Цивака Чинтамани: Тамил дастанының қаһарманы мен өмірі

Кіріспе

Тамилдің бес ұлы эпосының бірі – Чивака Чинтамани. Мадурайдағы джайни аскеті Тируттаккатевар 10 ғасырдың басында жазған бұл эпос – барлық өнердің кемелді шебері, кемелді жауынгер және көптеген әйелдері бар кемелді ғашық ханзаданың тарихы. Чивака Чинтамани Мана Нул деп те аталады. Эпос 13 әнге бөлінген және вируттама поэтикалық өлшемімен 3145 төрттік бар. Оның джайнистік авторы осы төрттіктердің 2700-ін жазған, ал қалғандарын оның гуруы және тағы бір белгісіз автор жазған. Эпос опасыз төңкеріс оқиғасымен басталады, онда патша жүкті ханымын павлин пішіндес ұшатын машинада қашып кетуіне көмектеседі, бірақ өзі қаза табады. Ханымы ұл туырады. Ол оны адал қызметшісіне тәрбиелеуге тапсырады, ал өзі монах болады. Жівака деген бала өсіп, әр өнерде, әр шеберлікте, білімнің әр саласында кемелді адамға айналады. Ол соғыс және махаббатта өте шебер, жауларын өлтіріп, кездескен әрбір әдемі қызға үйленеді, содан кейін әкесі жоғалтқан патшалығын қайта иеленеді. Билік пен сезім құмарлығына толы өмірден кейін, көптеген әйелдерінен көптеген ұлдары болғаннан соң, эпос оның әлемнен бас тартып, джайни аскеті болуымен аяқталады. Тамилдік эпос Чивакацинтамани, бәлкім, көптеген ескі, фантазияға толы, шындықтан алыс тамил халық әңгімелерінің жинағы. Ақын, өте талантты суперменнің әскери ерліктерін оның сезімдік қабілеттерін көрнекті суреттеумен шеберлікпен байланыстырады.

Авторы мен күні

Цивака Цинтамани – қазіргі заманға дейін сақталған – 3145 шумақтан тұратын эпос, әр шумағы төрт лирикалық жолдан тұрады. Эпостың соңғы шумақтарына сәйкес, ол 2700 (86%) шумақтан құралған. 14 ғасырға жататын Наццинарккиниярдың түсіндірмесіне сәйкес, 2700 өлеңді Шола әулетінен шыққан Тируттаккадевар (Тируттаккетевар) жазған. Ол жастығында джайнизм аскетигіне белініп, Мадурайға көшіп кеткен. Қалған төртжолшықтардың авторлығы белгісіз. Джайнизм дәстүрі бойынша, төртжолшықтың 2-ін Тируттаккадевардың ұстазы мен кеңесшісі жазған, ал қалғаны анонимді түрде қосылған. Үлкен тамил дәстүрі 445 төртжолшықты ақын Кантияр жазып, түпнұсқаға енгізгенін айтады. Кейде бүкіл эпосты тек Тируттаккадевар жазған деп есептейді. Звелебилдің сөзіне қарағанда, кейбір джайнизм емес тамил ақындары Тируттаккадевардың шынымен джайнизм аскети болғанына күмән келтірген, себебі джайнизмдегі аскеттерге міндетті бес махавратаның (үлкен серттердің) бірі – «әрекет, сөз және ой» арқылы жыныстық қатынастан толық бас тарту, бірақ эпос жыныстық сипаттағы өлеңдерге толы. Дәстүр бойынша, Тируттаккадевар аскетикалық тазалығын сынақтан өткізу арқылы дәлелдеген. 1857 жылғы колониалдық миссионер П. Персивалдың жазбасына сәйкес, оның таныстары Тируттаккадевар, сондай-ақ Тирудевар деп аталған, 2000 жыл бұрын өмір сүрген, тамил грамматикасының белгілі еңбектері – Акаттиям мен Толкаппияммен таныс джайнизм ғалымы болғанын айтқан. Кейінгі тамил әдебиеті зерттеулері Тируттаккадеварды Персивалдың колониалдық дәуірдегі жазбасынан 1000 жыл кейінірек орналастырады. Камил Звелебилдің айтуынша, «Цивакацинтаманидегі» оқиға Вадибхасинханың ежелгі санскрит мәтіні «Кшатракудаманиде» кездесетін оқиға, ол өз кезегінде Гунабхадраның «Уттарапуранасына» негізделген. Соңғы мәтін инду күнтізбесі бойынша 897–898 жылдарға дайін анықталған. Демек, эпос 898 жылдан кейін жазылған. Қазіргі танимы бойынша, «Цивакацинтамани» эпосы 10 ғасырдың басында 9 ғасырға жататын санскрит түпнұсқасының негізінде жазылған.

Civaka Cintamani – as it has survived into the modern era – is an epic of 3,145 stanzas, each stanza of four highly lyrical lines. According to the final verses of the epic, it consists of 2,700 (86%) verses. According to the 14th century Naccinarkkiniyar commentary, the 2,700 verses were composed by Thiruthakkadevar (Tiruttakkatevar) of the Chola race who in his youth became a Jain ascetic and moved to Madurai. The authorship of the remaining quatrains is unknown. According to a Jain tradition, 2 of the quatrains were composed by the teacher and counselor of Thiruthakkadevar, while the rest were anonymously added. The larger Tamil tradition believes that 445 quatrains were composed by Kantiyar, a poetess and inserted into the original. The entire epic is sometimes credited to just Thiruthakkadevar by casual writers. Some non Jaina Tamil poets, states Zvelebil, have questioned whether Thiruthakkadevar was really a Jain ascetic, since one of the mandatory five mahāvratas (great vows) for ascetics in Jainism is strict abstinence from sex in "action, words and thought", but the epic is loaded with sexually explicit verses. According to the tradition, Thiruthakkadevar proved his ascetic purity by an ordeal. According to a note in 1857 by the colonial era missionary P Percival, his acquaintances informed him that Thiruthakkadevar, also called Tirudevar, was a learned Jain scholar who lived 2,000 years ago, and who was acquainted with Akattiyam and Tolkappiyam, the celebrated Tamil grammar works. Later Tamil literature scholarship places Thiruthakkadevar about 1,000 years later than Percival's colonial era note. The story in Civakacintamani, states Kamil Zvelebil, is the story found in the older Sanskrit text Kshattracudamani by Vadibhasinha, which itself was based on Gunabhadra's Uttarapurana. The latter text can be firmly dated to 897–898 CE (derived from Hindu calendar) based on the notes in its prasasti. Therefore, the epic was composed after 898 CE. It is now broadly accepted by scholars that the Civakacintamani epic was composed in the early 10th century on a foundation of the 9th century Sanskrit originals.

Мазмұны

Бұл шығарма 3147 төрттіктерден тұрады және 13 әнге бөлінген, олар иламбакамдар (санскрит: ламбака) деп аталады. 1857 жылы христиан миссионері Питер Персиваль 13 әнді былайша қорытындылады:

Намагал Иламбагам батыр Живаканның тууына дейінгі оқиғаларды баяндайтын 408 шумақтан тұрады. Сондай-ақ, оның тууы, күйеуін өлтірген кісі өлтірушіден қашқан анасы және саудагер Читтидің орманнан сәби Живаканды құтқаруы туралы мәліметтер келтірілген. Гундмалеяр Иламбагам 415 шумақтан тұрады және жоғары текті Гуннемелай мен Чураманжири атты екі жас әйелдің хош иіс суларына ие болудағы басымдығы үшін таласқан оқиғасын көрсетеді. Иістердің өзара айырмашылығын анықтау қиын болды, бірақ Живаган мұны істегенде, Гуннемелай оған үйленуге келісті. Күнә жасағандықтан итке айналған Сударшана Жакшадевті Живака бұрынғы қалпына келтіреді. Живака ашулы шабуылдаған пілден Чируманджиді құтқарады. Кималеяр Иламбагам 107 шумақтан тұрады, онда Живака Нанаадуға барады, онда ол Тандакареньямда анасымен кездесіп, оған құрмет көрсетеді. Қалаға оралғанда Живаканың арқасында байыған саудагер қызы Вималейді оған әйелдікке береді. Мүтті Иламбагам – дастанның соңғы әні. Живака биліктен бас тартып, иеліктерін ұлдарына бөліп, дервиш болады.

Қолжазбалар мен аудармалар

У. В. Свамината Айер (1855–1942 жж.) – шайва брахман және тамил ғалымы, 1880 жылы Кумбаконамдағы шайва индус монастырының бас иесі, гуруының ынталандыруымен эпостың екі данасын тапты. Бірінші данасы тамил тіліне құштар Рамасвами Муталиярдан алынған, оны абат Айерге (сонымен қатар Аяр деп те жазылады) таныстырды, ал екіншісі монастырьдің ежелгі мәтіндердің мол жинағынан табылды. Оңтүстік Үндістанның тропикалық климатында пальма жапырақтарынан жасалған қолжазбалар салыстырмалы түрде жылдам шіріп, тозады, сондықтан оларды әрбір он жыл сайын немесе шамамен бір ғасыр сайын қайта көшіру қажет, бұл көшірушілердің қателіктеріне әкелуі мүмкін. Екі қолжазбаның көшірмелері бір-бірінен өзгеше болды, ал біреуі 14 ғасырға жататын түсіндірмелерді қамтыды. Айяр екі нұсқаны май шамдарының жарығымен зерттеді. Джайна қауымының басшысы Аппасами Найнардың көмегімен Айяр сындық басылымды жасап, 1887 жылы эпостың алғашқы қағаз басылымын жариялады.