Кіріспе
Бразилияның жергілікті халқы – Бразилияда өмір сүретін қазіргі этникалық топ. Вариʼ халқы – Бразилияның жергілікті халқы, Рондония штатындағы Амазонка орманындағы жеті ауылда қоныстанған. Ана тілінде, Txapuakrua тілінде, “kwere” сөзі денеге ең жақын ұғымды білдіреді және оны иелік жалғауымен (оның, оның, оның) бірге қолдану қажет. Ер және әйел бір денеде деп есептеледі, сондай-ақ бірге өмір сүретін барлық адамдар бір-бірімен тығыз байланысты. Виласа “kwere” ұғымын “болу жолы” деп сипаттайды. Мысалы, адамның мінезі оның “kwere” сипаттарымен байланысты, жануардың тамақтануы оның “kwere” тәжірибесіне байланысты, ал желдің күші оның “kwere” қасиеттерінен туындайды. Виласа бұл адам мен адам емес арасындағы параллельді “кеңірек космологиялық процеске” қатысты екенін айтады.
the modern ethnic group living in Brazil
The Wariʼ, also known as the Pakaa Nova, are an indigenous people of Brazil, living in seven villages in the Amazon rainforest in the state of Rondônia. In the native language, Txapuakrua, kwere is the closest word to the body and must be used in conjunction with a possessive suffix (his, her, its). Husband and wife are considered to share the same body, furthermore, all who live together are consubstantial. Vilaça describes kwere as a “way of being.” For example, a person’s temperament is caused by their kwere , an animal's diet is attributed to its kwere , and the wind’s strength originates from its kwere Vilaça asserts that this human/non human parallel suggests a relationship to a “wider cosmological process.”
Right after death, the closest relatives would hug and embrace the deceased person. The body would be left for about three days, although there was no set span, and depended largely upon how soon family members in other settlements could get to the funeral. By this time, the body had typically begun to decompose in the heat and humidity of the Amazon, sometimes reaching the stage where the body became bloated and discolored. Today, Wariʼ do not practice any form of cannibalism. As a result, the Serviço de Proteção ao Índio (SPI) began to attempt contacting the Wari' people. Disease outbreaks and war over land from outsiders caused the population of the Wari' to reduce by nearly 50%. At the time, the Wari' had just begun to relocate themselves due to extreme rubber tree farming. As a result, the Wari' turned to the Serviço de Proteção ao Índio and missionaries for assistance. The Serviço de Proteção ao Índio intentionally set up posts in order to meet and assist the Wari'. Due to the aforementioned disease outbreaks and rubber tappers, the Wari' eventually settled near these posts.
Жакын туыстар марқұмның денесіне құшақтап, сәлемдесетін болған. Дене шамамен үш күнге қалдырылатын, бірақ нақты мерзім болмаған, ол негізінен басқа елді мекендердегі туыстардың жерлеуге қаншалықты жылдам жете алатынына байланысты. Осы уақытқа дейін дене Амазонканың ыстығы мен ылғалдылығынан ыдырай бастайды, кейде дене ісіп, түсі өзгереді. Бүгінде вариʼ халқы кез келген түрдегі каннибализмнен бас тартады. Осының нәтижесінде, Serviço de Proteção ao Índio (SPI) вариʼ халқымен байланыс орнатуға тырысты. Сырттан келгендердің тудырған аурулары мен жер дауы шарапатынан вариʼ халқының саны шамамен 50%-ға азайды. Сол кезде вариʼ халқы резеңке ағаштарын өсірудің қатты әсерінен қоныс аударуды бастаған еді. Осының салдарынан вариʼ халқы көмек сұрап Serviço de Proteção ao Índio және миссионерлерге жүгінді. Түпкілікті халықты қорғау қызметі вариʼ халқымен кездесу және көмек көрсету үшін бекеттер құрды. Жоғарыда айтылған аурулар мен резеңке шабуылдарының салдарынан вариʼ халқы ақырында осы бекеттердің жанында қоныстанды.
the modern ethnic group living in Brazil
The Wariʼ, also known as the Pakaa Nova, are an indigenous people of Brazil, living in seven villages in the Amazon rainforest in the state of Rondônia. In the native language, Txapuakrua, kwere is the closest word to the body and must be used in conjunction with a possessive suffix (his, her, its). Husband and wife are considered to share the same body, furthermore, all who live together are consubstantial. Vilaça describes kwere as a “way of being.” For example, a person’s temperament is caused by their kwere , an animal's diet is attributed to its kwere , and the wind’s strength originates from its kwere Vilaça asserts that this human/non human parallel suggests a relationship to a “wider cosmological process.”
Right after death, the closest relatives would hug and embrace the deceased person. The body would be left for about three days, although there was no set span, and depended largely upon how soon family members in other settlements could get to the funeral. By this time, the body had typically begun to decompose in the heat and humidity of the Amazon, sometimes reaching the stage where the body became bloated and discolored. Today, Wariʼ do not practice any form of cannibalism. As a result, the Serviço de Proteção ao Índio (SPI) began to attempt contacting the Wari' people. Disease outbreaks and war over land from outsiders caused the population of the Wari' to reduce by nearly 50%. At the time, the Wari' had just begun to relocate themselves due to extreme rubber tree farming. As a result, the Wari' turned to the Serviço de Proteção ao Índio and missionaries for assistance. The Serviço de Proteção ao Índio intentionally set up posts in order to meet and assist the Wari'. Due to the aforementioned disease outbreaks and rubber tappers, the Wari' eventually settled near these posts.
Миссионерлер
1956 жылы "вари" тайпасы протестант миссионерлерінің (кейін католик және евангелист миссионерлерінің) назарына ілікті. Вари тайпасы миссионерлерге олардың жомарттығы мен ауруларды емдеу қабілеті үшін қызығушылық танытты. Миссионерлер вари сенімдеріне қарсы шығып, жаңа көзқарастар ұсынды. Варилер бастапқыда барлық варилерді туыс деп есептеген, ал жауларын жануарлармен теңестірген. Миссионерлер көптеген варилердің көзқарасын өзгертіп, барлық адамдарды туыс, ал жануарларды қарапайым заттар деп қарауға көндірді. Бұл көзқарас өзгерісі туыстардың (басқа адамдардың) арасындағы соғыс жамандыққа алып келеді деген ойды қалыптастырды. Осы ойларын жеткізу үшін миссионерлер көбінесе варилермен бірге тұрып, олардың тілін үйренуге тырысты. 1975 жылдан 1984 жылға дейін Киелі кітаптың бір бөлігі вари тіліне аударылды. Киелі кітап аударылғаннан кейін, 1970-ші және 1980-ші жылдарда варилердің христиан дініне ұжымдық өтуі болды, бірақ бұл шамамен он жылға соқты, содан кейін ұжымдық қайта өту орын алды. 9/11 оқиғасын варилер телеарнадан көргеннен кейін, көптеген адамдар христиан дініне қайта оралды, оны әлемнің аяқталуының белгісі деп сенді. 9/11-ден кейінгі варилердің христиан дінін ұстануы 1975-1984 жылдардағы миссионерлік христиандықтан өзгеше болды, себебі оны негізінен жергілікті дін қызметкерлері басқарды және олар өз ана тілінде үйретті. Бұл жағдай қаталдықсыз болған жоқ. Варилерге көмек алу және діни біліммен қамтылу үшін үлкен плантацияларда және басқа да кәсіпорындарда толық жұмыс істеу міндетті болды. Оларға бұйрықтарды орындауға мәжбүр етілді, оларды оқшаулауға жіберді және дәстүрлі құндылықтарын көрсеткен кезде суық сумен жазалады. Осыған қарамастан, дінін өзгерткен варилер бұл жаңа идеология мен материалдық игіліктерге тұрғанға лайық деп шешті. Дінінен бас тарту да варилер арасында жиі кездесті, бірақ мұндай бас тарту көбінесе ұзаққа созылмайтын. 2000 жылдарға қарай варилердің көп бөлігі бастапқы дәстүрлеріне оралды – 2019 жылдың мәліметі бойынша, олардың тек 30% христиан қалды.