланд павильонын қалпына келтіру және жаңарту жоспарларын жариялады. Поляк павильонында Төменгі Силезия аймағының таныстырылымы аясында көрмеге қойылған Томаш Урбановичтің "Бірлескен Жер" атты шыны мүсіні кейіннен Вроцлав қаласы Еуропалық Парламентке, Страсбургке тапсырды. Бұл мүсін Architecture Studio сәулет бюросы жобалаған Луиза Вайс ғимаратының Агорасының орталық бөлігі болып табылады.