Кіріспе
Жазбаларға түсіндірмелер мен түсініктемелер Pesher (/audio=En us pesher.ogg/'/p//ɛ//ʃ//ər/; , көпше түрі Pesharim), еврей тілінде "түсіндіру" мағынасын білдіретін түбірден туындаған, жазбаларға жасалған түсіндірмелердің жиынтығы. Пешарим түсіндірмелері Өлі теңіз жазылымдарының табылуы арқылы белгілі болды. Пешаримдер, еврей Киелі кітабынан алынған, мысалы, Хабақұқ пен Забурлар сияқты бірнеше библейлік мәтіндердің түсіндірілу теориясын ұсынады. Пешарим авторлары Киелі жазбалар екі деңгейде жазылғанына сенеді: шектеулі білімі бар қарапайым оқырмандарға арналған сыртқы деңгей және жоғары білімі бар мамандарға арналған жасырын деңгей. Бұл Хабақұқ Пешеринде (1QpHab) ең анық көрсетілген, онда мәтін авторы Құдайдың Ессен қауымы тарихындағы маңызды тұлға – Ұстаз Ыстыққа (Teacher of Righteousness) "Өзінің қызметшілері пайғамбарлардың барлық құпияларын" (1QpHab VII:4–5) білдіргенін мәлімдейді. Ал пайғамбарлар мен басқа да мәтін оқырмандарына тек ішіралық түсінік берілген. Бұл пешер әдісінің нәтижесінде белгілі бір әдеби құрылым қалыптасады, бұл үздіксіз Пешаримдерде ең жақсы көрінеді, мақсаты пайғамбарлар сөздерінің анық мағынасын беру болып табылады. 1QpHab-тан алынған үздіксіз пешердің мысалы төменде келтірілген:
Pesher (/audio=En us pesher. ogg/'/p//ɛ//ʃ//ər/; , pl. pesharim), from the Hebrew root meaning "interpretation," is a group of interpretive commentaries on scripture. The pesharim commentaries became known from the discovery of the Dead Sea Scrolls. The pesharim give a theory of scriptural interpretation of a number of biblical texts from the Hebrew Bible, such as Habakkuk and Psalms. The authors of pesharim believe that scripture is written in two levels; the surface level for ordinary readers with limited knowledge, and the concealed level for specialists with higher knowledge. This is most clearly spelled out in the Habakkuk Pesher (1QpHab), where the author of the text asserts that God has made known to the Teacher of Righteousness, a prominent figure in the history of the Essene community, "all the mysteries of his servants the prophets" (1QpHab VII:4–5). By contrast, the prophets, and other readers of the texts, only had a partial interpretation revealed to them. The result of this pesher method creates a fixed literary structure, which is seen most in the continuous Pesharim, with the goal of giving the plain meaning of the prophets' words. Below is an example of continuous pesharim from 1QpHab:
"Behold the nations and see, marvel and be astonished; for I accomplish a deed in your days, but you will not believe it when told" [Hab 1.5].
"Міне, ұлттарды қарап, таңқырып, қызығыңдар, себебі Мен сендердің күндеріңде бір іс істеймін, бірақ ол айтылғанда сенбейсіңдер" [Хабақұқ 1:5].
Pesher (/audio=En us pesher. ogg/'/p//ɛ//ʃ//ər/; , pl. pesharim), from the Hebrew root meaning "interpretation," is a group of interpretive commentaries on scripture. The pesharim commentaries became known from the discovery of the Dead Sea Scrolls. The pesharim give a theory of scriptural interpretation of a number of biblical texts from the Hebrew Bible, such as Habakkuk and Psalms. The authors of pesharim believe that scripture is written in two levels; the surface level for ordinary readers with limited knowledge, and the concealed level for specialists with higher knowledge. This is most clearly spelled out in the Habakkuk Pesher (1QpHab), where the author of the text asserts that God has made known to the Teacher of Righteousness, a prominent figure in the history of the Essene community, "all the mysteries of his servants the prophets" (1QpHab VII:4–5). By contrast, the prophets, and other readers of the texts, only had a partial interpretation revealed to them. The result of this pesher method creates a fixed literary structure, which is seen most in the continuous Pesharim, with the goal of giving the plain meaning of the prophets' words. Below is an example of continuous pesharim from 1QpHab:
"Behold the nations and see, marvel and be astonished; for I accomplish a deed in your days, but you will not believe it when told" [Hab 1.5].
Тақырыптық
Пешаримнің екінші түрі – тақырыптық пешарим – үнемі пешаримге ұқсас, олар библиялық аяттарға түсініктеме береді және олардан сілтеме жасайды, бірақ тақырыптық пешаримдер нақты бір тақырыпқа (мысалы, «күндердің соңы») назар аударады және кітаптарды аяттар бойынша түсіндірудің орнына, бірнеше Киелі кітаптан үзінділер алып келді. Осы мәтіндерде жазба кітаптары байланыстырылған, сондықтан бір кітаптағы үзінді немесе аят сол кітаптың кейінгі бөлімдерінде немесе тіпті басқа мәтінде кездесетін үзінділер немесе аяттар арқылы түсіндіріледі немесе нақтыланады. Тақырыптық пешаримдердің мысалы – 4Q174 мәтіні, ол «Florilegium» деп аталады. Бұл парқшада 2 Самуил 7, Пс 1 және 2, 2 Шығу 15, Езекиел 37, Ишая 8 және 65, Амос сияқты бірнеше библиялық мәтіндер талқыланады. Онда осы аяттардың мессиандық мағынасы қарастырылады және Дәуіттің Мәсіхі Құдайдың ұлы ретінде сипатталады.
Тарихи тұлғалар
Пешаримдер (көпше түрі) мәтіндерді түсіндіру барысында көптеген адамдар мен топтарға сілтеме жасайды. Пешаримдер нақты оқиғаларға сілтеме жасап, осы нақты тұлғаларды атап көрсеткендіктен, олар авторларының өмір сүрген кезеңінде Құмранның тарихы мен мәдениетін түсінуде маңызды рөл атқарады. Төменде ең көп айтылған адамдар мен топтар келтірілген. Әділдікті үйретуші: Әділдікті үйретуші туралы Дамаск құжатында, Хабаққұққа түсіндірмеде, Забурларға түсіндірмеде және тағы да басқа Пешаримдерде айтылады, сілтеме жасалады және келтіріледі. Әділдікті үйретуші – Құмрандағы ессейлердің басты рухани жетекшісі, оның кім екені нақты белгісіз. Көптеген ғалымдар Құмраннан табылған мәтіндердің кейбіреуін осы Әділдікті үйретушінің жазғанын санайды, мысалы, Ұстаздың мақтаулары. Пешаримдердің барлық жерінде Пешерді жазған «тәржімеші» Киелі кітаптағы тұлғаларды Әділдікті үйретуші ретінде тануға болады, мысалы, Забурларға түсіндірмелердің 37-тарауында былай делінеді: «Мен жас болдым, енді қартайдым, бірақ әділ адамның тасталып, балалары азық іздеп жалбарынып жүргенін көрген емеспін. Ол үнемі кеңпейілділікпен қарыз береді, ал [оның] балалары жарылқанады (37:25–26). [Бұл] Әділдікті үйретушіге қатысты» (4Q171 Col.3). Зұлым діни қызметкер: Зұлым діни қызметкер – Әділдікті үйретушінің басты қарсыласы, ол Әділдікті үйретушіні өлтіруге тырысқан. Зұлым діни қызметкердің кім екені Әділдікті үйретушіге қарағанда анығырақ, ғалымдар оның Хасмонейлік бас діни қызметкері Жонатан Апфус немесе Александр Янней болғанын айтады. Зұлым діни қызметкер туралы ең көп айтылған орын – Хабаққұққа түсіндірмеде, онда Зұлым діни қызметкер бастапқыда сенімді болған, бірақ билікке келген соң байлыққа құмарланып, Құдайдан жазды және оның алдында күнә жасады. Забурларға түсіндірмеде Зұлым діни қызметкер Әділдікті үйретушіге заң жібергендіктен оны өлтіруге тырысқан; кейбір ғалымдар бұл заңның 4QMMT екенін болжайды. Егер Зұлым діни қызметкер шынымен де Жонатан болса, онда ол 142 ж.б. Диодот Трифонның қолынан қаза тапқан, бұл Хабаққұққа түсіндірмеде Зұлым діни қызметкердің жаман аяқталуы туралы айтылған пікірге сәйкес келеді. Мазақтаушы: Әділдікті үйретушінің Киелі жазбаларды түсіндіру және заңға қатысты қарсыластары болды, олар Құмран қауымының өзінен туындады. Мазақтаушы – Әділдікті үйретушінің талаптарын қабылдамай, топтан шығып, бірнеше ізбасарларын өзімен бірге алып кеткен адам. Олар «Мазақтаушылар» деп аталды. Өтірікші: Әділдікті үйретушінің қарсыласы Өтірікші деп те аталды. Пайғамбарлардың жазбаларында осы адам туралы болжамдар бар. Киттимдер: Киттимдер деп аталатын топ бірнеше Пешаримдерде айтылады, соның ішінде Апталардың аяны, Исаияға түсіндірме, Хабаққұққа түсіндірме және Нахумға түсіндірме. Киттимдер әдетте римдіктер деп есептеледі. Киттимдер соңғы заманның үлкен соғыстарында рөл атқаратын басқа ұлттың өкілдері ретінде бейнеленген.
"I have been young, and now I am old, but I have not seen a righteous man abandoned and his children begging foodAll the time he is lending generously, and [his] chil[dren] are blessed (37:25–26)[This] refers to the Teacher of [Righteousness . ]" (4Q171 Col.3)
Wicked Priest: The Wicked Priest is the Teacher of Righteousness's main opponent, who also sought to kill the Teacher of Righteousness. The identity of the Wicked Priest is more clear than that of the Teacher of Righteousness, with scholars suggesting that he was a Hasmonean high priest such as Jonathan Apphus or Alexander Jannaeus. The Wicked Priest is referenced the most in the Commentary on Habukkuk, which states that the Wicked Priest was originally reliable, but once he became ruler he forsook God for riches and rebelled against God and committed abhorrent deeds. In the Commentary on the Psalms, the Wicked Priest sought to kill the Teacher of Righteousness for sending a law to him; some scholars have suggested that this law was 4QMMT. If the Wicked Priest was in fact Jonathan, then he met his own end in 142 BCE at the hands of Diodotus Tryphon, which would match well with the Habakkuk Commentary that comments on the terrible end met by the Wicked Priest. Man of Mockery: The Teacher of Righteousness also had opponents with regard to interpretation of scripture and the law who grew out of the Qumran community's own ranks. The Man of Mockery is one such individual who rejected the Teacher of Righteousness's claims, withdrew himself from the group, and took some followers with him. These were then referred to as the Men of Mockery. The Man of Lie: The Teacher of Righteousness's opponent was also called the Man of Lie. According to the Pesher on Psalms, this individual is prophesied in scripture and was indeed successful in leading people astray. Kittim: A group called the Kittim is mentioned in several Pesharim, including Apocalypse of Weeks, Pesher on Isaiah, Pesher Habakkuk, and Pesher Nahum. The Kittim are usually identified as the Romans. The Kittim are portrayed as Gentiles who will play a role in the great wars of the end times.