Көне Грекиядағы Лерна аймағы

Кіріспе

Классикалық Грециядағы аймақ

Классикалық Грецияда Лерна (Λέρνα немесе Λέρνη) – Аргостан оңтүстікке қарай Пелопоннес жартыаралының шығыс жағалауына жақын, сол аттас муниципалитет аумағында орналасқан бұлақтар мен бұрынғы көлдің аймағы. Аймақтың көп бөлігі батпақты болғанымен, Лерна таулар мен теңіз арасындағы географиялық тұрғыдан тар жерде, Арголидтен Оңтүстік Пелопоннеске дейінгі ежелгі жол бойында орналасқан; осы орналасуы елді мекеннің маңызды болуына себеп болған болуы мүмкін. Арголия шығанағындағы Мили ауылының жанындағы оның орны Лернеялық Гидраның қонысы ретінде ең белгілі, ол – хтондық, көп басты су жыланы, Геракл оны екінші еңбегінің аясында өлтіргенде өте көне жаратылыс болған. Күшті карсттік бұлақтар сақталған, ал көл 19 ғасырға қарай лайлы лагунаға айналып, кейіннен толығымен жойылған. Лерна бірнеше археологиялық орындармен ерекшеленеді, соның ішінде ерте қола дәуірінің құрылысы – «Қақталған үй», ол Хелладаның ерте кезеңі II-ге (б.з.д. 2500–2300 жылдар) жатады.

Мифтер

Лернеялық бұлақтың құпиясы – Посейдонның Данаус қызы Амимонмен "кінәсіз" қарым-қатынасының нәтижесінде сыйлаған нәрсесі. Географ Страбон Лерна суларының шипалы екенін куәландырады: Гидра туралы әңгіме орын алған Лерна көлі Аргея және Микен аймағында жатыр. Онда жүргізілетін тазарту рәсімдерінен туындаған «Аурулардың Лернасы» деген мақал пайда болған. Жазушылардың пікірінше, бұл округте су көп, ал қаланың өзі сусыз жерде орналасқан болса да, онда мол құдықтар бар. Олар осы құдықтарды Данаус қыздарына жатқызады, олардың оларды тапқандарына сенеді, бірақ сонымен қатар төрт құдықтың қасиетті деп есептелгенін және ерекше құрметке ие екенін айтады, осылайша суы мол жерде судың жетіспейтіні туралы жалған түсінік тудырады. Лерна – жер асты әлеміне кіреберістердің бірі болды, ал Деметраға арналған ежелгі Лернеялық құпиялар сол жерде тойланды. Паузания (2.37.1) бұл құпияларды Автоликтің «екінші» туысы Филамон бастағанын айтады. Батырлар Альцион көлі арқылы жер астына түсуге мүмкіндік алды. Просимн Диониске анасы Семелені іздеуде осы кіреберіске жол көрсету арқылы көмектесті. Көл өмір үшін қауіпті болды; Паузания былай деп жазады: Альцион көлінің тереңдігіне шек жоқ, және мен оның түбіне жеткен ешкімді білмеймін, тіпті Нерон да, бірнеше стадиялық ұзындықтағы арқандар жасап, оларды біріктіріп, қорғасын байлап, тәжірибесіне көмектесетін барлық мүмкіндікті пайдаланса да, тереңдігіне шек таба алмады. Мен де осыны естідім. Көлдің суы сырттай тыныш көрінеді, бірақ оны кесіп өтуге тырысқан әрбір жүзуші төмен тартылып, тереңдікке сіңіріліп, ағысқа ілеседі. Лернада Плутарх (Изида мен Озирис) Дионистің «Бюген» деп, «Бұқаның ұлы» деп аталатын ескі керней – салпинкспен шақырылғанын білген, ал тоқты «Есік сақшысы» үшін құрбандық ретінде суға тасталған. Лерна суларындағы жер асты әлемінің қақпасын сақтаушы – Гидра болды.

The secret of the Lernaean spring was the gift of Poseidon when he lay with the "blameless" daughter of Danaus, Amymone. The geographer Strabo attests that the Lernaean waters were considered healing:
Lake Lerna, the scene of the story of the Hydra, lies in Argeia and the Mycenaean territory; and on account of the cleansings that take place in it there arose a proverb, 'A Lerna of ills.' Now writers agree that the county has plenty of water, and that, although the city itself lies in a waterless district, it has an abundance of wells. These wells they ascribe to the daughters of Danaus, believing that they discovered them but they add that four of the wells not only were designated as sacred but are especially revered, thus introducing the false notion that there is a lack of water where there is an abundance of it. Lerna was one of the entrances to the Underworld, and the ancient Lernaean Mysteries, sacred to Demeter, were celebrated there. Pausanias (2.37.1) says that the mysteries were initiated by Philammon, the twin "other" of Autolycus. Heroes could gain entry to the netherworld via the Alcyonian Lake. Prosymnus aided Dionysus in his search for his mother Semele by guiding him to this entrance. For mortals the lake was perilous; Pausanias writes:
There is no limit to the depth of the Alcyonian Lake, and I know of nobody who by any contrivance has been able to reach the bottom of it since not even Nero, who had ropes made several stades long and fastened them together, tying lead to them, and omitting nothing that might help his experiment, was able to discover any limit to its depth. This, too, I heard. The water of the lake is, to all appearance, calm and quiet but, although it is such to look at, every swimmer who ventures to cross it is dragged down, sucked into the depths, and swept away. At Lerna, Plutarch knew (Isis and Osiris), Dionysus was summoned as "Bugenes", "son of the Bull" with a strange archaic trumpet called a salpinx, while a lamb was cast into the waters as an offering for the "Keeper of the Gate." The keeper of the gate to the Underworld that lay in the waters of Lerna was the Hydra.

Археология

1952 жылы Джон Л. Каски басшылығымен қазба жұмыстары басталды, оның еңбегі қола дәуірі Лернасының, Лерна I–IV басылымдарының сериясын бастап, көптеген басқа зерттеулерге жол ашты. Лерна неолит дәуірінде, б.з.д. V мыңжылдықта қоныстанған, содан кейін біраз уақытқа тасталып, ертеден кеш қола дәуіріне дейін (ерте Гелладықтан микендік кезеңге дейін) қайта қоныстанған. Жергілікті жерде импортталған обсидиан мен херттен жасалған кремнийді өңдеу техникасы осы ұзақ мерзімде мәдени сабақтастықты көрсетеді, ал Мелостан обсидиан жеткізілімінің азаюы ерте Гелладық III кезеңінің соңында алыс сауданың төмендеуіне дәлелдеме, бұл Лерна IV кезеңімен сәйкес келеді. Лерна Грециядағы ең ірі тарихи алдындағы үйінділердің бірі болып табылады (шамамен 180 м х 160 м), ол ұзақ неолиттік кезеңде жиналған. Үйіндінің жотасы ерте қола дәуірінде (ерте Гелладық II кезеңі, шамамен б.з.д. 2500–2200 жж.), Евтресис және Орхомен сияқты жерлердегідей, жаңа елді мекен салу үшін тегістеліп, кеңейтілді, бұл қазбалардың стратиграфиясында Лерна III деп белгіленді. Лерна III-те бұрынғы қоныс іздері табылмады. Ол мұнаралары бар қос қабырғалы қорғаныс қабырғаларымен күшті бекітілген және екі қабатты сарай немесе әкімшілік орталық болған, ол төбесін жапқан терракоталық плиткалары үшін «Плиткалар үйі» деп аталды (плиткалы төбелердің ерте мысалы). Бұл ғимарат ерте Гелладық II кезеңінің соңында өрттен қирады. Келесі кезеңде (Лерна IV = ерте Гелладық III) «Плиткалар үйі» жері топырақтан жасалған үйіндімен жабылды және орта Гелладық кезеңнің соңына дейін, құрмет немесе қорқыныштан туған себептермен, қайтадан салынбады, содан кейін үйіндіге шахталы қабірлер салынды, бұл ескерткіштің маңыздылығы ұмытылғанын көрсетеді. Лерна микендік дәуірінде (кеш Гелладық кезеңі) зират ретінде пайдаланылды, бірақ шамамен б.з.д. 1250 жылы тасталды. Лерна III керамикасы археологтар «соус қайықтары» деп атаған, иілген түтігі бар, шеттері жоғары көтерілген ыдыстарды, сондай-ақ тегіс және сақиналы түбі бар иілген жиекті табақтарды және кейде жылтыратылған жиектері бар кең табақтарды қамтиды. Құмыралар мен гидриялар дөңгелек пішінге ие. Суреттемелер аз; кейбір фрагменттерде безендіру үшін мөрлердің іздері табылды немесе жолақты өрнектер жасау үшін цилиндрлі мөрлер қолданылды. Қызықтысы, Лерна, Тиринф және Зигурияда бірдей мөрмен жасалған жолақты өрнектер табылды. Плиткалар үйін өртеу Лернадағы үшінші кезеңнің аяқталуын белгіледі; төменгі дөңгелек үйінді оның бұзылмаған, қасиетті жерін көрсетеді. Лерна IV (ерте Гелладық III) жаңа бастаманы білдірді, бұл жолы орталық биліктің бекітілген ордасы емес, екі және үш бөлмелі үйлері бар, тас іргетастарға орнатылған шикі кірпіш қабырғалары бар шағын қала ретінде. Бірнеше үйлерде орталық дөңгелек ошақтар болды. Үйлер тар көшелермен бөлінген. Бұл кезеңге көптеген қақпақсыз шұңқырлардың (ботрой) болуы тән: ақырында олар қалдықтармен, сүйектермен, қыш сынықтарымен және тіпті толық ыдыстармен толтырылды. Лерна III-тен ерекшеленетін керамика жаңа формаларды көрсетеді, ал негіздердегі тұрақты спиральді ойықтар мен параллель ойылған сызықтар – бұл гончар шеңберінің кеңінен қолданыла бастағанын көрсетеді. Лерна IV-ке тән ақшыл денеге қараңғы глазурьмен боялған сызықтық өрнектер. Каски орта Гелладық контексте Минян ыдыстары деп танылатын ыдыстардың алғашқы мысалдарына тоқталды, сондай-ақ импортталған керамиканың аз ғана мысалдарының арасында Трояға тән қанатты құмыра, мүмкін Троя IV болды. Лерна V алдыңғы кезеңмен байланысты, негізінен керамикадағы жаңа стильдермен ерекшеленеді, олар кенеттен, бейбіт түрде матовый боялған ыдыстардың, сұр Минян ыдыстарының қалың аргивтік нұсқасының және Кикладтар мен Криттен (Орта Миной IA) келген импорттық тауарлардың түрлерінің күрт өсуімен сипатталады. Бұл кезеңде үйлердің ішінде немесе арасында өлгендерді жерлеудің жаңа салты кең таралды. Қазіргі заманғы геологиялық әдістер, мысалы, ядролық бұрғылау, Эгей теңізінен бөгет құмдарымен бөлінген тұщы су лагунасы болған, жойылған қасиетті Лерна көлінің орналасқан жерін анықтады. Ерте қола дәуірінде Лерна көлінің диаметрі шамамен 4,7 км болды. Орманды кесу шламның жиналуын күшейтті және көлден малариялық батпақ пайда болды, оның соңғы қалдықтары 19 ғасырда кептірілді.

Excavations at the site were initiated under John L. Caskey in 1952, whose efforts initiated the series of publications of Bronze Age Lerna, Lerna I V, inspiring many other publications. Lerna was occupied in Neolithic times, as early as the fifth millennium BCE, then was abandoned for a time before the sequence of occupation from the Early to Late Bronze Age (Early Helladic through Late Helladic or Mycenaean period). On site techniques of flint knapping with imported obsidian and chert attest to cultural continuity over this long stretch of time, with reduction in the supply of obsidian from Melos testifying to reduced long distance trade at the end of Early Helladic III, corresponding to Lerna IV. The site of Lerna is one of the largest prehistoric tumuli in Greece (ca. 180 m by 160 m across), which accumulated during a long Neolithic occupation. The crest of the mound was levelled and extended in the Early Bronze Age (Early Helladic II period, ca. 2500–2200 BC), as at Eutresis and Orchomenus, for the construction of a new settlement, known as Lerna III in the site's stratigraphy. Lerna III lacks signs of continuity with the previous occupation. It was strongly fortified by a double ring of defensive walls with towers and was the site of a two storey palace or administrative center known as House of the Tiles, for the terracotta tiles that sheathed its roof (an early example of tile roofing). This building was destroyed by fire at the end of the Early Helladic II period. In the following period (Lerna IV = Early Helladic III) the site of the "House of the Tiles" was covered by an earthen tumulus and not built upon again, whether through respect or fear, until, at the end of the Middle Helladic period, shaft graves were cut into the tumulus, suggesting that the significance of the monument had been forgotten. Lerna was used as a cemetery during the Mycenaean age (Late Helladic period), but was abandoned about 1250 BCE. Ceramics of Lerna III include the hallmark spouted vessels that archaeologists name "sauceboats", with rims that sweep upwards into a curved spout, as well as bowls with incurving rims, both flat bottomed and with ring bases, and wide saucers, sometimes with glazed rims, more pleasant for the drinker's lips. Jars and hydria have swelling curves. Painted decoration is sparse; stamped sealing form decorative patterns on some pieces, or rolled scribed cylinders have been used to make banded patterns. Remarkably, banded patterns made with the self same seal have been found at Lerna, Tiryns and Zygouries. The burning of the House of Tiles brought the Third Period at Lerna to a decisive close; a low round tumulus marked its undisturbed, apparently sacrosanct site. Lerna IV (Early Helladic III) marked a fresh start, not as a fortified seat of central authority this time, but as a small town, with houses of two and three rooms with walls of crude brick set upon stone foundations; several had central circular hearths. Narrow lanes separated houses. A great profusion of unlined pits (bothroi) was characteristic of this phase: eventually they became filled with waste matter, bones, potsherds, even whole pots. The pottery, markedly discontinuous with Lerna III, shows a range of new forms, and the first signs— regular spiral grooves in bases and parallel incised lines— marking the increasing use of the potter's wheel. Painted linear decoration in dark glaze on the pale body is characteristic of Lerna IV. Caskey identified early examples of the ware that in Middle Helladic contexts would be recognized as Minyan ware, and, among the few examples of imported pottery, a winged jar characteristic of Troy, perhaps Troy IV. Lerna V is continuous with the preceding phase, distinguished largely by new styles in pottery with the sudden, peaceful introduction of matte painted ware, the thick slipped Argive version of gray Minyan ware, and a vigorous increase in the kinds of imported wares, coming from the Cyclades and Crete (Middle Minoan IA). A new custom of burying the dead in excavations within the houses or between them is universal at the period. Modern geological techniques such as core drilling have identified the site of the vanished sacred Lake Lerna, which was a freshwater lagoon, separated by barrier dunes from the Aegean. In the Early Bronze Age Lake Lerna had an estimated diameter of 4.7 km. Deforestation increased the rate of silt deposits and the lake became a malarial marsh, of which the last remnants were drained in the nineteenth century.