Кіріспе

Андрозани үңгірлері – 1984 жылдың 8-16 наурызы аралығында BBC1 телеарнасында аптасына екі реттен төрт бөлімнен көрсетілген британдық ғылыми-фантастикалық телесериал "Доктор Хью" сериалының 21-ші маусымының алтыншы бөлімі. Бұл бөлімде Доктор Андрозани Майнор планетасындағы өмірді ұзартатын "спектрокс" затын бақылау үшін жүріп жатқан соғысқа араласады, бұл соғыс қатыгез бизнесмен Моргус (Джон Нормингтон) пен андроид жасаушы Шараз Жек (Кристофер Гейбл) арасында өрбиді. Андрозани үңгірлері – Питер Дэвисонның Бесінші Доктор рөліндегі соңғы ресми қатысуы болды, Колин Бейкердің Алтыншы Доктор рөлінде алғаш рет пайда болуын және сценарийші Роберт Холмс 1978 жылдан бері сериалға қайта оралғанын белгіледі. Бұл Грейм Харпердің толыққанды режиссер ретінде сериалдағы алғашқы жұмысы болды, оның бұрынғы бөлімдерде режиссердің ассистенты ретінде жұмыс істеген тәжірибесі бар еді. 2009 жылы жанкүйерлер "Андрозани үңгірлерін" Doctor Who тарихындағы ең үздік оқиға деп дауыс берді.

Сюжет

ТАРДИС Андрозани Минорға қонады, Доктор мен Пери үңгірлерді зерттейді, онда оларды генерал Челлак тұтқынға алады, ол оларды қару-жарақ саудагерлеріне көмектесіп жатыр деп санайды. Андрозани Минор – шөл планетаның үңгірлеріндегі жарғақтар өндіретін спектрокс дәрісінің жалғыз көзі. Көршілес Андрозани Мажордың тұрғындары өмірін ұзартатын спектроксқа тәуелді. Спектрокс кенін Моргустың бизнес-конгломераты бақылайды, бірақ оған Шараз Джек қауіп төндіреді, ол үңгір жүйелерінде жасырынып, кен жұмыстарын бұзатын андроидтар армиясын басқарады. Моргус Джекті жеңу үшін Челлак басқаратын әскери операцияны ашық түрде қаржыландырады, бірақ жасырын түрде қару-жарақ саудагерлері Стоц пен Крелперді Джекке қару-жарақпен қамтамасыз ету үшін пайда табу мақсатында пайдаланады. Челлак Моргусқа Доктор мен Перидің суретін жібереді, ол оларды танымайды және оларды өлтіруге бұйрық береді. Оларды өлімге жіберген кезде Челлак Джек оларды андроидтармен ауыстырғанын біледі. Челлак білмейтіні, оның көмекшісі майор Салатиннің орнын да Джектің андроидтары басып алған. Джектің орнында Доктор мен Пери ауруға шағымданады, ал нағыз Салатин оларға шикі спектроксқа басқандарын айтады, ол өлімге әкеледі; антитоксин – патша жарғақтың сүті, бірақ соңғы соғыстың салдарынан жарғақтар оттегі жоқ шахтаның ең терең деңгейлеріне түсіп кеткен. Джек Моргуспен соғысып жатқанын түсіндіреді, өйткені оның әрекеттері оның деформациясына әкелді. Джек Стоц пен Крелпермен кездескенше, екеуін андроидтардың күзетінде қалдырады. Доктор андроидтарды қашып кету үшін қайта бағдарлайды. Олар шайқастың ортасында қалады, Периді Челлак тұтқынға алады, ал Доктор Стоц пен Крелпермен бірге кетуге мәжбүр болады. Стоц Докторды Моргусқа тікелей алып баруды шешеді және ол онымен жол бойы голографиялық байланыс жасайды. Моргус Докторды тірі көріп, әскерилер оны алдап жатыр деп сеніп, Андрозани президентін өлтіріп, жағдайды түзеу үшін Андрозани Минорға баруды ұйымдастырады. Доктор Стоцтың кемесіне қол салып, оны Андрозани Минордың бетіне Периді құтқару үшін қайта бағыттайды. Челлак Джектің андроидтарына қарсы үлкен шабуыл жасайды, бұл оған, сондай-ақ көптеген сарбаздар мен андроидтарға өмірін қиюға әкеледі. Осы уақытта Джек Периді құтқарады, ол спектрокс улануына беріле бастайды. Базасында Джек Перидің ауруын жеңілдету үшін салқындату жүйесін іске қосады. Доктор да әсерін сезіне бастайды, базаға келеді. Джек екеуіне жаны ашып, Докторды патша жарғақты табуға және оған оттегі баллонын беруге бағыттайды. Моргус Стоцтың кемесімен келіп, оның ақылды хатшысы конгломераттың басшысы ретінде өз орнын басып алғанын біледі. Моргус тез арада Стоцты Джектің спектрокс қорын алу үшін жалдайды. Стоц Крелперді және қалған қару-жарақ саудагерін өлтіреді. Олар Джектің баспанасын табу үшін оның салқындату жүйесінің жылу белгісін қадағалайды. Моргус, Стоц және Джек ұрысып, бір-бірін өлтіреді. Доктор патша жарғақты тауып, оның сүтінен екі құты жинайды. Базаға оралғанда, ол Периді жинап алып, шаршап үңгірден шығарады, ТАРДИС-ке жеткенде екі құтының біреуін түсіріп алады. Ол ТАРДИС-ті іске қосып, Периге қалған құтыны береді, содан кейін еденге құлайды. Пери Доктордың оны емдеуге жеткілікті жарғақ сүті ғана қалғанын түсіндіргені үшін қалпына келеді; ол өліп жатқанмен, оның денесі қайта жаңғыруы мүмкін екенін айтады, бірақ ол бұл регенерация бұрынғыларынан өзгеше сезіледі дейді. Доктор өзінің бұрынғы серіктерінің суреттерін көре бастайды, олар оны өмірі үшін күресуге шақырады. Олар қаза болған Адрикке жатады, оны Доктор шебердің өлуі керек деп айқайлағаннан бұрын сұрап алады, содан кейін регенерация аяқталады, ал Алтыншы Доктор кенеттен оянып, белсенді болады. Пери не болғанын сұрағанда, Доктор: "Өзгеріс, жаным, және бұл сәт те кеш емес сияқты" деп жауап береді.

Өндіріс

Бұл әңгіменің бастапқы атауы "Тізбекті реакция" болды. Бұл оқиға бұрынғы сценарий редакторы Роберт Холмс серияға "The Power of Kroll" (1978) сериалынан бері алғаш рет жазған, өйткені Натан Тернер бұл сериалға жаңа жазушыларды тартуға ниеттенген. Түсірілімдер кезінде ереуіл болды, ол сериалды түсіруде үлкен кешігуге себеп болды. Нәтижесінде екі эпизодты кесуге тура келді. Бірінші сахнада Доктор мен Пери TARDIS-те оқиғаның басында көрінетін еді. Доктор Периге Андрозани Манорға бару себебін түсіндіруі керек еді. Бала кезінде Доктор әртүрлі планеталардың құмынан жасалған "көпіршік шыны бөтелкелер" жинаған. Ол Андрозани бөтелкесін жоғалтып, тағы құм алу үшін қайтуға шешім қабылдады. Сол сахнада Пери: "Сіз қаншалықты мазасыз, Доктор!" дейтін еді. Алайда, сериалдың соңғы нұсқасында, кейбір диалогтар (мысалы, Доктордың "Мен мазасыз емеспін" деп мойндауы және Перидің "біраз шыны жасау үшін құм керек" деген пікірі) кесілген сахнаға сілтеме жасайтын болды. Бұл мәселені түзету үшін Дэвисон мен Брайант TARDIS ғарыштан планетаға көшкен кезде әңгімелерінің бір бөлігін дауыстап қосты. Екінші кесілген сахнада Доктор төртінші эпизодта магмалық құбыжықпен күрескен болар еді. 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардағы өнеркәсіптік наразылықтардан зардап шеккен басқа "Доктор Ху" оқиғалары "Далектердің қайта тірілуі" (1984), ол бір жылға кешіктірілді, және "Шада" (1980), ол аяқталмады. Моргус кейіпкері кеңсесінде отырғанда, төртінші қабырғаны бұзып, тікелей камераға сөйлейді. Бұл актер Джон Нормингтонның сахналық нұсқауды дұрыс түсінбеуінен туындады. Харпер бұл сөздердің драмалық шиеленісті күшейтетінін сезіп, оларды сақтауға шешім қабылдады. Бесінші Доктордың регенерациясы, Төртінші Доктор сияқты, оның серіктерінің флэшбэгін көрсетеді. Алайда, осы регенерация үшін Дэвисон дәуіріндегі серіктердің арнайы жазбаларын қолдануға шешім қабылданды, ескі кадрларды пайдаланудың орнына. Бұл үшін Мэтью Уотерхаус, Сара Саттон, Джанет Филдинг, Марк Стриксон, Джеральд Флод және Энтони Айнли регенерация сахнасына камео ретінде оралуға шақырылды. Филдинг, Стриксон, Флод және Айнли 21-ші маусымдағы оқиғаларға қатысу үшін келісімшартқа қол қойған еді. Алайда, 19-шы маусымда сериалды тастап кеткен Уотерхаус пен 20-шы маусымда кеткен Саттон үшін арнайы келісімшарттар жасалуы керек болды. Нисса кейіпкерін жасаған Джонни Бёрнге (оның 1981 жылғы "Тракеннің сақшысы" әңгімесінде) кейіпкерді регенерация сахнасында пайдаланғаны үшін авторлық төлем төлеуге тура келді. Дэвисон Доктор ретіндегі соңғы үлкен сахнасында Никола Брайанттың (Пери) оны қалай "көлеңкеге қалдырғанын" бірнеше рет әзілдеген. Регенерациялық галлюцинация басталар алдында Дэвисон еденде жатыр, ал оның басы Брайанттың тізесіне сүйеніп тұр. Ол соңғы сөздерін айтып жатқанда, Брайанттың кең киімдері оның декольтесін айқын көрсетеді. Төртінші эпизодтың соңғы титрлерінде Питер Дэвисонның есімінен бұрын Колин Бейкердің (Алтыншы Доктор) суреті көрсетілді және Бейкер Доктор ретінде көрсетілді. Бұл жаңа жетекші рөлді сомдаған актердің шығып бара жатқан Доктордың соңғы толық оқиғасында бірінші және, қазіргі күнге дейін, жалғыз рет есімдер тізімінде алға шығуы болды. Колин Бейкер регенерация сахнасында киген шалбары оның үлкен дене бітіміне сәйкес тігілді. Кейінірек Дэвисон "Уақыт апаты" атты шағын эпизодта Бесінші Доктор рөлін қайта орындағанда дәл сол шалбарды киді.

Қалыптастыру жазбалары

Питер Дэвисон бұл сериалды үш жылдық жұмысының арасындағы сүйікті сериалы екенін айтты. Ол тәжірибелі «Доктор Кто» сценарийшісі Роберт Холмстың сценарийін және режиссер Грейм Харпермен жұмыс істеуді ерекше ұнатқанын жеткізді. Харпер бағдарламаға «жылдамдық» пен «энергия» әкелді, сондай-ақ оны «бұрынғыдан әлдеқайда кинематографиялық» етіп түсірді. Шараз Жек рөлін ойнаған Кристофер Гейбл белгілі актер және бұрынғы балет бишісі болған. Гейблтің рөлге жалғыз үміткер болғаны жоқ; Джон Нейтан Тернер, әрқашан қонақ рөлдерге танымал актерлерді шақыруды ұнатқан, бұл рөлді актер Тим Карриге, сондай-ақ рок жұлдыздары Мик Джаггер мен Дэвид Боуиге ұсынған. Боуидің менеджменті оның атынан бас тартты, себебі мерзімдер оның Serious Moonlight Tour кестесімен келіспеді, деп мәлімдеді Боуидің өмірбаяны мен «Доктор Кто» командасының мүшесі Николас Пегг. Нәтижесінде, режиссер Грейм Харпердің таңдауы бойынша Кристофер Гейбл рөлге бекітілді (Харпер DVD түсіндірмесінде Боуидің оның ойлаған жалғыз үміткері екенін, бірақ Гейблдің осы рөлге дұрыс сайғанын айтты). Роберт Гленстер мен Питер Дэвисон бұрын BBC-нің «Sink or Swim» (1980–82) комедиялық сериалында Брайан мен Стив Вебер ағайындыларын сомдаған. Гленстер кейіннен «Absolution» аудиоспектаклінде Аборешті, ал «Никола Тесланың қорқынышты түнінде» Томас Эдисонды ойнады. Джон Нормингтон Моргус рөлінде түсті; ол «Доктор Кто» сериалының жетінші Доктор туралы «The Happiness Patrol» (1988) эпизодында Тревор Сигма рөлінде қайта оралды. Ол сондай-ақ «Доктор Кто» спин-оффы «Torchwood»-тың «Ghost Machine» (2006) эпизодында пайда болды.

Баспаға шығарылған

Терренс Дикс жазған осы сериалдың романы 1984 жылғы қарашада Target Books баспасынан шықты.

Үй медиасы

Androzani үңгірлері 1992 жылдың ақпан айында Ұлыбританияда VHS форматында (Том Бейкердің "Робот" дебюттік очеркімен бірге) және 2001 жылдың 18 маусымында DVD форматында жарық көрді. DVD-де режиссер Грейм Харпер мен актерлер Питер Дэвисон және Никола Брайанттың түсіндірмелері бар. Бұл оқиға 2010 жылдың 19 мамырында The Doctor Who DVD Files жинағының 36-шы нөмірімен бірге DVD-де шықты. Бұл оқиға 2010 жылдың 4 қазанында "Revisitations 1" атты жинақта "Фильм" және "Венг Чиангтың тырнақтары" фильмдерінің қайта шығарылуымен бірге қайта жарық көрді.

Саундтректің релизі

Роджер Лимб пен BBC Radiophonic Workshop-тың осы сериалдың түпнұсқа музыкалық саундтрегі Silva Screen Records лейбелімен 2013 жылдың 25 наурызында жарық көрді, ал 2013 жылдың 25 қарашасында мөлдір қызғылт түсті винилде 2 LP жинағы ретінде қайта шығарылды.