Кіріспе

Жапон тіліндегі морфофонологиялық құбылыс – жапон тілінің морфофонологиясындағы құбылыс, ол қосылыс сөздің немесе қосымшаның басында келмейтін бөлігінің басындағы дауыстың өзгерісін анықтайды. Қазіргі жапон тілінде рендаку жиі кездеседі, бірақ кейде болжау қиын, ал кейбір сөздерге әсер етпейді. Канжи рендакуды көрсетпейді, бірақ оны кана жазуда дакутен (дауысталу белгісі) арқылы белгілейді.

Шығу тегі

Қазіргі жапон тілінің дауысты кедерлі дыбыстары көне жапон тілінің мұрынды дауысты кедерлі дыбыстарынан бастау алады. Рендаку тарихи тұрғыдан, иелік жалғауынан (の) туындаған мұрындық дыбысы мен одан кейін келетін дауыссыздың бірігуінен пайда болған деген гипотеза бар. Бір теория бойынша, рендаку бастапқыда екі сөзді салыстырғанда немесе бірнеше нәрсені тізімдегенде, күрделі сөздерді бір сөзді екі рет қайталаудан ажырату үшін пайда болған (мысалы, ひとびと hitobito "адамдар" – рендакумен – және ひと、ひと hito hito "бір адам, екінші адам" – рендакусыз). Жапон тіліндегі түпкі сөздер ешқашан дауысты кедерлі немесе тілдік дыбыстармен (б, д, г, з және т.б.) бастаылмайды, сондықтан рендаку тек аллофониялық ерекшелік болған және одан түсініксіздік тумаған. Алайда, 4-ші ғасырдан бастап Жапония қытай тілінен сөздер мен иероглифтерді қабылдай бастады, бұл бұрынғыдағы рендакудың тұрақты процесін болжауды қиындатты. Көптеген қытай сөздері дауысты дыбыстармен басталатындықтан, оларға рендаку қолданылса, түсініксіздік тууы мүмкін (мысалы, 試験 shiken "емтихан" және 事件 jiken "оқиға"). Сондықтан, тек қытай сөздерінен құралған күрделі сөздер, жапон сөздерінен құралғандарға қарағанда рендакуды көрсетпейді, бірақ көптеген ерекшеліктер бар.

Лексикалық қасиеттері

Лайман заңына ұқсас, кейбір лексикалық бірліктер үшін рендаку, морфемдік шекараға жақын, тіпті шекараның алдында дауысты кедергілі дыбыс болған жағдайда да көрінбейтіні анықталды.

Қосымша ескертулер

Рендаку әсерінің таралуын түсіндіруге көмектесетін бірқатар ережелерге қарамастан, рендаку қазіргі уақытта болжауға келмейтін тәсілдермен көрініс беретін сөздердің көптеген мысалдары әлі де кездеседі. Кейбір жағдайлар жоғарыда айтылғандай лексикалық ерекшеліктермен байланысты, ал басқалары әлі ашылмаған заңдарға бағынуы мүмкін. Осылайша, рендаку ішінара болжаусыз болып қалады, тіпті ана тілінің иелері үшін де қиындық тудыруы мүмкін, әсіресе жапондық есімдерде, онда рендаку себепсіз немесе себепсіз пайда болуы немесе пайда болмауы мүмкін. Көптеген жағдайларда, бірдей жазылған есімде рендаку адамға байланысты болуы немесе болмауы мүмкін. Мысалы, бір есімнің бірнеше оқылу нұсқасы болуы мүмкін, мысалы, екі түрлі оқылуы бар.

Алдыңғы дауыссыз дыбыс

Кейбір жағдайларда, алдыңғы дауыссыз дыбыстардың да айтылуы болады, мысалы, бұрын sasa nami деп аталған (細波) сөзінде. Дегенмен, мұндай жағдай сирек және жүйелі емес.

Мұрын және дауыссыз бұзылу кластерлері

Ана тілінің иелері көбінесе (барлық қытай-жапон сөздерінің 10%-ымен салыстырғанда 1,3%) дауысты мұрындықтар мен дауыссыз кедергілер тізбегі бар күрделі сөздерге рендаку қолданбайды.