Кіріспе

Б.з.д. III ғасырындағы үнді жазушысы Вишну Шарма (санскрит: विष्णुशर्मन् / विष्णुशर्मा) – «Панчатантра» мысалының жинағын жазған үнді ғалымы және авторы.

Шығармалары

Панчатантра – тарихтағы ең көп аударылған діни емес кітаптардың бірі. Панчатантра 570 жылы Борзуямен орта парсы/пахлави тіліне, ал 750 жылы парсы ғалымы Абдулла ибн әл-Мукаффа араб тіліне «Калиля ва Димна» (كليلة و دمنة) деп аударған. Бағдадта екінші Аббасид халифасы әл-Мансурдың тапсырысымен жасалған аударма «Құраннан кейін ең танымал кітапқа айналды» делінеді. «11 ғасырда бұл туынды Еуропаға жеткен, ал 1600 жылға дейін грек, латын, испан, итальян, неміс, ағылшын, көне славян, чех және басқа да славян тілдерінде болған. Оның таралу аймағы Явадан Исландияға дейін созылған». Францияда «Жан де Ла Фонтеннің шығармаларына кем дегенде он бір Панчатантра ертегісі енген». Әңгімелердегі түрлі үнділік нұсқалар, географиялық ерекшеліктер мен жануарлардың сипаттамаларын талдау нәтижесінде, көптеген ғалымдар оның туған жері Кашмир немесе Такшасила деп санайды. Көріспеде Вишну Шарманың Панчатантраны қалай жасағаны туралы айтылады. Сударшан есімді патша болған, оның астанасы Махиларопия (महिलारोप्य) қаласы болған, оның қазіргі Үндістан картасындағы орны белгісіз. Патшаның Бахушакти, Уграшакти және Анантшакти есімді үш ұлы болған. Патша өзі білімді де, қуатты да билеуші болғанымен, оның ұлдары «барлығы да жаңғырықсыз» болған. Ол ғылым, саясат және дипломатия шексіз салалар екенін, оларды толық меңгеру үшін өмір бойы білім жинау қажет екенін айтқан. Патшаларды кітаптар мен мәтіндерге үйретудің орнына, оларға ондағы даналықты үйрету қажет еді, және осы міндетті қарт ғалым Вишну Шарма орындауға лайық болды. Вишну Шарма сарайға шақырылып, егер ол ханзадаларға білім берсе, патша оған жүз жер сыйлағанын уәделеді. Вишну Шарма білімді ақшаға сатпайтынын айтып, сыйлықтан бас тартты, бірақ алты ай ішінде ханзадаларды саясат пен басшылықтың жолдарын үйрету міндетін қабылдады. Вишну Шарма осы үш оқушыға дәстүрлі тәсілмен білім беруге болатынын түсінді. Ол дәстүрден өзгеше жол таңдады – жануарлар туралы аңыздарды бірінен соң бірін айту арқылы, оларға әкесінің орнын басу үшін қажетті даналықты жеткізді. Мыңдаған жылдар бойы Үндістанда айтылып келген оқиғаларды бейімдеп, Панчатантра дипломатияның, қарым-қатынастың, саясаттың және басқарудың мәнін ханзадаларға жеткізу үшін бес бөлімнен тұратын қызықты туындыға айналдырылды. Осы бес сөз — «Достардың жоғалтылуы», «Достардың табылуы», «Қарғалар мен сұлулар», «Жақсылықтың жоғалтылуы» және «Ақылсыздық» — Панчатантра аталды, яғни бес (панча) трактат (тантра).