Supermarine Attacker: Ұлыбританияның бірінші реактивтік теңіз авиаторы

Кіріспе

Супермарин Атаккер – британдық бір орындық теңіз әскери ұшағы. Ол ұшақ құрастырушы Supermarine компаниясы Корольдік Әскери-теңіз күштерінің Fleet Air Arm (FAA) үшін жобалаған және өндірген. Бұл FAA қызметіне енген алғашқы реактивті истребитель болды. Теңіз күштеріне реактивті ұшақтарды жылдам енгізу мақсатында Supermarine компаниясы өздерінің ең жетілген поршендік конструкциясы – Supermarine Spiteful үшін жасалған қанатты Rolls Royce Nene қозғалтқышына арналған жаңа фюзеляжбен пайдалануды ұсынды. 1946 жылдың 27 шілдесінде алғашқы ұшуын жасаған, сынақ ұшу кезеңі бірнеше мәселелерге байланысты, соның ішінде басқарудағы қиындықтарға байланысты ұзартылды. Бірінші Атаккерлер 1951 жылдың тамызында FAA қызметіне енгізілді. Басқа бірінші буын реактивті истребительдері сияқты, Атаккердің де қызмет мерзімі салыстырмалы түрде қысқа болды, себебі 1950 және 1960 жылдары реактивтік қозғалтқыштарды пайдаланатын жаңа, одан да жетілген ұшақтар қарқынды дамыды. FAA-да 1954 жылы қызметтен шығарылғанмен, енгізілгеннен кейін үш жыл өткен соң, Атаккер жаңадан құрылған Пәкістан Әуе күштері тарапынан қабылданып, олар осы үлгіні 1964 жылға дейін пайдалануды жалғастырды.

Шығу тегі

Attacker-дің тарихы Royal Air Force (RAF) тапсырысымен соғыс кезінде жүзеге асырылған реактивті ұшақ жобасына салады. Дизайнның көптеген негізгі ерекшеліктері мен өнімділік талаптары 1944 жылы Әуе министрлігі жариялаған E.10/44 (E – эксперименталдық дегенді білдіреді) спецификациясында белгіленген. Бұл спецификацияда қанаттары ламинарлық ағымға ие және бір реактивті қозғалтқышы бар реактивті истребительді жасау талап етілген. Джо Смит 392-ші типті қарастыруға ұсынды, содан кейін үш прототипке (TS409, TS413 және TS416) тапсырыс берілді. Ұшақ ресми түрде Attacker деп аталудан бұрын, ол "Jet Spiteful" деп, ал теңіздік нұсқасы "Jet Seafang" деп аталды. 1945 жылдың ақпанында жарияланған E.10/44 спецификациясында қанаты жобаланғандықтан, қалған жұмыстың тез аяқталуы күтілді. 1944 жылдың 30 тамызында Supermarine компаниясына үш прототипке тапсырыс берілді, екінші және үшінші прототиптердің теңіздікке бейімделуі талап етілді. 1945 жылдың 7 шілдесінде RAF үшін алты және қалған 18-і E1/45 спецификациясына сәйкес 24 алдын ала өндіріс ұшағына қосымша тапсырыс берілді.

Spiteful прототипімен туындаған мәселелер реактивті нұсқаның дамуын баяулатты, нәтижесінде 24 ұшақтың алдын ала өндірісі тоқтатылды, бірақ үш прототип бойынша жұмыс жалғасты. 1945 жылдың қаңтарында Supermarine компаниясына "Seagull" әуе-теңіз құтқару ұшағымен жұмысты тоқтату және 392-ші типке максималды басымдық беру туралы бұйрық берілді. Кешігу салдарынан FAA реактивті ұшақтармен тәжірибе алу мақсатында 18 De Havilland Vampire Mk. 20 ұшағын тапсырыс берді. "Jet Spiteful" және E.1/44 ұшақтарын бағалағаннан кейін, RAF екі дизайнды да қабылдамауды шешті, себебі екі ұшақтың да Gloster Meteor және de Havilland Vampire сияқты қазіргі заманғы истребительдерге қарағанда айқын өнімділік артықшылығы болған жоқ, ал бұл ұшақтар RAF-тің алғашқы екі операциялық реактивті ұшағы болды.

Ұшуға

RAF жобаны қабылдамағаннан кейін Supermarine жобаның теңіздік нұсқасын жасау туралы ұсыныспен Адмиралтействоға жүгінуге шешім қабылдады. 1946 жылғы 27 шілдеде, ұшқыш-сынаушы Джеффри Квилл басқарған 392 типті прототип, TS409 сериялық нөмірімен, құрлықтағы нұсқасы алғашқы ұшуын жасады. Әуе министрлігі өндіріс ұшақтарына арналған E.1/45 спецификациясын жариялады; оның әртүрлі талаптарын орындау үшін жобаға бірқатар кеңейтілген өзгерістер енгізу қажет болды, оның ішінде қайта қарастырылған қанат және құйрық бөлігі орналасуы, сондай-ақ ішкі отын сыйымдылығын арттыру. Сәйкесінше, үлкен сыртқы құрсақ отын багі, созылған арқалық қанат және бүгілетін қанат ұштары қабылданды. Attacker-дің бірнеше кемшіліктері болды, олардың бірі – Spiteful-дің құйрық доңғалақты шассисін пайдалану, мұнда алдыңғы доңғалақты шасси орнына артқы доңғалақты шасси қолданылды, бұл конфигурация Attacker-ді әуе кемесіне қонуды айтарлықтай қиындатты. Авиация авторы Билл Ганстонның айтуынша, бұл құйрықты сүйреп жүретін шасси, шөпті әуе алаңдарында жұмыс істегенде, ұшқыштан шығатын газ ағыны жерде "үш адам жата алатын" ұзын ойыс жасады. Алайда, авиациялық журнал Flight мәлімдегендей, күйген немесе жыртылған беттер, тіпті шөптер туралы айтылған мәлімдемелер шамадан тыс. Attacker мұндай шассимен жабдықталған жалғыз және алғашқы реактивті ұшақ емес, бұл жүйе эксперименталды Heinkel He 178 және бірнеше ерте Messerschmitt Me 262 ұшақтарында да қолданылды. Vickers Supermarine-нің бас конструкторы Дж. Смит, сынақтар құйрықты сүйреп жүретін шассидің жұмысын қанағаттанарлық деп растады деп мәлімдеді. Бұл оқиға Meteor алғашқы ұшуын жасағаннан кейін төрт жыл өткен соң болды. 1949 жылдың қараша айында Supermarine FAA атынан өндіріс тапсырыстарын алды. 1950 жылдың 5 мамырында Attacker F.1 ұшағының алғашқы өндіріс нұсқасы алғашқы ұшуын жасады; бір жылдан кейін осы типтің жеткізілімі басталды. Фюзеляж тік сызықтарсыз үздіксіз қисық сызықтардан тұрды. Оның пішіні қанаттың ламинарлық ағыс сипаттамаларын ескере отырып жасалған, ал сызықтары тек кабинаның шамдарымен және кабинаның екі жағындағы қозғалтқыш ауа кіретін тесіктерімен бұзылған. Қанаттың дизайны Spiteful-ден көп өзгермеді, бірақ Attacker-дің үлкенірек өлшемдеріне сәйкес сәл ұлғайтылды. Ол артқы жиегі бойында бөлінген жапсырмаларды, сондай-ақ ойықты элеронды және электрмен басқарылатын тримдерді пайдаланды. Бір негізгі және бір қосалқы тірегі бар қанат тікелей тіректерге бекітілді, себебі орталық бөлігі болған жоқ. Алайда, басқа да хабарламаларда Attacker-дің қанаты Spitfire-дің бастапқы эллипстік қанатынан аэродинамикалық тұрғыдан нашар екендігі, төменгі критикалық Мах саны сияқты қолайсыз сипаттамалары бар екендігі айтылады. Attacker бір Rolls Royce Nene Mk. 101 турбореактивті қозғалтқышымен жабдықталған; сол кезде Nene 5000 фунттық итеру күшімен әлемдегі ең қуатты реактивті қозғалтқыш болып саналды. Автоматты отын беру жүйесі бастапқыда енгізілмегенімен, алғашқы прототиптермен алынған тәжірибе оны енгізуге әкелді. Қару-жарақ жағынан Attacker F.1 төрт 20 мм (.79 дюйм) Hispano Mk. V зеңбірегімен жабдықталған; сол кезде бұл RAF шайқау ұшағының стандартты қару-жарағы болып саналды. Бұл зеңбіректер электронды түрде басқарылатын Maxifiux Star құрылғыларымен оқ атар еді. Ішкі зеңбіректердің әрқайсысы 167 оқтан тұратын, ал сыртқы зеңбіректердің әрқайсысы 145 оққа дейін сыйымдылығы бар. Сыртқы жабдықтарға екі 1000 фунттық бомба немесе төрт 300 фунттық ракета кірді.

Following the design's rejection by the RAF, Supermarine decided to approach the Admiralty with an offer of developing a navalised version of the project. On 27 July 1946, the maiden flight of the type was performed by prototype Type 392 serial number TS409, a land based version, by test pilot Jeffrey Quill. The Air Ministry issued Specification E.1/45 to cover production aircraft; meeting its various requirements necessitated a range of extensive modifications to be made to the design, including a revised fin and tailplane arrangement, as well as an increased internal fuel capacity. Accordingly, a large external ventral fuel tank was adopted, along with an extended dorsal fin and folding wing tips. The Attacker had several deficiencies, one of which was using the Spiteful tail wheel undercarriage rather than a nose wheel undercarriage, a configuration that resulted in the Attacker being considerably more difficult to land on an aircraft carrier. According to aviation author Bill Gunston, this tail dragger undercarriage meant that, when operating from grass airfields, the jet exhaust would create a long furrow in the ground that "three men could lie down in". However, according to aviation periodical Flight, claims of scorched or ploughed surfaces, even grass, were exaggerated. The Attacker was neither the only nor the first jet aircraft to be equipped with such an undercarriage, which was also used on the experimental Heinkel He 178 and several early Messerschmitt Me 262 aircraft. The chief designer at Vickers Supermarine, Mr. J. Smith, claimed that testing had validated the performance of the tail dragger undercarriage as acceptable. occurring four years after the Meteor had performed its first flight. During November 1949, production orders on behalf of the FAA were received by Supermarine. On 5 May 1950, the first production variant of the aircraft, designated Attacker F.1, performed its first flight; one year later, deliveries of the type commenced. The fuselage was continuously curved with no straight lines. It was shaped to have some of the wing's laminar flow characteristics and its lines were interrupted only by the faired cockpit canopy and the engine air intakes on either side of the cockpit. The design of the wing was largely unchanged from the Spiteful, save for being slightly enlarged to match the bigger Attacker. It used split flaps along the trailing edge, as well as slotted ailerons and electrically operated trim tabs. With a single main spar and one auxiliary spar, the wing was bolted directly onto stub spar booms as there was no centre section. However, other reports claim that the Attacker's wing was aerodynamically inferior to the original elliptical wing of the Spitfire, possessing unfavourable characteristics such as a lower critical Mach number. The Attacker was powered by a single Rolls Royce Nene Mk. 101 turbojet engine; at the time, the Nene was the most powerful jet engine in the world, with a thrust of 5,000 lb. Although an automatic fuel transfer system was not originally incorporated, experience with the initial prototypes led to its incorporation. In terms of armament, the Attacker F.1 had four 20 mm (.79 in) Hispano Mk. V cannon; at the time, this was viewed as the standard armament for a frontline RAF fighter. These cannon were fired using electronically operated Maxifiux Star units. The inboard cannon had a maximum capacity of 167 rounds of ammunition each, while the outboard cannon had up to 145 rounds each. External stores included two 1,000 lb bombs or four 300 lb rockets.

Апаттар мен оқиғалар

1950 жылы 23 мамырда Vickers компаниясының сынақ ұшқышы Лес Колкхун алғашқы Attacker F.1 WA469 ұшағымен ұшып жатты. Ол жоғары жылдамдық сынақтарын жүргізіп жатқанда, бір сынақ барысында оң қанаттың сыртқы бөлігі бүгіліп, элерондар істен шықты. Колкхун катапульдануға шешім қабылдамады және Чилболтонға жоғары жылдамдықпен қону жасады, мұнда ол ұшу-қону жолағының соңғы 90 метрлік (100 ярд) бөлігін пайдаланды және дөңгелегі жарылды. Ұшақтың жағдайы тексеріліп, оқиғаның себебі анықталды. Колкхун ұшақты сақтап қалуға жасаған тырыстары үшін Джордж медалімен марапатталды. 1953 жылы 5 ақпанда RNAS Stretton-нан FB.1 WA535 ұшағы Винвик, Чешир маңында апатқа ұшырап, ұшқыш Рой Эдвин Коллингвуд қаза тапты. 1953 жылы 21 шілдеде RNAS Ford-тан FB.2 WP293 (803 NAS) ұшағы Арундель, Сассекс маңындағы North Stoke Farm тұсында апатқа ұшырап, ұшқыш лейтенант-командир Уильям Т.Р. Смит қайтыс болды. 1955 жылы 10 қарашада FB.2 WP281 ұшағымен болған апатта бас ұшқыш нұсқаушы, лейтенант-командир Чарльз Джеймс Лавендер DSC, RNAS Stretton маңында Персиваль Sea Prince ұшағымен соқтығысудан қашуға тырысқанда қаза тапты. 1956 жылы 26 маусымда RNAS Ford-та палубаға қонуды жаттығу кезінде FB.1 WK328 ұшағы Батыс Суссекс штатының Климпинг қаласындағы шіркеудің жанына құлап, ұшқышы, 1832 (RNVR) эскадрильясының лейтенанты Джек Станнер Уайт қаза тапты. Ол кейіннен құлаған шіркеудің ауласына жерленді. 1956 жылы 6 шілдеде Attacker WP275 ұшағы Литтлхэмптонның батысындағы Ағылшын арнасына құлады, себебі ұшу кезінде қанаты бүгілді; ұшқыш қауіпсіз катапульданып шықты. 2005 жылы ұшақтың бөліктері дреджтермен су бетіне көтерілді. 1956 жылғы 15 шілдеде WP283, Attacker FB2, 1833 эскадрильясы RAF Honiley әуежайына қону кезінде тоқтап, жолға құлап, азаматтық адамды қаза қылды.

Тірі қалған әуе кемелері

1956 жылы қызметтен шығарылғаннан кейін, Attacker F.1 сериялық нөмірі WA473 RNAS Abbotsinch қақпасында қойылды. 1951 жылдың шілдесінде VAs South Marston зауытында құрастырылған ол 702 және 736 теңіз әскери эскадрильяларында қызмет еткен. 1961 жылдың соңында ол Ұлыбританияның Сомерсет аймағындағы Теңіз Әуе Күштері мұражайына (Fleet Air Arm Museum) көшірілді.